فوتو: اشىق دەرەككوز
دەپۋتات ءوز ءسوزىن ناقتى ادام تاعدىرىمەن بايلانىستىرىپ, ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەككە قولجەتىمدىلىكتىڭ شىنايى كورىنىسىن سيپاتتاپ بەردى.
«راۋشان ەسىمدى ازاماتشا. 42 جاستا. ونىڭ ءومىرى باياۋ ءسونىپ بارادى. ەم جوقتىعىنان ەمەس, ەمگە شيپا بولاتىن ءدارى, ۇلتتىق دارىلىك فورمۋلياردا تىركەلمەگەندىكتەن, ءدارى, جەتى جىلدان بەرى جاڭارتىلماعان ەمدەۋ حاتتاماسىنا ەنگىزىلمەگەندىكتەن, ءتىپتى ساتىپ الايىن دەسە دە, ەلدە رۇقسات ەتىلگەن تىزىمدە دە جوق. ونىڭ ءومىرى ءۇشىن كۇرەسى – بيۋروكراتيامەن كۇرەس. تاعى قانشاما راۋشاندار ءبىزدىڭ كومەگىمىزدى كۇتىپ وتىر؟ بۇگىنگى تالقىلاۋىمىزدىڭ وزەگى وسى», دەدى دەپۋتات.
ايماعامبەتوۆ ءوز سوزىندە ءدارى-دارمەك سالاسىن «شىنايى رەنتگەن» دەپ اتاپ, جاپ (جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسى) ەسەبى ارقىلى اشىلعان ناقتى فاكتىلەردى ءتىزىپ شىقتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدە ءۇش نەگىزگى ماسەلە بار: دارىلەرگە قولجەتىمدىلىكتىڭ قيىندىعى, شەكتەن تىس باعالار مەن فارماكولوگيالىق باقىلاۋدىڭ السىزدىگى, وتاندىق ءوندىرىستىڭ فورماليزمگە اينالۋى.
سونىمەن قاتار دەپۋتات ناتسەلس-تى ناعىز ساياحاتشىلار كلۋبى دەپ اتاپ, ونىڭ قىزمەتكەرلەرى دارىلەردى تىزىمگە ەنگىزۋ ءۇشىن, زاۋىتاردى كورۋ سىلتاۋىمەن شەتەلگە بارىپ جاتقانىن سىنعا الدى.
ء«دارى-دارمەكتەر ءدارىحانالاردا ساتىلۋى ءۇشىن, ولار ەڭ الدىمەن ناتسەلس-تە ساراپتامادان, سوسىن تىركەۋدەن ءوتۋى كەرەك. اۋديت نە كورسەتتى؟ نورماتيۆ بويىنشا تىركەۋ مەرزىمى – 210 كۇن. الايدا, بىرەۋلەر ءۇشىن بۇل مەرزىم زاڭسىز 1275 كۇنگە دەيىن سوزىلسا, ال وسى ۇيىمنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن, وتە جىلدام 25اق كۇندە اياقتالىپ, ءراسىم وتكىزىلدى. 154 ءوتىنىم بويىنشا ساراپتاما پروتسەدۋرالارىن بۇزۋ فاكتىلەرىن انىقتادى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنشە, فارماكولوگتەر قازاقستاندا پەنيتسيلليننىڭ ىشەتىن ءتۇرى تىركەلمەگەن دەپ ايتىپ جاتىر. نەگە؟ ويتكەنى ول تىم ارزان, ەشكىم ءوتىنىم بەرمەيدى جانە ەشقانداي قىزىعۋشىلىق جوق دەيدى ەكسپەرتتەر. وسىنىڭ كەسىرىنەن, دارىگەرلەر بىردەن كەڭ اۋقىمدى انتيبيوتيكتەردى تاعايىنداۋعا ءماجبۇر دەيدى دارىگەرلەر.
سونىمەن قاتار فراكسيپارين ءدارىسىنىڭ, بالاماسى تىركەلمەگەننەن, ونى ماكسيمالدى باعامەن ساتىپ العان. تەك 2024 جىلى, ونىڭ التەرناتيۆاسى تىركەلگەننەن كەيىن عانا, باعا تومەندەپ, 90 ملن تەڭگە ۇنەمدەلگەن.
دەپۋتات دارىلەردى ءوندىرۋ ءۇشىن اكەلىنەتىن سۋبستانتسيالاردىڭ باقىلانبايتىنىن دا ايتتى.
«زاڭعا سايكەس, ناتسەلس, دارىلەردىڭ جاعىمسىز رەاكتسيالارى تۋرالى حابارلامالاردى جيناقتاپ, تالداپ, شارالار قابىلداۋ ءۇشىن جىبەرۋىگە مىندەتتى. بىراق اۋديت كورسەتكەندەي, 28 «سارى كارتوچكالار» بار دارىلىك زاتتار بويىنشا ەشقانداي شارا قابىلدانباعان. ونىڭ ۇستىنە, دارلەردىڭ كەرى اسەرلەرى تۋرالى 137 اقپارات تۇسكەنىمەن, تەك 1 پرەپارات قانا كەرى قايتارىلعان. ال جالپى, فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋدان 77 ملن فارماتسەۆتيكالىق ءونىم تىس قالعان», دەدى دەپۋتات.
ەلىمىزدە ءار ازاماتتى ەمدەگەندە, دارىگەرلەر, ارنايى ەمدەۋ حاتتاماسىندا كورسەتىلگەن دارىلەردى قولدانۋى ءتيىس. بۇل رەتتە دەپۋتات ەمدەۋ حاتتامالارىنىڭ ۋاقتىلى جاڭارتىلمايتىنىن ايتتى.
«وزدەرىڭىز قاراڭىزدار: كلينيكالىق حاتتامالاردىڭ شامامەن 70%-ى (1133-ءتىڭ 785-ءى) 5 جىلدان 12 جىلعا دەيىن قايتا قارالماعان. 10 جىل ەمەس, قازىر 1 جىل ىشىندە جاڭا دارىلەر پايدا بولادى. وسىعان بايلاپنىستى قازاقستاندىقتار جاڭا ادىستەرمەن ەم الا الماي ءجۇر دەپ ايتۋعا بولادى. حاتتامالاردى بەكىتۋ پروتسەسىنىڭ ءوزى دە كۇردەلى. كەيدە ول بىرنەشە جىلعا دەيىن سوزىلىپ, وسىلايشا بەكىتكەن حاتتامانىڭ اكتۋالدىلىعى دا جوعالادى. مىسالى, تىركەۋ مەرزىمى وتكەن جانە تيىمدىلىگى تومەن, شىعارۋعا ۇسىنىلعان 409 پرەپارات 3 جىل بويى فورمۋلياردان الىنباعان, ءتيىمسىز دەپ تانىلعان 5 پرەپارات 29 اۋرۋدى ەمدەۋ حاتتامالارىنان شىعارىلماعان. ال قاجەت دەلىنگەن 96 ءتيىمدى پرەپارات كەرسىنشە فورمۋليارعا ەنگىزىلمەگەن. مۇنداي اقىلعا سىيمايتىن جاعدايدىڭ سەبەبى – مينيسترلىكتىڭ بۇيرىقتارىنداعى قاراما-قايشىلىقتار», دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
دەپۋتات شەكتى باعالاردى قالىپتاستىرۋ كەزىندەگى ورەسكەل بۇزۋشىلىقتاردىڭ انىقتالعانىن مالىمدەدى.
«دارىلەرگە قوسىلعان ۇستەمە باعا زاۋىتتىق باعادان 172%-عا دەيىن جەتەدى, ال ەۋروپادا جانە الەمدە – 30%-دان اسپايدى.ءبىر پرەپاراتتىڭ ءارتۇرلى دارىحانالارداعى باعاسى 3-5 ەسەگە دەيىن وزگەرەدى. تۇپنۇسقانىڭ باعاسى 344 تەڭگە بولسا, وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ ء(وتو) گەنەريگىنىڭ باعاسى 1273 تەڭگەنى قۇراعان. بۇل 4 ەسەگە دەيىن قىمبات. پاراتسەتامولدىڭ زاۋىتتىق باعاسى 59 تەڭگە, قىرعىزستاندا 90, ال بىزدە 144 تەڭگەگە ساتىلۋدا. سالىستىرىڭىزدار. تەرافليۋگە ەلدە بەلگىلەگەن شەكتى باعا 3,3 مىڭ تەڭگە, ال زاۋىتتىق باعاسى 1,5 مىڭ. رەسەيدە ول 2,2 مىڭ, قىرعىزستاندا 2,5 مىڭ تۇرادى. ال كيرۋدا ءدارىحانالاردا 710 مىڭ تۇرسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى شەكتى باعاسىن 1,3 ملن كولەمىندە بەلگىلەپ, ونى فارماتسيا 1,2 ملن-عا ساتىپ العان. فورمالدى قاراساق, ءتىپتى اقشا ۇنەمدەگەن سياقتى كورىنەدى, بىراق شىن مانىندە 2 ەسەگە جۋىق قىمباتقا ساتىپ العان دەگەن ويعا كەلۋگە بولادى», دەدى دەپۋتات.
سونداي-اق دەپۋتات كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, 491 ملرد تەڭگەگە ءدارى ساتىپ الىنسا دا, ونىڭ باسىم بولىگى دەلدالدار ارقىلى وتەدى. ال لوگيستيكا ءۇش كومپانيانىڭ قولىندا, بۇل 1,5 ەسەگە دەيىنگى شىعىندارعا اكەلىپ جاتىر. 45 مىڭ ناۋقاس ءدارىسىز قالعان, ناقتى انىقتالعان شىعىندار 3,7 ملرد تەڭگەدەن استام, ال ى21 ملرد-تان استام ىقتيمال شىعىن.
«مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا قاراي دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ وتاندىق ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسىن 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى. 2024 جىلى ول تەك 15-دى قۇرادى. ءبىز يمپورت تەڭىزىنە باتىپ بارامىز. دارىلەردىڭ 84%-ىن شەتەلدەن اكەلەمىز. 89 وتاندىق ءوندىرۋشىنىڭ تەك 2%-ى ءدارى شىعارادى, ال قالعاندارى ماسكا نەمەسە شپريتس سياقتى مەديتسينالىق بۇيىمدار وندىرەدى ەكەن.
سوڭعى ۋاقىتتا «قازۆاكتان» باسقا ەشتەڭە شىققان جوق دەۋگە بولادى. كلينيكالىق زەرتتەۋلەر وتە از. سوڭعى 10 جىلدا تەك 2 پرەپارات شىعارىلعان, ولاردىڭ ءبىرى, «يود جانە كالي ءيوديدى». بۇنى ازىرلەۋگە 4,6 ملرد تەڭگە جۇمسالعان, بىراق ول ءتىپتى فورمۋليارعا دا ەنگىزىلمەگەن ياعني قولدانىلمايدى.ناتسەلس-ءتىڭ كلينيكالىق زەرتتەۋلەردى بەكىتۋ ءۇشىن دەڭگەيى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان كلينيكالىق زەرتتەۋلەردى تولىعىمەن جۇرگىزە المايمىز. ارنايى عىلىمي گرانتتار دا جوق. كوممەرتسيالاندىرۋ جانە جەكە ينۆەستيتسيا تۋرالى اۋداعا دا كەلمەيدى», دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
اسحات ايماعامبەتوۆ فارماتسيانى ەمدەۋدىڭ 7 قادامىن ۇسىندى:
- جاڭا دارىلەردى تىركەۋ مەرزىمىن 1 ايعا دەيىن قىسقارتۋ, حالىقارالىق تانىلعان دارىلەردى جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن ەنگىزۋ.
- شەكتى باعالاردى 30%-دان اسىرماۋ, حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ, باعانى ەلەكتروندى باقىلاۋ جۇيەسى.
- سك «فارماتسيانى» رەفورمالاۋ, دەلدالسىز ساتىپ الۋ, اشىقتىق پەن ەسەپتىلىك.
- ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتاردى قايتا قاراپ, ناقتى لوكاليزاتسيانى تالاپ ەتۋ.
- ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ءوتىنىم قابىلداۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ.
- اشىق تسيفرلىق ەسەپ جۇيەسى, ءار پاتسيەنتكە ءدارى قوزعالىسىن باقىلاۋ.
- قاراپايىم ازاماتتىڭ مۇددەسىن باسشىلىققا الۋ – قولجەتىمدى جانە قاۋىپسىز دارىلەردى قامتاماسىز ەتۋ.
