سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
2026–2027 وقۋ جىلىنان باستاپ ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى ازىرلەگەن جاڭا وقۋ ستاندارتى ۇسىنىلىپ وتىر. جاڭا ستاندارت بويىنشا ءداستۇرلى الگەبرا مەن گەومەتريا «ماتەماتيكا» ءپانى رەتىندە بىرىكتىرىلمەك, حيميا, فيزيكا, بيولوگيا «جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى» اتاۋىمەن وقىتىلماق, ال دۇنيەجۇزى تاريحى مەن قۇقىق نەگىزدەرى «الەۋمەتتىك عىلىمدار» دەپ اتالماق.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بۇل رەفورمانى ەنگىزۋدىڭ بىرنەشە سەبەبىن العا تارتىپ وتىر. بىرىنشىدەن, پاندەر اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋ كوزدەلگەن. ەكىنشىدەن, وقۋ باعدارلاماسىن وڭتايلاندىرۋ ارقىلى ساعات سانىن ءتيىمدى پايدالانۋ جوسپارلانعان. ۇشىنشىدەن, مۇعالىمدەرگە ساباق بارىسىن جەڭىلدەتىپ, يننوۆاتسيالىق تاسىلدەردى ەنگىزۋ باستى ماقسات رەتىندە قاراستىرىلادى. تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل وزگەرىستەر حالىقارالىق تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن. مىسالى, فينليانديادا پاندەردى بىرىكتىرىپ وقىتۋ جۇيەسى بار. الايدا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جۇيەسى مۇنداي رەفورمانى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن با؟
ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى رۋسلان قاراتابانوۆ پاندەردى بىرىكتىرىپ وقىتۋ-وقىتپاۋ ءار مەكتەپتىڭ ءوز تاڭداۋىندا دەپ مالىمدەگەن. مەكتەپ باسشىلىعى قالاسا جاڭا جۇيەنى سىناپ كورەدى, قالاماسا ءداستۇرلى جۇيەدە قالا بەرەدى. دەگەنمەن بۇل باستامادا شيكىلىك وتە كوپ. وسى تۇستا ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى, ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى نۇربولات مۇحامەدجان بىرىكتىرىلگەن ءپاندى ساپالى وقىتاتىن مامان مەن وقۋ قۇرالدارى دايىن ەكەنىنە كۇمان كەلتىرەتىنىن ايتتى.
كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
«نەگىزى, اقىلعا سالساق, ءپان ارالىق بايلانىس ورناتۋ قاجەت-اق. الايدا قاتار ەكى ءپاندى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرىپ, ونى وقۋشىلارعا ساپالى تۇردە ءتۇسىندىرىپ بەرە الاتىن ماماندار بار ما؟ مىسالى, مەن فيزيكا-ماتەماتيكا پاندەرىن قاتار الىپ جۇرە الامىن, بىراق حيميا مەن بيولوگيا سالاسىندا مامان ەمەسپىن. بۇل جەردە بىرنەشە ماسەلە تۋىندايدى. بىرىنشىدەن, پاندەردى بىرىكتىرىپ وقىتۋعا بايلانىستى جاڭا وقۋلىقتاردى كىم دايىندايدى؟ مۇنداي ينتەگراتسيالانعان وقۋلىقتاردى ازىرلەي الاتىن ماماندار بار ما, الدە دايىن ماتەريالداردى اۋدارىپ پايدالانا ما؟ اقىر اياعىندا بۇدان تاعى ساپاسىز دۇنيە شىعادى. ەكىنشىدەن, قازىرگى مۇعالىمدەر بۇل جۇيەگە بەيىمدەلۋ ءۇشىن قايتا دايارلاۋدان ءوتۋى كەرەك بولادى, ءتىپتى جاڭادان مامان دايارلاۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ۇشىنشىدەن, بۇل وزگەرىستەر ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتىر ما, الدە ساعات سانىن قىسقارتىپ, بيۋدجەت ۇنەمدەۋدىڭ امالى ما؟ مىسالى, بيىل 10 500-گە جۋىق وقۋشى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىن تاڭداپ, شەكتى 50 بالدى جيناي المادى. ال ەگەر ولار قاراپايىم, ا دەڭگەيىندەگى سۇراقتارعا دۇرىس جاۋاپ بەرگەندە, 70 بالل جيناۋعا مۇمكىندىك الار ەدى. بۇل جاعداي مەكتەپتەردە فيزيكا پانىنەن بەرىلەتىن ساعات سانىنىڭ قىسقارۋىنان تۋىنداپ وتىر عوي», دەيدى ول.
گەوگرافيا ءپانى مۇعالىمى ارايلىم رازاح تا وسى پىكىردى قولدايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاڭاشىلدىقتىڭ سالدارى ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
«جاراتىلىستانۋ پاندەرىن بىرىكتىرىپ وقىتۋ يدەياسى كوپ سۇراق تۋدىرادى. بۇل جاعدايدا پاندەردى كىم وقىتادى؟ مىسالى, حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءۇش ءتۇرلى عىلىمنىڭ مازمۇنىن تەرەڭ مەڭگەرىپ, وقۋشىلارعا ساپالى بەرە المايتىنى انىق. نەمەسە فيزيكا مۇعالىمى حيميا مەن بيولوگيانىڭ تاقىرىپتارىن تولىق ءتۇسىندىرىپ بەرە الادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. الدە پاندەر بويىنشا ساعاتتار ءبولىنىپ, ءار مۇعالىم تەك بەلگىلى ءبىر توقساندا عانا ساباق بەرىپ, قالعان ۋاقىتتا دەمالىستا بولا ما؟ مۇنداي ءتاسىل ءبىلىم ساپاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ وسى سۇراقتاردىڭ ءبارى باسى اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇدان بولەك, جىل سايىن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا بولىنەتىن گرانت سانى ارتىپ كەلەدى. ەگەر پاندەردى بىرىكتىرۋ ناتيجەسىندە ساعات سانى قىسقارسا, وندا بولاشاق مۇعالىمدەر جۇمىسسىز قالادى عوي. قازىردىڭ وزىندە جاس ماماندار جۇمىس تابۋدا قيىندىققا تاپ بولىپ وتىر. ءبىر جەردە ورىن جوق, ەكىنشى جەردە تاجىريبە سۇرايدى, ءۇشىنشى جەردە «جاسىل قاعاز» تالاپ ەتەدى. سونىمەن قاتار بۇل وزگەرىستەر ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دە اسەر ەتپەي قويمايدى. تاڭداۋ ءپانى رەتىندە «جاراتىلىستانۋ مەن ماتەماتيكا» بەلگىلەنە مە, الدە «جاراتىلىستانۋ» عانا قالا ما؟ ەگەر وسىنداي وزگەرىس ەنگىزىلسە, وندا ماماندىقتار جۇيەسىن دە قايتا
قاراۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىلىم سالاسىنداعى ءاربىر رەفورمانىڭ سالدارى بار. سوندىقتان قانداي دا ءبىر زاڭ قابىلداماس بۇرىن ونىڭ ۇزاقمەرزىمدى اسەرىن جان-جاقتى زەرتتەپ, باسقا مينيسترلىكتەرمەن كەلىسىپ شەشىم قابىلداۋ قاجەت. «كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەمەكشى, الدىن الا جان-جاقتى تالداۋ جاسالماسا, بۇل رەفورما دا اياقسىز قالىپ, ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن», دەيدى ول.
ال ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى اياتجان احمەتجان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باستاما بۇرىن دا بولعان جانە ءساتسىز اياقتالعان.
«بۇرىنعى تاجىريبەلەردەن ساباق الۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟ مىسالى, جاڭارتىلعان باعدارلاما كەزىندە تەحنولوگيا مەن بەينەلەۋ ونەرى بىرىكتىرىلىپ, «كوركەم ەڭبەك» ءپانى پايدا بولدى. بىراق قازىرگى مينيسترلىك بۇل شەشىمنىڭ قاتە بولعانىن مويىنداپ, 2026 جىلى ەكى ءپاندى قايتادان بولۋگە شەشىم قابىلدادى. ەندى ءدال سولاي باسقا پاندەردى قوسىپ, كەيىن قاتەلىك جىبەرگەنىمىزدى تاعى دا تۇسىنەتىن بولامىز با؟ بۇل ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ەمەس, سىناق الاڭىنا اينالدىرۋ. مۇنداي تۇبەگەيلى وزگەرىستەر مۇعالىمدەرگە دە, وقۋشىلارعا دا اۋىر سالماق سالادى. سوندىقتان بۇل رەفورمانىڭ بارلىق قىرلارى جان-جاقتى تالقىلانىپ, ءاربىر شەشىم مۇقيات زەرتتەلۋگە ءتيىس. ايتپەسە, تاعى ءبىر قاتە رەفورمانىڭ كۋاسى بولامىز», دەپ پىكىر ءبىلدىردى ساراپشى.
