– سۇيىندىك تاسەمەن ۇلى, جاڭا زاڭ قانداي ماقساتتا ازىرلەندى؟
– بۇل قۇجات ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋدى كۇشەيتۋگە, تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن جاسالاتىن مامىلەلەردى رەتتەيتىن نورمالار مەن ەرەجەلەردى قاتاڭداتۋ ارقىلى سۇر قۇرىلىس ۇلەسىن قىسقارتۋعا, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, اۆتوجول سالاسىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. زاڭنىڭ ەرەجەلەرىن شارتتى تۇردە 3 ءىرى بلوككە بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ; ەكىنشىسى – جالپىعا ورتاق پايدالانىلاتىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ; ءۇشىنشىسى – مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ينۆاتاكسي قىزمەتتەرىن كورسەتۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ.
زاڭنىڭ نەگىزگى باعىتىنا ۇلەسكەرلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا نورمالار, قۇرىلىس سالۋشىلارعا قاتاڭداتۋ شارالارىنىڭ پاكەتى, سونداي-اق ولارعا قويىلاتىن جاعدايلار مەن تالاپتاردى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىنتالاندىرۋ شارالارى كوزدەلگەن ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەلەرى جاتادى. بۇل تاقىرىپ بۇگىنگى تاڭدا وتە وزەكتى بولىپ وتىر.
«تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» قولدانىستاعى زاڭ اقشانى تارتۋدىڭ ءۇش زاڭدى ءادىسىن كوزدەيدى. بىرىنشىدەن, بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگى. بارلىعى 255 نىسانعا كەپىلدىك بەرىلدى, بۇل – سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدىڭ جالپى نارىعىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ ىشىندە 221 نىسان بويىنشا قۇرىلىس اياقتالدى.
ەكىنشىدەن, بانكتەردىڭ قۇرىلىس جوبالارىنا قاتىسۋى. بارلىعى 588 نىسان بويىنشا ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات بەرىلدى. سونداي-اق ۇشىنشىدەن, كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قاڭقاسىن سالعاننان كەيىن اقشا تارتۋ. وسى ءادىس بويىنشا 156 نىسان بويىنشا ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات بەرىلدى.
– بۇگىندە ۇلەستىك قۇرىلىستا پروبلەمالىق نىساندار كوپ پە؟
– ارينە. ماسەلەن, 2025 جىلدىڭ باسىندا رەسپۋبليكادا 41 پروبلەمالىق ۇلەستىك قۇرىلىس نىسانى جانە قۇرىلىسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ رۇقساتىنسىز نەمەسە بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگىنسىز جۇرگىزىلىپ جاتقان 99 نىسان بار. بۇلار قاۋىپتى ايماقتا ورنالاسقان جانە كەز كەلگەن ۋاقىتتا پروبلەمالىق ساناتقا ءوتۋى مۇمكىن.
كەيبىر قۇرىلىس سالۋشىلار ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستارعا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, جەكە تۇلعالارمەن ءارتۇرلى برونداۋ جانە ينۆەستيتسيالاۋ شارتتارىن جاسايدى. بۇل ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتپەيدى جانە نىسان قۇرىلىسىن كەشىكتىرۋ, قۇرىلىستىڭ اياقتالماۋى, ساپاسىز قۇرىلىس جانە ۇلەسكەرلەر ءۇشىن شىعىندار سياقتى جاعىمسىز سالدارعا اكەپ سوقتىرادى.
جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلار «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭدى اينالىپ ءوتىپ, ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن تارتاتىن جانە سوتتاردا ىستەردى قاراۋ كەزىندە ۇلەسكەرلەردىڭ وزدەرىن جەڭىپ شىعاتىن جاعدايلار از ەمەس. وسىعان بايلانىستى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن, مامىلەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن, ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن ماقساتتى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك شيەلەنىستى جانە بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە باعىتتالعان شارالاردى قابىلداۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى.
– جاڭا زاڭدا باسقا قانداي ايرىقشا نورمالار بار؟
– ىرگەلى نورمالاردىڭ ءبىرى – سالىنىپ جاتقان ۇيلەردە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا الدىن الا شارتتار جاساسۋعا تىيىم سالۋ. بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى الدىن الا كەلىسىمشارتتار ارقىلى قۇرىلىس سالۋشىلار ازاماتتاردىڭ قاراجاتىن رۇقساتسىز ىسكە اسىرۋى مۇمكىن. وسىلايشا, زاڭ رەتتەۋدى كۇشەيتىپ قانا قويماي, پروبلەمالىق نىسانداردى اياقتاۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتقا ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەيدى.
بۇدان باسقا, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىمەن كۇرەسۋ جانە ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن ۇلەستىك قۇرىلىس كەزىندە تەك قولما-قول اقشاسىز تولەۋ نىسانىنا كوشۋ كوزدەلگەن.
– زاڭنىڭ ەكىنشى بولىگى اۆتوكولىك جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى. بۇل باعىتتا قانداي ماسەلەلەر قامتىلعان؟
– زاڭدا اككرەديتتەۋدى جالپى قۇرىلىس جۇمىستارى مەن جول قۇرىلىسىنا ءبولۋ كوزدەلگەن. بۇل اۆتوجول سالاسىنداعى ساپا مەن قاۋىپسىزدىككە قويىلاتىن ەرەكشەلىكتەر مەن جوعارى تالاپتاردى ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جول جوبالارىنا قاتىساتىن مەردىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن باقىلاۋدى كۇشەيتەدى جانە ولاردىڭ جۇمىستارىنىڭ سالالىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ءتاسىل وقىتىلماعان ۇيىمداردىڭ مامانداندىرىلعان جول جوبالارىنا قاتىسۋىنا جول بەرمەيدى.
زاڭمەن مەردىگەرلەر مەن جوبالاۋشىلاردى قوسا العاندا, سالانىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى ءۇشىن زاماناۋي شەشىمدەردىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جول-قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تەحنولوگيالارى بويىنشا بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل دالەلدەنگەن جانە ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى جولداردى سالۋ مەن جوندەۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار جۇيە ەسكىرگەن جانە ءتيىمسىز ماتەريالداردى پايدالانۋدى ازايتا وتىرىپ, ستاندارتتاۋ جانە باقىلاۋ قۇرالىنا اينالادى.
ال زاڭنىڭ ءۇشىنشى بلوگىنە كەلسەك, مۇندا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى ينۆاتاكسيمەن تاسىمالداۋ بويىنشا جاعدايلاردى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ پاكەتىمەن بايلانىستى. بۇل وڭىرلەردە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ كوپ سانىن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى ينۆاتاكسي قىزمەتتەرىن كورسەتۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە جاعداي جاسايدى.
– بۇدان كەيىن ەلدەگى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جاعدايى تۇزەلە مە؟
– جوعارىدا ايتىلعانداي, ۇسىنىلعان وزگەرىستەر قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ اشىقتىعىن, تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل جولداردىڭ جاي-كۇيىنە جانە جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىنىڭ دەڭگەيىنە وڭ اسەر ەتەدى. زاڭدا اۆتوموبيل جولدارى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اۆتوجول سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن مىندەتتى تۇردە ارتتىرۋ جونىندەگى ەرەجەلەردى بەكىتۋى كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار اۆتورلىق جانە تەحنيكالىق قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالاردى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭنىڭ سۋبەكتىلەرىنە تەڭەستىرۋ – ماڭىزدى ماسەلە. بۇل ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جانە تەرىس پايدالانۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قاجەت. سەبەبى ولار كۇندەلىكتى قۇرىلىس جۇمىستارىن باقىلايدى جانە قابىلداۋ اكتىلەرىنە قول قويادى. بۇل تۇزەتۋلەر قۇقىقتىق ولقىلىقتى جويادى, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋىن باقىلاۋ جۇيەسىندەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تەتىكتەردى كۇشەيتەدى جانە ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– ۇلەستىك قۇرىلىسقا قايتا ورالساق. زاڭ ارقىلى قاتاڭداتۋ شارالارىن ەنگىزۋ قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىنە تەرىس اسەر ەتپەي مە؟
– بۇل قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ وسى سالاعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تومەندەتپەيدى دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى زاڭدا ءبىر مەزگىلدە جاعدايلاردى جاقسارتۋعا جانە قۇرىلىس سالۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتاردى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار ىنتالاندىرۋ شاراسى كوزدەلگەن. ماسەلەن, قۇرىلىس كومپانيالارىن زاڭدى تاسىلمەن قاراجات تارتۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا زاڭمەن بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگىن الۋ ءتاسىلى بويىنشا كىرۋ تالاپتارى 3 جىلدان 2 جىلعا دەيىن, كولەمى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن استانادا 18 مىڭ شارشى مەتردەن 10 مىڭ شارشى مەترگە دەيىن, ال وڭىرلەردە 9 مىڭ شارشى مەتردەن 5 مىڭ شارشى مەترگە دەيىن تومەندەمەك.
بۇل رەتتە قۇرىلىس سالۋشىنىڭ/ۋاكىلەتتى كومپانيانىڭ اكتيۆى بولۋعا ءتيىس, ونىڭ كولەمى قىسقامەرزىمدى جانە ۇزاقمەرزىمدى مىندەتتەمەلەر شەگەرىلگەننەن كەيىن قالاتىن جيىنتىق اكتيۆتەردىڭ كەمىندە 10%-ى بولۋى قاجەت.
– باق-تا قولما-قول اقشامەن ءۇي ساتىپ الۋعا تىيىم سالۋ تالقىلانعان ەدى. زاڭداعى وسى تۇزەتۋلەرگە قانداي تۇسىنىكتەمە بەرەسىز؟
– زاڭ تۇرعىن ءۇيدى قولما-قول اقشامەن ساتىپ الۋعا تىيىم سالمايدى, تۇزەتۋلەر تەك ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا بايلانىستى سالىنىپ جاتقان جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتار بويىنشا قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋدى كوزدەيدى. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ ۇلەستىك سالىمداردى زاڭسىز تارتۋى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق (تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى) زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 2024 جىلى «سۇر» تۇرعىن ءۇي ۇلەستىك قۇرىلىسىنىڭ نارىعى 68%-دى قۇرادى.
جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ كەزىندە تولىعىمەن قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋعا كوشۋ ازاماتتاردان سالىمداردى زاڭسىز تارتۋدىڭ الدىن الۋعا, مامىلەلەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا, سالىق تۇسىمدەرىن ۇلعايتۋعا جانە اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى كۇرەس قۇرالدارىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– ال تۇرعىن ءۇيدى جارنامالاۋعا تىيىم سالىنا ما؟
– ەگەر قۇرىلىس سالۋشىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان بەرگەن ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن تارتۋعا رۇقساتى نە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى تاراپىنان كەپىلدىك بولماسا, زاڭمەن ۇلەستىك قۇرىلىس كەزىندە نىسانداردى جارنامالاۋىنا تىيىم سالىنادى. ونىڭ ىشىندە انىقتامالىق سيپاتتاعى اقپاراتتى تاراتۋعا تىيىم سالىنادى. بۇگىندە اقپارات الۋ ءۇشىن بەلگىسى بار سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇيدىڭ جارناماسىن كەزدەستىرۋگە بولادى.
قورىتىندىلاپ ايتساق, ساتىلۋى ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋ راسىمدەرىنەن تىس جۇزەگە اسىرىلاتىن كەز كەلگەن وزگە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى جارنامالاۋعا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى وسى تۇزەتۋلەرمەن شەكتەلمەيدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
