ۇرپاققا قامقورلىق – باستى نازاردا

قۇقىق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ءۇش جىل بۇرىن بالالار ءال-اۋقاتىنىڭ يندەكسى ەنگىزىلدى.

«قازاقستان بالالارى» ونكۇندىگى اياسىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى 2024 جىلعا ارنال­عان بالالار ءال-اۋقاتى يندەكسىنىڭ الدىن الا قورىتىندىلارىن شىعاردى. سول قورىتىن­دى­لار­عا قاراساق, بيىل ەرەكشە نازار اۋدارىلعان باستى باعىتتىڭ ءبىرى – بالالاردىڭ قۇقىقتىق جاعى­نان قورعالۋ دەڭگەيى بولدى. جيناقتالعان دەرەكتەرگە سايكەس, بۇل كورسەتكىش 90%-عا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تۇراقتى وڭ ديناميكانى كورسەتىپ وتىر. الەۋ­­مەت­تىك زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى ءوز قۇقىقتارىن ءبىلىپ, ولار بۇزىل­عان جاعدايدا قايدا جۇگىنۋ كەرەگىن جاقسى تۇسى­نە­تىنىن كورسەتكەن.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, كورسەتكىشتىڭ ءوسۋى الدىن الۋ جانە اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ شارالا­رىنىڭ كوپ­تەپ قولعا الىنۋىمەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا, وسى جىل­دىڭ باسىنان ەلىمىزدىڭ بار­لىق مەكتەبىندە بالا­لار­دىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىن ارتتىرۋ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە سەنىمىن نىعايتۋ ماقسا­تىندا «مەن ءوز قۇقىعىمدى بىلەمىن» اقپاراتتىق ايدارى ىسكە قوسىلدى.

بيىلعى وقۋ جىلىندا با­لالاردىڭ جاع­دايىن جاق­­سار­تۋعا, اسىرەسە الەۋمەتتىك قولداۋ مەن قاۋىپ­سىزدىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ءۇش نەگىزگى زاڭ قابىلداندى. سونىڭ ناتيجە­سىن­دە, قا­زاقستاندا العاش رەت جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قا­راۋىن­سىز قالعان بالالار ءۇشىن تالىمگەرلىك ينستيتۋتى قۇ­رىل­دى. بالالار قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ باعىتىندا زاڭعا 94 (توقسان ءتورت) وزگەرىس ەندى. بالاعا قاتىستى جاسالعان زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىك كۇشەيتىلدى. «111» بايلانىس ورتالىعىنىڭ قىزمەتى بەكىتىلدى. بالا قۇقى بويىنشا وڭىرلىك ۋاكىلدەر ينستيتۋتى پايدا بولدى. سونىمەن قاتار  جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قولداۋ جونىندە ماڭىز­دى قادامدار جاسالدى. ولار­دىڭ وتباسىندا ءومىر ءسۇرۋ جانە تاربيە الۋ جاع­­داي­لارىن جاق­­سارتۋ ماقساتىندا كاسىبي قا­بىل­­داۋ­شى وتباسى ەنگىزىلدى. ال قام­­قور­شىلىق ورگان­دارى ماماندارىنىڭ شتات سانى – 5 مىڭ بالاعا كەمىندە ءبىر مامان بولىپ بەل­گىلەندى.

قاۋىپسىزدىك. «كەلەشەك مەك­تەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا سالىنعان ءبىلىم وشاق­تارىندا قاۋىپسىزدىك جۇيەسى كۇشەيتىلگەن. مەكتەپتەر زاماناۋي بەينەباقىلاۋ جانە عيماراتقا كىرىپ-شىققانداردى قاداعالاۋ جۇيەلەرىمەن قام­تاماسىز ەتىلگەن. باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپتار بولەك بلوكتاردا وقيدى.

2024–2025 وقۋ جىلىنان باستاپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق بالا­باقشا, مەكتەپ جانە كوللەد­جىندە 1 قىركۇيەكتەن باستاپ بالالارعا قورعانۋ نەگىزدەرى بويىنشا وقىتۋ ساباقتارى ۇيىمداستىرىلادى. وسىعان وراي وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى «جەكە باس قاۋىپسىزدىگى» تاقىرىبىندا 130 ساباق ازىرلەدى. بۇل ساباقتىڭ ماقساتى – بالالاردىڭ بويىندا جەكە قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋعا قاتىستى سانالى جانە جاۋاپتى قارىم-قاتىناس قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق توتەنشە جاعدايلاردا ارەكەت ەتۋگە دايىنداۋ. وسى ساباقتاردا بالالارعا ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدىلار عانا ەمەس, سونداي-اق الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىك پەن قۇزىرەتتىلىك تۋرا­لى تۇسىندىرىلەدى. ساباق اپتا سايىن سىنىپ ساعاتى اياسىندا 10 مينۋت شاماسىندا وتكىزىلەدى. ءبىر تاقىرىپ جىلىنا ءۇش رەت قايتالانادى. ساباق بارىسىندا پراكتيكالىق كەڭەستەر, ويىن­دار, وقىتۋدىڭ ينتەراكتيۆتى ادىستەرى, دەمونستراتسيالار, بەينەروليكتەر, ماتەريالدى بارلىق جاستاعى بالالار ءۇشىن قولجەتىمدى جانە تۇسىنىكتى ەتۋگە كومەكتەسەتىن پراكتيكالىق وقى­تۋدىڭ باسقا دا نىساندارىن قولدانۋ ۇسى­­نىلادى.

وسى قادامدارعا قوسا وقۋ-اعار­تۋ مينيستر­لىگى مەن دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لى­گىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى ناتي­جەسىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىن­داعى بالا­لار­دىڭ تاماقتانۋ ستاندارتتارى قايتا ازىرلەندى. بۇل دا بالالاردىڭ قاۋىپ­سىز ءارى جايلى ورتادا ساپالى ءبىلىم الۋىنا باعىت­تال­عان.

جايلى جاعداي. جوعارىدا اتالعان ۇلتتىق جوبا بالالار­دىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنە قارا­ماستان, زامان تالابىنا ساي جاعدايدا ساپالى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­­تال­عان. بۇل مەكتەپتەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سالىنىپ جاتىر. وسىلايشا, 200 مىڭنان استام اۋىل بالاسىن زامان تالابىنا ساي جايلى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان.  مۇنداي ءبىلىم ورداسىندا كولەمى تيپتىك جوبالارعا قاراعاندا 15-20%-عا ۇلكەن, ال تەحنيكالىق جاراقتانۋى جاعىنان 4 ەسەگە ارتىق. مەكتەپتەردە روبوتتەحنيكا كابينەتتەرى, STEM-زەرتحانالار, حورەوگرافيا زالدارى, كوۆوركينگ ايماقتارى, 4 سپورت زالى بار, زاماناۋي پاندىك كابينەتتەر, العاشقى اسكەري دايىندىق ءۇشىن ارنايى اشىق الاڭدار قاراستىرىلعان. ۇلت­تىق جوبا شەڭبەرىندە سالىنعان بارلىق مەكتەپ زاماناۋي جي­ھازدارمەن جانە وقۋ قۇرال-جابدىقتارىمەن جابدىقتالىپ, ءاربىر وقۋ كابينەتى ءۇشىن قاجەتتى تەحنيكالىق قۇرالدار جيىنتىعى قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇنىڭ بارلىعى ۇستازداردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار وندا ينتەرنەت جەلىسىنە كەمىندە 100 مەگابيت جىلدامدىقپەن قوسىلۋ مۇمكىندىگى قام­تاماسىز ەتىلەدى. مەكتەپتىڭ ءار قاباتىندا كىتاپ قويماسى, وقۋ زالدارى, مەدياتەكا, ەلەكتروندى كىتاپحانالار جانە وقۋعا ارنالعان كوۆوركينگ ايماقتارى جەكە كىتاپحانالىق كەڭىستىك ورنالاستىرىلعان. وقۋشىلاردى ەڭبەككە باۋ­لۋ جانە شىعارماشىلىق الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردە امبەباپ شەبەرحانالار مەن ستۋديالار, سونداي-اق باستاپقى كاسىبي ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان ارنايى جابدىقتالعان كابينەتتەر قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, تىگىن, اسپازدىق, اقپاراتتىق تەحنولوگيا ء(ىت), اعاش شەبەرحاناسى جانە باسقا دا باعىتتار بويىنشا وقۋ بولمەلەرى قاجەتتى زاماناۋي جابدىقتارمەن تولىق قامتىلعان.

سالا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ءبىلىم سالاسىنداعى قولجەتىمدىلىك پەن تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنداعى «ساپالى ءبىلىم بەرۋ» جالپىۇلتتىق باسىم­دىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى رەتىندە ايقىندالعان. سوعان ساي 2021 جىلى بالاباقشا, مەكتەپ, كوللەدجدەرگە پەداگوگ-اسسيستەنت قىزمەتىنە ارنايى شتات ەنگىزىلدى. پەداگوگ-اسسيستەنت پمپك ۇسىنىمدارى نەمەسە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋ قىز­مەتىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە بالانىڭ سىنىپتا (توپتا) ءوز بەتىنشە وقۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرعانعا دەيىن جەكە سۇيەمەلدەۋ بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتەدى. 2022 جىلى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگىن باعا­لاۋ ەرەجەسى, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋ ەرەجەسى بەكىتىلدى. ەلىمىزدە مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسىندا دامۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالاردى ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋمەن قامتۋ نىسانالى ينديكاتورى كوز­دەلگەن. 2024 جىلدىڭ قورى­­تىندىسى بويىنشا قامتۋ 85% قۇرادى. بيىلدان باستاپ مۇگە­دەكتىگى بار بالالار ءۇشىن كوللەدجگە ءتۇسۋ كۆوتاسى 1 پايىزدان 10 پايىز­عا ۇلعايتىلدى.