سونىمەن قاتار بۇل كەزەڭدە جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى ۇسىنىس كوبەيەدى, سايكەسىنشە ساتىپ الۋشىدا تاڭداۋ مۇمكىندىگى ارتادى. ەگەر ادامنىڭ اتىندا ءۇي بولماسا, وتە ءتيىمدى باعدارلامامەن يپوتەكا راسىمدەگىسى كەلسە, وندا «وتباسى بانك» باعدارلامالارىنا نازار اۋدارعان ءجون.
بۇل وپەراتوردا «ۇماي», «جاسىل يپوتەكا», «وتاۋ», «ناۋرىز», «ناۋرىز جۇمىسكەر», «كونتسەپتسيا», «جاڭا باسپانا», «اسىل مەكەن» اتتى باعدارلاما جۇمىس ىستەيدى. ازامات الەۋمەتتىك وسال توپ بويىنشا ءۇي كەزەگىندە تۇرسا, ارينە وندا كەزەكتى كۇتىپ «كونتسەپتسيا» باعدارلاماسىنا قاتىسقان وتە ءتيىمدى. سەبەبى پايىزدىق ۇستەماقىسى نەبارى – 2-5%, سونىمەن قاتار تابىسى تومەن وتباسىلار ءۇشىن اكىمدىكتەر تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىن ۇسىنادى. الەۋمەتتىك وسال توپقا جاتپايتىن جاندارعا «ناۋرىز», «وتاۋ» باعدارلاماسى ءتيىمدى. بۇل ءونىمنىڭ جىلدىق ۇستەماقىسى 7-9%. ال باسىندا باسپاناسى بار, جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە «ۇماي» يپوتەكاسىن ۇسىنار ەدىم. العاشقى جارناسى 15%-دان باستالاتىن بۇل يپوتەكا ءتۇرى العاشقى جانە ەكىنشى نارىقتان جىلدىق ۇستەماقىسى 14,4%-بەن الۋعا بولاتىن ءتيىمدى باعدارلامالاردىڭ ءبىرى.
ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە نازار سالساق, ولاردىڭ جىلدىق ۇستەماقىسى 25%-عا دەيىن. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن جايت – يپوتەكالىق نەسيە بويىنشا ەڭ جوعارى سىياقى مولشەرلەمەسىنە قاتىستى وزگەرىستەر بولدى. يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا ەڭ جوعارى سىياقى مولشەرلەمەسى 25%-دان 20%-عا دەيىن تومەندەتىلدى. بىراق بانكتەر مۇنداي مولشەرلەمەلەرگە بىردەن اۋىسۋعا دايىن بولماعاندىقتان, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن ۇلتتىق بانك ءوز شەشىمىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ جانە يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي نەسيەلەرى بويىنشا ەڭ جوعارى سىياقى مولشەرلەمەسىن 2025 جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىن 25% دەڭگەيىندە ۇستاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
بانكتەر قۇرىلىس كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن بىرنەشە قولايلى سەرىكتەستىك يپوتەكالىق باعدارلامالارى دا بار. ولار ستاندارتتى يپوتەكالىق ونىمدەرگە قاراعاندا تارتىمدى شارتتار ۇسىنادى. بۇل باعدارلامالار ءجيى تومەندەتىلگەن پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى, تومەندەتىلگەن باستاپقى جارنالاردى جانە جاڭا عيماراتتاردان تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋشىلارعا ارنالعان باسقا بونۋستاردى قامتيدى. مىسالى, «Altyn Bank», «Freedom», «Halyk Bank», «تسەنتركرەديت بانكى», «BAZIS-A», «BI Group», «Sensata» سياقتى الىپ قۇرىلىس كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن يپوتەكالىق باعدارلامالارىن ۇسىنىپ جاتىر. العان جىلدارىنا بايلانىستى جىلدىق ۇستەماقىلارى 0,1%-دان 25%-عا دەيىن وسەدى.
«7-20-25» تە ءتيىمدى باعدارلامالاردىڭ ءبىرى, الايدا ونىڭ جىلدىق ءليميتى شەكتەۋلى. سوندىقتان باعدارلاما باستالعان العاشقى بىرەر مينۋتتا-اق ءوتىنىم قابىلداۋ جابىلىپ قالادى. ويتكەنى باعدارلاما بويىنشا قارجىلاندىرۋدىڭ جىلدىق ءليميتى بار (جىل سايىن 100 ملرد تەڭگە). توقسان سايىنعى ترانش – 25 ملرد تەڭگە. بۇل شەكتەۋ تاۋسىلعان كەزدە جاڭا وتىنىمدەردى قابىلداۋ توقتاتىلادى.
ءۇي نەمەسە پاتەر ساتىپ الۋ بارىسىندا كەلەسى كريتەريلەرگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت:
- ورنالاسقان جەرى (ينفراقۇرىلىم) – مەكتەپ, بالاباقشا, مەديتسينالىق مەكەمەلەر مەن قوعامدىق كولىككە قولجەتىمدىلىك;
- قۇرىلىس ساپاسى – ءۇيدىڭ ماتەريالدارى, جىلۋ جۇيەسى, دىبىس وقشاۋلاۋى;
- قۇقىقتىق جاعدايى – مەنشىك قۇجاتتارىنىڭ دۇرىستىعى, اۋىرتپالىقتار مەن داۋلاردىڭ بولماۋى;
- پاتەردىڭ باعىتى مەن ورنالاسۋى – كۇن تۇسەتىن جاعى, قاباتى, كورىنىسى;
- كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرى – باسقارۋشى كومپانيانىڭ قىزمەت ساپاسى مەن تاريفتەرى.
قالادان الشاقتاۋ ورنالاسقان, ينفراقۇرىلىمى تولىقتاي جەتىلمەگەن, ەندى دامىپ كەلە جاتقان اۋداننان ارزان باعامەن ساتىپ الىپ قويعان دا ءجون. سەبەبى 3-4 جىل وتە ول اۋدان بىرتە-بىرتە كوركەيىپ, داميدى. تيىسىنشە پاتەردىڭ باعاسى دا قىمباتتايدى.
ال ەندى «تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەنى قالاي الۋعا بولادى؟» دەگەن ساۋالعا كەلەيىك. ءبىرىنشى كەزەكتە نەسيە تاريحىن جاقسارتۋ كەرەك جانە رەسمي تابىستى كورسەتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسقان دۇرىس. «وتباسى بانكتە» سالىم جيناقتاۋ ارقىلى 3,5-5% جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمەگە قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇل ءۇشىن كەمىندە 3 جىل بويى سالىم سالىپ, قاجەتتى بالل جيناۋ قاجەت.
ودان كەيىن نەسيە تاريحىن جاقسارتۋعا كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
ۋاقىتىندا تولەنبەگەن قارىزدار مەن تولەمدەر بولاشاقتا نەسيە الۋعا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان بارلىق نەسيە مەن قارىزدى مەرزىمىندە وتەۋ ارقىلى كرەديتتىك تاريحتى جاقسارتۋعا بولادى. بانكتەر نەسيە بەرۋ كەزىندە ەڭ الدىمەن وسى تاريحتى ەسكەرەدى.
رەسمي تابىستى كورسەتۋ ماڭىزدى. رەسمي جالاقى نەمەسە باسقا كىرىس كوزدەرىن كورسەتۋ – تومەن مولشەرلەمەمەن نەسيە الۋدىڭ باستى شارتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل ءسىزدىڭ تولەم قابىلەتىڭىزدى راستايدى جانە بانكتەرگە سەنىمدىلىك بەرەدى.
العاشقى جارنانى كوبىرەك قۇيۋ دا ارتىقشىلىق سىيلايدى. نەسيە سوماسىنىڭ ءبىر بولىگىن الدىن الا تولەۋ ارقىلى بانكتەن جەڭىلدىك الۋ مۇمكىندىگى جوعارىلايدى. بۇل بانكتىڭ تاۋەكەلىن ازايتادى, تيىسىنشە پايىزدىق مولشەرلەمە دە تومەندەۋى مۇمكىن.
جازعى ماۋسىم – تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جانە يپوتەكا راسىمدەۋگە قولايلى ۋاقىت. قازىرگى كەزدە مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىلىپ وتىرعان باعدارلامالار ارقىلى ازاماتتار ءتيىمدى شارتتارمەن باسپانا الۋ مۇمكىندىگىنە يە. الايدا كەز كەلگەن شەشىمدى قابىلدار الدىندا قارجىلىق مۇمكىندىكتەردى سارالاپ, بانك ونىمدەرىن سالىستىرىپ, زاڭدىق كەڭەس الۋ ۇسىنىلادى.
