– يسپانيا – كوپتەگەن مادەنيەت توعىسقان ەل. بۇل ەرەكشەلىك يسپانيانىڭ مادەني ديپلوماتياسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
– مادەني ديپلوماتيامىز – يسپانيانىڭ ارالۋاندىعى مەن باي تاريحىنىڭ ايقىن كورسەتكىشى. ەجەلگى داۋىردەن باستاپ يسپانيا ەتنيكالىق جانە مادەني تۇرعىدا الۋان ءتۇرلى. وندا يبەريالىقتار, كەلتتەر, گرەكتەر, فينيكيالىقتار, ريمدىكتەر, ۆەستگوتتار, سونداي-اق حريستياندار, ەۆرەيلەر, مۇسىلماندار دا ءومىر ءسۇردى. XV عاسىردان باستاپ يسپانيا الەمدىك ساحنادا ءوزىنىڭ ەرەكشە قۋاتى مەن مادەني ارالۋاندىعىن كورسەتىپ, وزگە وركەنيەتتەرمەن ارالاسىپ, جاڭا بىرلىك پەن ىقپالداستىققا جول اشتى. مادەني ديپلوماتيامىزدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – يسپان ءتىلى. بۇگىندە شامامەن 580 ميلليون ادام يسپان تىلىندە سويلەيدى, ونىڭ ىشىندە 60 ميلليونى – اقش-تا. وسى كورسەتكىش يسپان ءتىلىن قىتاي تىلىنەن كەيىنگى ەڭ ءىرى ءتىل ساناتىنا شىعاردى. بۇل سانداردىڭ ەكونوميكالىق ءمانى دە بار: ەگەر يسپان ءتىلى رەسمي ءتىل بولىپ سانالاتىن ەلدەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن بىرىكتىرسەك, ولار الەمدەگى ءۇشىنشى ءىرى ەكونوميكالىق بلوك بولار ەدى, اقش پەن قىتايدان كەيىن. سونداي-اق يسپان ءتىلى – ينتەرنەتتەگى سايت سانى بويىنشا ەكىنشى ورىندا.
بۇگىندە الەم بويىنشا 25 ميلليون ادام يسپان ءتىلىن ەكىنشى شەت ءتىلى رەتىندە قولدانادى. قازاقستاندا ونعا جۋىق ۋنيۆەرسيتەت, مەكتەپ جانە جەكەمەنشىك اكادەميالاردا يسپان ءتىلىن وقىتاتىن بولىمدەر بار. جىل سايىن بۇل كۋرستارعا مىڭنان اسا ستۋدەنت جازىلادى. يسپان تەلەحيكايالارى, فيلمدەرى, ءسان, تاعام جانە سپورت تۇرلەرى, سونداي-اق لاتىن مۋزىكاسى مەن تەلەنوۆەللالار, اسىرەسە, جاستار اراسىندا وتە تانىمال. استاناداعى ءبىزدىڭ ەلشىلىك يسپان مادەنيەتىن ناسيحاتتايتىن ءتۇرلى ءىس-شارالار (فيلمدەر, دارىستەر, كونتسەرتتەر, كورمەلەر) ۇيىمداستىرادى جانە ولار ۇلكەن قىزىعۋشىلىققا يە.
– يسپانيادا فۋتبول تەك ويىن ەمەس, ونەر ءتۇرى رەتىندە قابىلدانادى. «رەال مادريد», «بارسەلونا», «اتلەتيكو مادريد» سياقتى كوماندالار – وسى قۇبىلىستىڭ ناقتى مىسالى. بۇل فەنومەن يسپانيا مادەنيەتى مەن ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قانداي ۇلەسى بار؟
– دۇرىس ايتاسىز. يسپانيادا فۋتبول – ءدىن مەن ونەردىڭ قوسىندىسى سياقتى. سونىمەن قاتار بۇل – ۇلكەن بيزنەس. «رەال مادريد» – الەمدەگى ەڭ تابىستى فۋتبول كلۋبى (قۇنى 6,6 ملرد دوللار), ال «بارسەلونا» – ءۇشىنشى ورىندا (5,6 ملرد دوللار), «اتلەتيكو مادريد» – ون ەكىنشى ورىندا (1,6 ملرد دوللار). فۋتبول – يسپانيانىڭ ەڭ تابىستى «ەكسپورتىنىڭ» ءبىرى. وسى ورايدا «ەگەمەننىڭ» وقىرماندارىنا ءسۇيىنشى جاڭالىقتى جەتكىزگىم كەلەدى. وسى جازدا يسپانيانىڭ ەڭ مىقتى كوماندالارىنىڭ ءبىرى – «اتلەتيكو مادريد» الماتى ماڭىندا, «Doscar Group» سەرىكتەستىگىمەن بىرگە فۋتبول اكادەمياسىن اشادى. بۇل اكادەميادا جۇزدەگەن قازاقستاندىق جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كاسىبي فۋتبولدىڭ الىپپەسىن ۇيرەنەدى. مەن اكادەميا ورنالاسقان ورىنعا بارىپ كوردىم. ينفراقۇرىلىمى وتە زاماناۋي ەكەن. وندا جاتاقحانا, مەكتەپ-ينتەرنات, سپورت زالدار, التى جاتتىعۋ الاڭى جانە 10 مىڭ ادامعا ارنالعان ستاديون بولادى. ەڭ ۇزدىك شاكىرتتەر مادريدتە وقۋىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك الادى. ءبىز قازاقستاننىڭ ايماقتا عانا ەمەس, جاھاندىق دەڭگەيدە دە فۋتبول دەرجاۆاسىنا اينالۋىنا ۇلەس قوسۋدى قالايمىز.
– ەلىمىزگە ەلشى بولىپ كەلگەنىڭىزگە بىرنەشە اي بولدى. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىزدىڭ قاي قىرلارى ۇنادى؟
– شىن مانىندە, بۇل – قازاقستانداعى ەكىنشى ديپلوماتيالىق كەزەڭىم. ءبىرىنشى رەت 1999–2002 جىلدارى كەلگەن ەدىم. ول كەزدە يسپانيا الماتىدا ەلشىلىگىن اشقان, كەيىن ول استاناعا كوشىرىلدى. ەندى 25 جىلدان كەيىن يسپانيا ەلشىسى رەتىندە قايتا ورالدىم. قازاقستان مەنىڭ ەكىنشى ءۇيىم سياقتى. ماعان ونىڭ تابيعاتى مەن تاعامدارى, باسقا دا كوپتەگەن قۇندىلىقتارى ۇنايدى, سوندىقتان نەدەن باستارىمدى دا بىلمەيمىن. تەك ءبىر نارسەنى تاڭداۋ كەرەك بولسا, وندا مەن, ەڭ الدىمەن, ادامدارىن, اسىرەسە جاستاردى ايتار ەدىم. ۋاقىتىمنىڭ ءبىر بولىگىن مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە بارىپ, ءدارىس وقۋعا ارنايمىن. قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ بويىنان ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق پەن بىلىمگە دەگەن شىنايى ىقىلاستى بايقايمىن. اپتاسىنا كەم دەگەندە ءبىر رەت جاستارمەن, زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن بىرگە دارىستە, پىكىرتالاس كلۋبى مەن بەيرەسمي تۇسكى استا باس قوسۋعا تىرىسامىن. ولارمەن سۇحباتتاسۋ دۇنيەتانىمىمدى كەڭەيتىپ, وسى ەلدىڭ قاي باعىتتا دامىپ جاتقانىن جاقسىراق تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى.
– ءسىز قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە ارنايى بارعانىڭىزدى ايتىپ ەدىڭىز. بۇل ساپار قانداي اسەر قالدىردى؟
– ءيا, مەن تۇركىستانعا 1999 جىلى بارعانمىن. بۇل ساپارعا بايلانىستى وتە قىزىقتى ءبىر ەستەلىگىم بار. كەسەنەگە بارعانىمدا مەنىڭ يسپانيادان كەلگەنىمدى ەستىگەن جەرگىلىكتى جول باستاۋشى ەرەكشە ىنتامەن اندالۋسيادان شىققان سوپىلىق باعىتتاعى اقىن يبن ءارابيدى اتادى. ول يسپانيادا يسلام داۋىرىندەگى اتىمەن ءال-اندالۋس دەپ تە اتالدى. يبن ارابي قوجا احمەت ياساۋيمەن شامامەن ءبىر داۋىردە ءومىر سۇرگەن تاعى ءبىر ۇلى سوپى رەتىندە اتالادى.
سول ساتتە مەنىڭ يبن ارابيگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمنىڭ ويانۋىنا سەبەپ بولعان مادەنيەتتى قازاق ايەلىنە العىسىمدى بىلدىرەمىن. ول بىزگە قوس سوپىنىڭ دا ولەڭدەرىن جاتقا وقىپ بەردى. ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ەكى شەتىندە ءومىر سۇرگەن بۇل ەكى اقىننىڭ ءبىر رۋحاني اعىمدا بولىپ, قۇدايدى ىزدەۋ جولىندا تەرەڭ ءارى كوركەم پوەزيا تۋدىرعانى مەنى قاتتى تاڭعالدىردى.
– اباي قۇنانباي ۇلى مەن سەرۆانتەس سىندى ۇلى تۇلعالار ءوز ەلىنىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن بيىككە كوتەردى. سەرۆانتەستىڭ شىعارمالارى قازاق تىلىنە ەرتەدە اۋدارىلىپ, «دون كيحوت» بىرنەشە رەت قايتا باسىلىپ شىقتى. ءبىز ابايدىڭ دا شىعارمالارى يسپان تىلىنە اۋدارىلعانىن ەستىدىك. يسپان وقىرماندارى ونى قالاي قابىلدادى؟
– 2022 جىلى الەمدىك دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزىنىڭ اشىلۋىندا ارگەنتينادان شىققان مارقۇم پاپا فرانتسيسك اباي شىعارماشىلىعىنان ون ەكى رەتتەن اسا دايەك كەلتىردى. ابايدىڭ كەيبىر شىعارمالارىن 2020 جىلى ماريا سانچەس پۋگ يسپان تىلىنە اۋداردى. ول قازاق ادەبيەتىن يسپان ءتىلدى اۋديتورياعا تانىتۋ جولىنداعى ەڭبەگى ءۇشىن «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. بيىل ابايدىڭ «قارا سوزدەرىنىڭ» تاڭداۋلى بولىمدەرىن يسپان تىلىنە اۋدارۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى. سونىمەن قاتار العاشقى قازاق-يسپان سوزدىگىن دايىنداپ جاتىرمىز. بۇل ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرگە ەكى تىلدە دە ءبىلىم الۋدى جەڭىلدەتەدى. تاعى ءبىر مىسال – 2016 جىلى يسپان اقىنى حۋستو حورحە پادرون اۋدارعان قازىرگى قازاق پوەزياسىنىڭ جيناعى جارىق كوردى.
– قازاقستاندى يسپانيادا تانىتۋدىڭ قانداي جولدارى بار؟ بۇل باعىتتا نەندەي جوبالار جۇزەگە اسپاق؟
– شىن مانىندە, يسپانيادا قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ورتا عاسىرلاردان باستالادى. جىبەك جولىنىڭ باتىستاعى العاشقى بەينەلەنۋى مەن التىن وردا حانى جانىبەك بەينەلەنگەن كارتا – 1375 جىلى يسپانيانىڭ قاسيەتتى اراگون تاجىندە جاسالعان «كاتالون اتلاسىنان» ايقىن كورىنەدى. XV عاسىردىڭ باسىندا يسپان ەلشىسى رۋي گونسالەس دە كلاۆيحو ءامىر تەمىر زامانىنداعى ورتالىق ازياعا ساپار شەگىپ, بۇل ءوڭىر تۋرالى كەرەمەت كىتاپ جازدى. بۇل شىعارما ەۋروپادا بىرنەشە تىلگە اۋدارىلىپ, بەستسەللەرگە اينالدى.
بۇگىندە مادريدتەگى قازاقستان ەلشىلىگى قازىرگى قازاقستاندى يسپانيادا ناسيحاتتاۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىس اتقارىپ جاتىر. سونداي-اق يسپانيادا تۇراتىن قازاقستاندىقتار مەن قازاقستانعا قىزىعاتىن يسپاندىقتاردى بىرىكتىرەتىن «كاسا كازاكا» ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. بۇل ۇيىم استانادا وتكەن كوشپەلىلەر ويىندارىنا يسپانيادان وتىزدان اسا سپورتشىنىڭ قاتىسۋىنا ىقپال ەتتى. بۇل باتىس ەلدەرىنەن كەلگەن ءتورتىنشى ءىرى دەلەگاتسيا بولدى. قاتىسۋشىلار ويىننىڭ ۇيىمداستىرىلۋ ساپاسى مەن قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىعىنا ءتانتى بولدى.
باسقا جوبالارعا كەلەتىن بولساق, «اتلەتيكو مادريد» فۋتبول اكادەمياسىنىڭ اشىلۋى يسپانيادا قازاقستانعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرادى دەپ سەنەمىن. سونداي-اق بيىل قازاقستاننىڭ يسپانياداعى بەدەلىن كۇشەيتەتىن ەكى ءىرى وقيعا وتەدى. ءبىرىنشىسى – قازاقتىڭ الەمگە تانىمال ءانشىسى ديماش قۇدايبەرگەن قاراشا ايىندا بارسەلونادا كونتسەرت بەرەدى. بۇعان دەيىن 1 ماۋسىمدا ول بارسەلونادا جانكۇيەرلەرى مەن باق وكىلدەرىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا وتكىزەدى. ەكىنشى جوبا دا وتە قىزىقتى. بۇل – «Netflix» پلاتفورماسىنىڭ قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن العاشقى يسپان-قازاق بىرلەسكەن ءىرى كينوونىمى. ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالدى. ەندى سوڭعى مونتاجداۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. ءفيلمنىڭ اتاۋى – «La Tregua», قازاقشالاساق, ء«بىتىم» دەگەن ماعىنا بەرەدى. اتالعان ءونىم ستاليندىك كەزەڭدە قارلاگتا امان قالۋ جولىندا كۇرەسكەن جۇزدەگەن يسپان تۇتقىنىنىڭ شىنايى تاريحىنا نەگىزدەلگەن. فيلم رەجيسسەرى – ايگىلى «Money Heist» (قاعاز ءۇي) سەريالىنىڭ اۆتورى ميگەل انحەل ۆيۆاس. باستى رولدەردە يسپان اكتەرلەرى ميگەل ەرران (Money Heist) جانە ارون پايپەر (Elite), سونداي-اق قازاقستان اكتەرلەرى دينا تاسبولاتوۆا, التىناي نوگەربەك, سەرگەي ۋفيمتسەۆ, فارابي اققوزوۆ وينايدى.
اڭگىمەلەسكەن –
دۇيسەنالى الىماقىن,
«Egemen Qazaqstan»
