ادەتتەگىدەي وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى بەكىتىلگەن سوڭ, ماجىلىستە الدىمەن قىلمىستىق ساياساتتى ىزگىلەندىرۋگە باعىتتالعان «كونستيتۋتسيانىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. قۇجاتتى پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەگەن.
زاڭدا ازاماتتار مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاتەر توندىرمەيتىن قىلمىستار ءۇشىن سوتتالعانداردى بوساتۋ ۇسىنىلعان. بايانداماشى ابزال قۇسپاننىڭ ايتۋىنشا, ولارعا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار, زالال كەلتىرۋگە الىپ كەلمەگەن نە ونى تولىق وتەگەن اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار, سونداي-اق زالالدىڭ نەمەسە ازاماتتىق تالاپ قويۋدىڭ بار-جوعىنا قاراماستان, اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس جاساعان الەۋمەتتىك جاعىنان وسال ادامدار توبى جاتادى.
– قۇجاتقا سايكەس قىلمىستىق تەرىس قىلىق پەن ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار جاساعاندار, زيان كەلتىرۋگە اكەپ سوقپاعان, اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس جاساعان, نە ونى تولىق وتەگەن ادامدار, زالالدىڭ نەمەسە ازاماتتىق تالاپتىڭ بولۋىنا قاراماستان, اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس جاساعان الەۋمەتتىك جاعىنان وسال ادامداردى بوساتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل – قاتەلىكتەر جاساعان, بىراق وكىنىپ, ءوزىنىڭ مىنەز-قۇلقىمەن تۇزەلۋ جولىنا تۇسكەنىن دالەلدەگەن ادامدارعا قاتىستى مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان ىزگىلىك اكتىسىنىڭ كەزەكتى كورىنىسى, – دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا بىرقاتار نوۆەللا بار. اتاپ ايتقاندا, اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن وتەلمەگەن جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى. ال سەنiپ تاپسىرىلعان بوتەن مۇلiكتi يەمدەنىپ العانى نەمەسە ىسىراپ ەتكەنى نەمەسە اسا ءىرى مولشەردە الاياقتىق جاساعانى ءۇشىن سوتتالعان ادامدار ءۇشىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقپەن كەلتىرىلگەن زالال مەن ولارعا قويىلعان تالاپ-ارىزدار تولىق وتەلگەن جاعدايدا نەگىزگى جازانىڭ وتەلمەگەن نەمەسە ورىندالماعان بولىگىنىڭ مەرزىمدەرى نەمەسە مولشەرى بەستەن ءبىر بولىككە قىسقارتۋ قولدانىلادى.
ايتا كەتەرلىگى, قىلمىسقا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ شەڭبەرىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ كريمينالداندىرىلعان جاڭا قۇرامدارىنا, مەملەكەتتىك قۇپيالاردى زاڭسىز جاريا ەتۋگە بايلانىستى قىلمىستار, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسىن جاساعان ادامدارعا راقىمشىلىق قولدانىلمايدى. جالپى راقىمشىلىق قولدانۋ تۋرالى تۇپكىلىكتى شەشىمدى سوت ءاربىر سوتتالۋشىعا جەكە قابىلدايدى. نەگىزى امنيستيا جاساۋ ارقىلى جىلىنا شامامەن 5 ملرد تەڭگە ۇنەمدەلەدى.
– قازىرگى ۋاقىتتا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى جازالاردى ورىنداۋ جونىندەگى قاج-دىڭ 63 مەكەمەسىندە جانە 16 تەرگەۋ يزولياتورىندا 40 مىڭنان اسا ادام ۇستالادى, ولاردىڭ ىشىندە 33 مىڭى – سوتتالعان جانە 7 مىڭى – تەرگەۋ قاماۋىنداعى ادامدار. بۇعان قوسا باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالارعا سوتتالعان 27 مىڭنان اسا ادام پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇر. الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە سايكەس, راقىمشىلىق جاساۋعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا ۇستالاتىن 6 مىڭ سوتتالعان جانە پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان 9 مىڭ ادام, بارلىعى 15 مىڭ ادام قامتىلادى. قاج مەكەمەلەرىنەن شامامەن 632 ادام, سونداي-اق پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان 3,5 مىڭ سوتتالعان, بارلىعى 4,1 مىڭ ادام بوستاندىققا شىعادى, – دەدى ا.قۇسپان.
ال باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنداعى 5,4 مىڭ سوتتالعان ادامعا جانە پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان 5,5 مىڭ ادامعا جازانىڭ وتەلمەگەن مەرزىمى سارالاپ شەگەرىلەدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جاعىنان وسال ساناتتاعى 629 ادام راقىمشىلىققا ءىلىنىپ, ونىڭ 57-ءسى بوساتىلادى, 572 ادامنىڭ مەرزىمى قىسقارتىلادى.
تاعى ءبىر جاڭاشىلدىق – جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى – دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىسىمەن راقىمشىلىق اكتىسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قىلمىستىق جازاسىن وتەۋگە سوڭعى 1 جىل قالعان, وڭ مىنەزدەمەسى بار 1 700-دەن اسا سوتتالعان ازامات بوساپ شىعادى.
جالپى راقىمشىلىققا 833 ايەل ىلىگەدى. بۇعان قوسا قازىرگى ۋاقىتتا كامەلەتكە تولماعانداردى ۇستاۋ ورىندارىندا جازاسىن وتەپ جاتقان 75 بالانىڭ ىشىندەگى 4 جاسوسپىرىمگە راقىمشىلىق قولدانىلادى. زاڭ جوباسىمەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلاتىن ادامداردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ جانە قايتا الەۋمەتتەندىرۋ جونىندەگى مىندەتتەر جۇكتەلەدى.
تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتات دانابەك يسابەكوۆ ەسىرتكى كومىپ, تاراتقانى ءۇشىن سوتتالعان جاستار نەگە راقىمشىلىققا ىلىنبەي قالعانىن سۇرادى. زاڭ جوباسىن قورعاعان ابزال قۇسپان بۇل ماسەلە جۇمىس توبىندا قىزۋ تالقىلانعانىن, دەپۋتاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى بيىل قىلمىستىق كودەكسكە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار بەرۋ ارقىلى ەسىرتكى كومگىشتەردىڭ جازاسى ەداۋىر جەڭىلدەتىلگەنىن ايتىپ, بۇعان قارسى پىكىرى بىلدىرگەنىن جەتكىزدى.
– قازىرگى تاڭدا بۇل ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بوساپ شىعۋ نەمەسە نەعۇرلىم جەڭىل جازاعا اۋىستىرۋ ارقىلى بوساپ شىعۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. بۇگىنگە دەيىن ەسىرتكى كومگەنى ءۇشىن 415 ادام قاماۋدان بوساپ شىقتى. تاعى 2 مىڭنان اسا ادامنىڭ زاڭداعى وزگەرىستەردى پايدالانۋىنا مۇمكىندىگى بار. ونىڭ ۇستىنە ەسىرتكى كومگىشتەردىڭ كەسىرىنەن زارداپ شەككەن جابىرلەنۋشىلەردىڭ جاعدايىن دا ويلاۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ وتباسى, دەنساۋلىعى, قۇقىقتارى بۇزىلدى. ەلدە ەسىرتكىمەن بايلانىستى قىلمىس سانى ازايماي وتىر. ونىڭ ورىستەۋىنە وسى ەسىرتكى كومگىشتەردىڭ تىكەلەي اسەرى بار ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىز. سوندىقتان بۇل ساناتتاعى ازاماتتار راقىمشىلىق اكتسياسىنا ىلىككەن جوق, – دەپ جاۋاپ قايىردى دەپۋتات.
وتىرىستا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ تە وسى ۇستانىمدى قولدايتىنىن ايتتى. ودان كەيىن ءماجىلىس سەناتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى نارىعىن دامىتۋ, قارجىلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, بايلانىس جانە ارتىق زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋدى بولعىزباۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرىمەن كەلىستى. سەنات ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنا الاياقتىققا قارسى ىشكى جۇيەلەر قۇرۋدى جانە رۇقسات ەتىلمەگەن ترافيكتى بۇعاتتاۋدى, سونداي-اق جالعان قوڭىراۋلار شالىنعان ابونەنتتىك نومىرلەردى بۇعاتتاۋدى جانە ولار تۋرالى اقپاراتتى ۇلتتىق بانكتىڭ الاياقتىقپەن كۇرەس ورتالىعىنا بەرۋدى تالاپ ەتۋدى ۇسىندى.
ەندى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى مەن كرەديتتىك بيۋرو اراسىندا اسكەري قىزمەتشىلەردى مىندەتتى اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ تۋرالى اقپارات الماسۋ ءتارتىبىنىڭ قاعيدالارى كۇشەيتىلەدى. اسكەري قىزمەتشىلەرگە نەسيە بەرۋگە تىيىم سالۋ ولاردىڭ مىندەتتى اسكەري قىزمەتكە شاقىرىلۋى تۋرالى اقپارات كرەديتتىك ەسەپتە كورسەتىلگەننەن كەيىن كۇشىنە ەنەدى.
وسىلايشا, كۇن تارتىبىندەگى ەكى ماسەلە قارالعان سوڭ, ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەردى. دەپۋتاتتار ازاماتتاردى اۋىلدىق جەرلەرگە كوشىرۋگە ىنتالاندىرۋ, قاۋىپتىلىگى جوعارى وبەكتىلەردە (جانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا) وندىرىستىك جانە ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋلارىنا ستراتەگيالىق كوزقاراس جانە تەك مەديتسينالىق تۇرعىدان ەمەس, جۇيەلى الدىن الۋ شارالارىن قاراستىرۋ, شەكارالاس ايماقتاردا ورنالاسقان مەكتەپتەردىڭ ماسەلەلەرى تۋرالى بىرقاتار ماسەلە كوتەردى.
ءوز كەزەگىندە دەپۋتات ءادىل جۇبانوۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا ساۋال جولداپ, «سامۇرىق-قازىنا» قورىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان تولىقتاي قايتا جۇيەلەۋ قاجەت ەكەنىن, سوندا عانا بۇل قۇرىلىم باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكالىق دامۋ پلاتفورماسىنا اينالاتىنىن مالىمدەدى.
ال «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى گيدرومەتەورولوگيا قىزمەتىندەگى پروبلەمالاردى تىزبەكتەلدى.
