كەڭ دالاسى كەنگە تولى, قويناۋى قۇتقا تولى, ءورىسى قوي مەن جىلقىدان جىرتىلىپ جاتاتىن شۇرايلى مەكەن شۇبارتاۋ اۋدانى كەزىندە جەر كولەمىنەن ايماقتا الدىنا قارا سالماعان قۇيقالى ۇيىق بولىپتى. حالقى مەن مالى قاتار ءوسىپتى. جان سانى – 19 مىڭعا جەتىپ, قوتانىنان 40 مىڭ قوي ءورىپتى. بۇل – جوبالاي مەن شاقانتاي باتىرلار, بەگەشتەي شەشەندەر شىققان جەر. ارىگە بارماعاندا قازاققا ايگىلى ءۋايىستى (ابايدىڭ شاكىرتى), حالىق ءارتىسى بەكەن جىلىسباەۆتى, ايگىلى كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆتى, كلاسسيك جازۋشى مۇحتار ماعاۋيندى, ايگىلى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىن بەرگەن مەكەن. بۇعان قوسا, شۇبارتاۋ مەن شىڭعىستاۋ تۇيەنىڭ قوس وركەشىندەي, ەجەلدەن ەلى ارالاس, قويى قورالاس ەنشىسى بولىنبەگەن ەل. ايگىلى قۇنانباي اۋلەتىنە قاراستى شىڭعىستىڭ كۇنگەي جاعىندا اباي بۇلاعى, قىرىقوشاق (اباي قايتىس بولعان جەر), ايگەرىم بۇلاعى, كەڭبۇلاق (شاكارىم تۋعان), شاقپاقتى (شاكارىم توشالاسى تۇر), كەر زاماندا شاكارىم قاجى 30 جىل دامىل تاپقان قۇرقۇدىق تا شۇبارتاۋعا ءتيىپ تۇر. ال شۇبارتاۋ جەرىندەگى ايگىلى كوپبەيىت اباي ءبىر جىل جايلاپ, «جازدى كۇن شىلدە بولعاندا» دەگەن ولەڭىن جازعان جەر (م.ماعاۋيننىڭ تۋعان جەرى). قاي تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى, كەن ءوندىرىسى بولسىن, رۋحاني مادەني ماڭىزى بولسىن, شەجىرەلى شۇبارتاۋ ەرەكشە اۋدانداردىڭ ءبىرى بولعانى راس. الايدا 90-جىلدارى وبلىس جابىلىپ تاعدىرىن جەل شايقاعاندا, اۋداننىڭ كۇيىن اسپاننان كورمەسكە شارا قايسى. ءسويتىپ, اۋدان تاراپ, شۇبارتاۋ ەرىكسىز اياگوزگە قوسىلادى. «ەڭ قۇرماسا, شىڭعىستاۋعا جاناسىپ جىعىلمادىق» دەيدى ەكەن اۋىل اقساقالدارى... اۋدان تاراعان سوڭ, ەلدە نە كۇي بولسىن, شۇبارتاۋ حالقى شۇبىرىندى بولىپ, جان-جاققا بوسا باستايدى. ال كوشپەگەندەردىڭ كورەسىنى كوپ بولىپ شىقتى. ءبىزدىڭ نەگىزى ايتپاعىمىز دا وسى.
* * *
– بۇل وقيعا – 1996–1997 جىلدارى قاتتى بەلەڭ الدى, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن بەكەڭ. – ءبىر كۇنى قىستا ۇيدەگى قالاارالىق تەلەفون زارلاپ قويا بەردى. امان-سالەمگە, ءاي-شايعا قاراعان جوق: «بۇگىن ءشوبىڭىز ورتەنەدى» دەدى. بولعان-بىتكەنى سول-اق. قازىرگىدەي زۆونداعان نومىرگە قايتا قوڭىراۋ شالۋ جوق, بولسا دا بىلمەيمىز. ءتىرى جان, ءتىستى باقا ەمەسپىز بە, سودان ءشوپ قوراعا ۇلكەن جارىق قويىپ, ءتۇنى بويى كۇزەتتىك. العاشقى كۇنى امان شىقتى. بىراق سول ءتۇنى بايقوشقار اۋىلىندا ءبىر ءۇيدىڭ, جورعا اۋىلىندا ەكى ءۇيدىڭ ءشوبى ورتەنىپتى دەپ ەستىدىك. ءبىر اپتا ءوتتى. ءبىز دە بوساڭسىدىق. ويتكەنى كۇنى بويى مالمەن الىسىپ, ءتۇنى بويى ءشوپ كۇزەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ءبىر كۇنى تاڭعى بەستەر كەزىندە دۇرىلدەگەن دىبىس شىققانداي بولدى, جۇگىرىپ دالاعا شىقساق, ءشوپ ورتەنىپ كەتىپتى. ءسويتىپ, قىس ىشىندە الا دوربا اسىنىپ, كورشى-قولاڭنان ءشوپ سۇرادىق, اياگوزدەن جەم تاسىدىق, ايتەۋىر سول جىلى قىستان قىسىلىپ, ارەڭ شىقتىق.
بەكەڭنىڭ سوزىنە ءبىزدى ەرتىپ جۇرگەن جىگىت تە ارالاستى.
– ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ دە ءشوبىن ءدال سولاي ورتەپ كەتكەن, – دەدى.
ءبىز بۇعان تاڭعالدىق. زاڭ بار, قالاي ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا ءبىر ءۇي ەمەس, بۇتىندەي ءبىر اۋدان, ون-جيىرما, مۇمكىن ودان كوپ ءۇيدىڭ ءشوبى ءبىر عانا ستسەناريمەن ورتەنىپ وتىرعان. شىنى كەرەك, العاش ەكى-ءۇش ادامنان ەستىگەندە سەنبەگەن ەدىك. ءسويتىپ, بارشاتاس, بايقوشقار اۋىلىنداعى ءشوبى ورتەندى دەگەن ۇيلەردىڭ, كەيبىر كوزىقاراقتى, باس كوتەرەر ادامداردان سىر سۋىرتپاقتاپ كوردىك. بىراق ءالى دە بۇل جايتتى ەشكىم اشىق ايتپايدى. ول كەزدە دە اشىق ايتىلىپ, زاڭمەن تەكسەرىلمەگەن كورىنەدى.
اتى-ءجونىن ايتقىسى كەلمەگەن ءبىر اۋىل تۇرعىنى ءبىراز جايتتى قىزىق ەتىپ ايتىپ بەرگەنى بار. – اقپان ايىندا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ءشوبىن ورتەپ كەتتى, – دەيدى الگى كىسى. – قولداعى مالدىڭ كۇيى ءتۇسىپ, تۇقىرجىلاپ قالدىق. انە جەر-مىنە جەردە «بالەننىڭ ءشوبىن ورتەپ كەتىپتى» دەپ ەستىپ جاتتىق. ءبىر-ەكى, ءۇش ءۇي ءارى دە تۇراتىن ءبىر قۇرداسىم بار ەدى. جىلدا ءشوپتى مول جينايتىن. سونىڭ ۇيىنە تەلەفون شالدىم. داۋسىمدى وزگەرتىپ: «بۇگىن تۇندە ءشوبىڭدى ورتەيمىز» دەدىم دە تۇتقانى تاستاي سالدىم. ەداۋىر ۋاقىتتان سوڭ قولىما ءبىر موشەگىمدى الىپ, تۇك بىلمەگەندەي قۇرداسىما جەتتىم. بارسام, سابازىم قوراداعى مالدىڭ بارىنە جەم-ءشوپتى مولىنان شاشىپ تاستاپتى. قوجاسىنىڭ قولى بۇلاي اشىلا بەرمەيتىنىن بىلەتىندىكتەن بە, ۇزىن تىلىمەن وراپ قانا تۇرعان سيىرلارى دا اڭ-تاڭ, اس تا توك ازىققا جىلقى دا اڭ-تاڭ. ايتەۋىر كۇيگەلى تۇرعان دۇنيە, مالىم ءبىر تويىپ قالسىن دەگەن شاراسىز كوندىگۋ بار سەكىلدى قۇرداسىمنىڭ تۇتىككەن جۇزىندە.
تارىعىپ قايتا-قايتا شىلىم تۇتاتادى. سودان مەن جاعدايدان مۇلدەم بەيحابار ادام سياقتى, ء«اي بالەنشە, ءشوبىم ورتەنگەلى قورادا مالىم تىقىرلاپ تۇر. سەن مايا-مايا ءشوبىڭدى كوسىپ-كوسىپ سالاسىڭ. «قۇداي دەسكەن قۇرداسىڭدى قاراتىپ قويىپ ولتىرەسىڭ بە, ءبىر-ەكى كۇپ ءشوپ بەر» دەدىم. بەكەردە كەسىپ السا قان شىقپايتىن تاقىس ءباتىرىم كوپ بوگەلگەن جوق, ءبىر ات اربا ءشوپ سالىپ بەردى. راقمەتىمدى ايتىپ, قۋانىپ جونىمە كەتتىم. كوپتەن كوك تىستەمەي بۇراتىلىپ تۇرعان مال قاۋجاڭداپ ءبىر جىرعالدى.
ەڭ قىزىعى سول, تاڭەرتەڭ تۇرساق, راسىندا, الگى قۇرداسىمنىڭ ءشوبىن ورتەپ كەتىپتى.
* * *
بۇل وقيعا ەكى جىلداي بولعان دەسەدى اۋىل ۇلكەندەرى. ءبارىنىڭ وقيعاسى بىردەي. بىراق مۇنى كىم ىستەدى, نە سەبەپتى بۇلاي بولعانى تۋرالى ەشكىم ماردىمدى جاۋاپ بەرە المادى. سول كەزدە بولعان جۇمباق وقيعا ءالى جۇمباق.
اباي وبلىسى,
اياگوز اۋدانى
