مۇنداي سۇراققا ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى عىلىمي زەرتتەۋ ناتيجەسىمەن, ياعني ناقتى ارەكەتپەن جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن سۋدى ۋلى زاتتاردان تازارتۋعا ارنالعان سوربەنت ازىرلەپ جاتىر. عالىمداردىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ەلىمىزدە تۇششى سۋ قورى تاپشىلىعىن جويۋدا, كۇننەن-كۇنگە قوردالانعان ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋدا, قالدىق سۋدى تازالاۋ مەن اۋىزسۋ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقارۋى ابدەن مۇمكىن.
سونىمەن, بۇل قاي سوربەنت؟ جالپى, سوربەنت دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – وقىرمانعا تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا, ەلەككە ۇقساس ماتەريال, اعزادان ءتۇرلى ۋىتتاردى شىعارۋعا كومەكتەسەتىن زات. وسىنداي دۇنيەنى ازىرلەۋ ءۇشىن عالىمدار بىرنەشە جىل زەرتتەۋ جۇرگىزگەن.
جوبانىڭ عىلىمي كەڭەسشىسى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور سانا قابدراحمانوۆا: «ەكى جارىم جىل بويى ءبىز اعىن سۋعا مونيتورينگ جۇرگىزدىك, جەرگىلىكتى بەنتونيت سازى نەگىزىندە پوليمەر-كومپوزيتتىك ماتەريالدار جاساپ, ولاردى سىناقتان وتكىزدىك. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە الىنعان ماتەريالداردىڭ سۋداعى ۋلى قوسپالاردى ءبولىپ الۋ ءۇشىن جوعارى سوربتسيالىق الەۋەتكە يە ەكەنى راستالدى. وسى تاقىرىپتى تاڭداۋىمىزعا نەگىزىنەن ەلىمىزدەگى جاڭا بەنتونيتتەردى زەرتتەۋ ارقىلى, ونىڭ فيزيكا-حيميالىق جانە سوربتسيالىق قابىلەتىن انىقتاپ, بيوپوليمەرلەرمەن قوسىپ, ءتۇستى مەتاللۋرگيا سالاسى دامىعان ايماقتاعى قالدىق سۋدان اۋىر مەتالل يوندارىن ءبولىپ الۋ الەۋەتىن زەرتتەۋگە قىزىققانىمىز سەبەپ بولدى», دەدى.
جوبا اياسىندا الماتى مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اعىندى سۋىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن. جۇمىستار ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن «كومپوزيتتىك ماتەريالدار عىلىمي ورتالىعى» جشس-نىڭ بازالارىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, پوليمەر-سازدى كومپوزيتتەردى الۋدىڭ وڭتايلى شارتتارىن انىقتاۋعا جانە ولاردىڭ تيىمدىلىگىن زەرتحانالىق جاعدايدا تەكسەرۋگە مۇمكىندىك تۋدى. وسىلايشا, عالىمدار تەرميالىق جانە قىشقىلدىق ادىسپەن بەلسەندىرىلگەن وتاندىق بەنتونيت سازىن كۇمىس نانوبولشەكتەرى, يوندىق ەمەس پوليمەر جانە بيوپوليمەر, اتاپ ايتقاندا, ميكروكريستالدى تسەلليۋلوزامەن ۇيلەستىرە ارقىلى جاڭا كومپوزيتتىك ماتەريال شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. الىنعان ماتەريال سۋدى زالالسىزداندىرۋ ارقىلى تازارتا وتىرىپ ۋلى قوسپالار مەن ميكروورگانيزمدەردى جويۋعا قابىلەتتى.
ء«بىز ءىرى ونەركاسىپ ورتالىقتارىنداعى قالدىق سۋدى تازالاۋعا جانە شالعاي اۋىلدىق ايماقتاردى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قولجەتىمدى جانە ەكولوگيالىق تازا ءونىم الۋ ارقىلى جالپى تۇششى سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە ۇمتىلامىز. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ماتەريالدار وندىرىستىك قالدىق سۋداعى اۋىر مەتالل يوندارىنىڭ 70 پايىزىن ءبولىپ الۋعا ءتيىمدى بولىپ وتىر», دەدى جوبا جەتەكشىسى, PhD ماديار بەيسەبەكوۆ.
2023–2025 جىلدارعا ارنالعان «جاس عالىم» جوباسى بويىنشا گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان كونكۋرس نەگىزىندە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ وندىرىسكە ەنگىزۋگە سۇرانىپ-اق تۇر. وسى جاعىن سۇراعانىمىزدا سانا قابدراحمانوۆا: «بۇل باستامامىز مەملەكەتتىك باستامالاردى, اتاپ ايتقاندا, «اۋىزسۋ» باعدارلاماسى (2001–2030) جانە 2025 جىلعا دەيىنگى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قولدايدى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي زەرتتەۋىمىزدى اياقتاپ, كەلەسى كەزەكتە كوممەرتسيالاندىرۋ كونكۋرسىنا قاتىسىپ, باعىمىزدى سىناپ كورۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. قازىرگى كەزدە ءارتۇرلى الەۋەتى بار سوربەنتتەر جاساپ, ونىڭ سوربتسيالىق قاسيەتىن زەرتتەپ جاتىرمىز. سوربەنتتەر دايىن بولسا, سۋ تازالاۋ مەكەمەلەرى, قالدىق سۋ تازارتۋ ۇيىمدارىندا قولدانۋعا بولادى», دەپ جاۋاپ بەردى.
