– بولاتبەك مىرزا, بيىلعى گرانتقا تۇسۋگە نەگىزى ۇبت-دا قانداي دا ءبىر وزگەرىس بار ما؟
– جالپى فورمات بويىنشا ايتارلىقتاي وزگەرىس جوق. پاندەردىڭ, تاپسىرمالاردىڭ سانى, ەڭ جوعارى بالل (140), تەستىلەۋگە بولىنگەن ۋاقىت (4 ساعات) بۇرىنعىداي. شەكتى بالدار دا وزگەرىسسىز قالدى. «قۇقىق» جانە «پەداگوگيكالىق عىلىمدار» باعىتتارى ءۇشىن كەمىندە 75 بالل, «دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ (مەديتسينا)» ءۇشىن – 70 بالل قاجەت. ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن كەمىندە 65 بالل, ال وزگە جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن 50 بالل جيناۋ جەتكىلىكتى. ءبىز ءۇشىن باستى ماقسات – تەستىلەۋدىڭ ءادىل ءارى اشىق ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سول سەبەپتى بيىل دا باقىلاۋ ءتيىستى دەڭگەيدە, بارلىق ۇدەرىس ەلەكتروندى فورماتتا, بارىنشا اشىق جۇرگىزىلىپ جاتىر.
– وسى ۇبت-نى ناقتى كىم تاپسىرا الادى؟
– 2025 جىلعى نەگىزگى ۇبت-عا بيىلعى مەكتەپ جانە كوللەدج تۇلەكتەرى, سونداي-اق مەكتەپ پەن كوللەدجدى وتكەن جىلى تامامداعاندار, شەتەلدە ءبىلىم العان قازاقستان ازاماتتارى مەن شەتەلدىك قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرى – قانداستار دا تەستىلەۋگە قاتىسا الادى. وسىعان قوسا جوعارى وقۋ ورىندارىندا شارتتى تۇردە وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەرگە دە نەگىزگى ۇبت-عا قاتىسۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
– بۇرىنعىعا قاراعاندا تەستىلەۋدى تاپسىرۋ الدەقايدا جەڭىلدەگەن سياقتى, تىم وڭايلاپ كەتكەن جوق پا؟ الدە ءالى دە باسەكە بار ما؟
– وتە ورىندى سۇراق. شىنىن ايتقاندا, «ۇبت بۇرىنعىدان جەڭىلدەپ كەتتى» دەۋگە ەش نەگىز جوق. سەبەبى تەست تاپسىرمالارى جىل سايىن ناقتى عىلىمي-ادىستەمەلىك تالاپتارعا ساي ازىرلەنەدى, قۇرىلىمى مەن مازمۇنى ءبىرىزدى بولادى. ءار ءپان بويىنشا تاپسىرمالار ءۇش دەڭگەيلى قيىندىقپەن بەرىلەدى: نەگىزگى (ا دەڭگەيى) – 50%, ورتاشا (ۆ دەڭگەيى) – 30%, جانە كۇردەلى (س دەڭگەيى) – 20%. مىسالى, «وقۋ ساۋاتتىلىعى» پانىندە 10 تاپسىرمانىڭ 5-ەۋى – نەگىزگى, 3-ەۋى – ورتاشا, 2-ەۋى – كۇردەلى سۇراقتار. بۇل پروپورتسيا بارلىق ءپان مەن ۇبت كەزەڭدەرىندە تۇراقتى ساقتالادى. ناتيجەلەرگە زەر سالساق, 2024 جىلى تالاپكەرلەردىڭ 76 پايىزى شەكتى بالدى جينادى. ورتاشا بالل – 68. 2025 جىلدىڭ قاڭتارىنداعى ۇبت-دا شەكتى بالدى جيناعاندار ۇلەسى – 70,4%, ورتاشا بالل – 65,8. ناۋرىزداعى ۇبت كەزىندە شەكتى بالدى تۇلەكتەردىڭ 75,5% جينادى, ال ورتاشا بالل 69-دى قۇرادى. بۇل كورسەتكىشتەردەن بايقايتىنىمىز – شەكتى بالل جيناۋ ۇلەسى جىلدان جىلعا اسا قاتتى وزگەرىپ وتىرعان جوق. باسەكەگە كەلسەك, ءالى دە بار جانە وتە جوعارى. سەبەبى تالاپكەرلەر شەكتى بالدى عانا ەمەس, گرانت الۋ ءۇشىن الدەقايدا جوعارى ۇپاي جيناۋعا ۇمتىلادى. گرانت سانى شەكتەۋلى, ال نيەت بىلدىرۋشىلەر قاتارى كوپ بولعاندىقتان, شىن مانىندەگى ءبىلىم مەن دايىندىققا نەگىزدەلگەن ءادىل باسەكە ساقتالىپ وتىر. سوندىقتان جوعارىداعىداي پىكىر – كوبىنە سۋبەكتيۆتى كوزقاراس.
– تالاپكەر ءوز ناتيجەسىمەن كەلىسپەسە, بىردەن اپەللياتسياعا بەرە الاتىنى بەلگىلى. شاعىمدار ادەتتە قانداي تاپسىرمالارعا, سۇراقتارعا بايلانىستى بولادى؟
– ءيا, تالاپكەرلەرگە ءوز ءبىلىمىن ءادىل باعالاتۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرىلگەن. ولار ءوز ناتيجەسىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا مازمۇندىق نەمەسە تەحنيكالىق اپەللياتسياعا ءوتىنىش بەرە الادى. شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى كوبىنە بەيىندى پاندەردەگى كۇردەلى نەمەسە ينتەرپرەتاتسياعا اشىق تاپسىرمالارعا قاتىستى تۇسەدى. كەيىنگى جىلدارى قاناعاتتاندىرىلعان اپەللياتسيا وتىنىشتەرىنىڭ سانى بىرتىندەپ ازايىپ كەلەدى. بۇل تاپسىرمالار ساپاسىنىڭ ارتىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
وقۋ جەتىستىكتەرىن باعالاۋ جۇيەسىنىڭ ادىلدىگى مەن وبەكتيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تەست تاپسىرمالارىنىڭ ساپاسىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن كەشەندى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە عىلىمنىڭ بۇل باعىتى ءىس جۇزىندە ءالى دە تولىققاندى دامىماعان. وسىعان بايلانىستى 2025 جىلدان باستاپ ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى ETS (اقش), AQA ( ۇلىبريتانيا) جانە رەسەيدەگى جوعارى ەكونوميكا مەكتەبى سەكىلدى الەمگە تانىمال ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە باستادى. باستى ماقسات – حالىقارالىق عىلىمي جەتىستىكتەردى ۇبت تاپسىرمالارىن ازىرلەۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ. سونداي-اق تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋشىلەردى وقىتۋعا جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. وسىنىڭ ءبارى – ۇبت-نىڭ ادىلدىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىستار. ياعني تالاپكەردىڭ شاعىمى شىنايى بولسا, ءادىل شەشىم قابىلدانادى, ال نەگىزسىز بولسا, بۇل دا ناقتى دالەلمەن تۇسىندىرىلەدى. باستى ماقساتىمىز – ءار تالاپكەردىڭ ءبىلىمىن ءادىل باعالاۋ.
– ەلىمىزدە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلدى, بۇلارعا تۇسۋگە دە ۇبت ناتيجەسى جاراي ما؟
– ءيا, فيليالداردىڭ باسىم بولىگىنە ءتۇسۋ ءۇشىن تالاپكەردىڭ ۇبت سەرتيفيكاتى قاجەت. الايدا كوپتەگەن وقۋ ورنى ىشكى ىرىكتەۋ ەمتيحاندارىن نەمەسە قوسىمشا سۇحباتتاسۋ, موتيۆاتسيالىق ەسسە, پورتفوليو سياقتى تالاپتاردى دا ەنگىزىپ وتىر. سوندىقتان تالاپكەرلەر ناقتى تاڭداعان فيليالدىڭ قابىلداۋ تالاپتارىمەن الدىن الا مۇقيات تانىسقانى ءجون.
– نەگىزى ۇبت سۇراقتارى بيىلعى قاڭتار, ءساۋىر ايلارىنداعى اقىلى وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن تاپسىرعان ۇبت سۇراقتارىنان باسقا بولا ما, الدە قايتالانا ما؟ جالپى, بيىل تەستىلەۋ تاپسىرمالارىنىڭ مازمۇنى جاڭاردى ما؟
– بۇل – تالاپكەرلەردىڭ ءجيى قوياتىن سۇراعى. بىردەن ايتايىن, ۇبت-نىڭ بارلىق كەزەڭىندە, سونىڭ ىشىندە قاڭتار, ناۋرىز, نەگىزگى (مامىر–شىلدە) جانە تامىز ايلارىنداعى تەستىلەۋلەردە بىردەي قۇرىلىم مەن قيىندىق دەڭگەيى ساقتالادى. دەگەنمەن, تاپسىرمالار بازاسى وتە ۇلكەن جانە جۇيەلى تۇردە جاڭارتىلىپ وتىرادى. كەيىنگى جىلدارى تاپسىرمالار تەك ناقتى فاكتىنى جاتتاپ الۋعا ەمەس, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى, لوگيكالىق ويلاۋ مەن پاندىك تەرەڭ ءبىلىمدى تەكسەرۋگە باعىتتالعان. نەگىزى تاپسىرمالار تەك ورتا مەكتەپ باعدارلاماسى اياسىندا دايىندالادى. بۇل تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ءادىل باعالاۋعا, مەكتەپتە مەڭگەرگەن نەگىزگى پاندىك داعدىلارىن تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءار تەستىلەۋ سەسسياسىندا بىردەي سۇراقتار قايتالانبايدى. ءاربىر تالاپكەرگە جەكە تەست نۇسقاسى بەرىلەدى, بۇل اۆتوماتتى تۇردە تاڭدالىپ, الگوريتم نەگىزىندە قۇراستىرىلادى.
– نەگىزى تەستىلەۋدى تاپسىرۋعا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن قانشا ۇمىتكەر ءوتىنىش بەردى, ولاردىڭ ۇبت-نى كۇيزەلىسسىز وتكىزۋگە قانداي جاعداي جاسالعان؟
– قوعامداعى وزەكتى ماسەلەنى كوتەرىپ وتىرسىز. ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار تالاپكەرلەردىڭ ۇبت-نى قولايلى ءارى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان جايلى جاعدايدا تاپسىرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرەدى. بىرىنشىدەن, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار تالاپكەرلەرگە قوسىمشا 40 مينۋت ۋاقىت بەرۋ مۇمكىندىگى ساقتالدى. بۇل – ولاردىڭ تەستىلەۋدى اسىقپاي تاپسىرۋىنا جاعداي جاسايتىن وتە ماڭىزدى قادام. ەكىنشىدەن, كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان تالاپكەرلەر ءۇشىن ارنايى سىزبالار مەن دياگراممالارسىز سۇراقتار ازىرلەندى. سونىمەن قاتار تەستىلەۋ كەزىندە كەرەك بولعان جاعدايدا ء(پان مۇعالىمى ەمەس) ارنايى كومەكشىلەر دە ۇسىنىلادى. وسى قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە كەيىنگى جىلدارى مۇنداي تالاپكەرلەردىڭ ۇبت-عا قاتىسۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى. مىسالى, ەگەر 2021 جىلى ولاردىڭ سانى نەبارى 90 بولسا, 2022 جىلدان باستاپ جىل سايىن 500-دەن اسىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار تالاپكەرلەر ءۇشىن گرانتتىق كونكۋرس اياسىندا ارنايى كۆوتا قاراستىرىلعان. بۇل ولاردىڭ جوو-عا تەگىن ءتۇسۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى. كەيىنگى جىلدارى مۇنداي تالاپكەرلەردىڭ گرانت يەگەرى اتانعان جاعدايلار ءجيى كەزدەسىپ جاتىر. تاڭدايتىن پاندەر مەن ماماندىقتار ءارتۇرلى, پەداگوگيكا, پسيحولوگيا, الەۋمەتتىك جۇمىس, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ماماندىقتارعا قىزىعۋشىلىق بايقالادى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ءاربىر تالاپكەرگە, ونىڭ ىشىندە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار وقۋشىلارعا دا تەڭ مۇمكىندىك ۇسىنۋ. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جۇيەلى تۇردە جالعاسادى.
اڭگىمەلەسكەن –
ايدانا شوتبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
