كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعاريننىڭ ايتۋىنشا, ازىق-ت ۇلىك جانە ءدارى-دارمەك وندىرىسىندەگى ققس مولشەرلەمەسى 5%-عا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. ال قۇرىلىس سەكتورىندا بۇل سالىقتىڭ ورنىنا ينفراقۇرىلىمدىق الىم ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل وزگەرىس باستاپقىدا قۇرىلىس سالاسىن ىنتالاندىرۋدى كوزدەگەنىمەن, ونىڭ نارىقتاعى ۇزاقمەرزىمدى اسەرى قانداي بولماق؟
– ەڭ ىقتيمال نۇسقا رەتىندە قۇرىلىس كومپانيالارىنان الىناتىن ينفراقۇرىلىمدىق الىمدى ەنگىزۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز. ونىڭ مولشەرى – ازىرگە شارشى مەترىنە 40-60 دوللار كولەمىندە. ينفراقۇرىلىمدىق جۇكتەمەگە بايلانىستى وزگەرەدى. جاڭا سالىق ويلاپ تاپپايمىز. قازىر بۇل ماسەلەلەر تالقىلانىپ جاتىر. ولار تۇرعىن ءۇيدىڭ ساناتىنا قاراي رەتتەلەدى, – دەدى س.جۇمانعارين.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس سەكتورىندا ققس مولشەرلەمەسى نولگە تەڭەستىرىلەدى نەمەسە تومەندەتىلەدى. قازىرگى قولدانىستاعى سالىق كودەكسىنە سايكەس تۇرعىن ۇيلەردى ساتۋ مەن جالعا بەرۋ ققس-نان بوساتىلعان. الايدا جاڭا كودەكس جوباسىندا بۇل جەڭىلدىك 2025 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن عانا ساقتالماق. وسىدان كەيىن ساتىلاتىن جانە جالعا بەرىلەتىن بارلىق تۇرعىن ۇيلەر ققس-عا باعىنۋى مۇمكىن. دەمەك قۇرىلىس كومپانيالارى جاڭا سالىقتى پاتەر باعاسىنا ەنگىزەتىن بولسا, باسپانا قۇنى كۇرت ءوسۋى عاجاپ ەمەس.
سالىق ماماندارى بۇل وزگەرىستىڭ حالىققا اۋىر سوققى بولاتىنىن العا تارتادى. سەبەبى قۇرىلىسشىلار وزدەرىنىڭ قارجىلىق جۇكتەمەسىن تۇتىنۋشىعا جۇكتەيتىنى انىق. وسىلايشا, ءۇي الۋعا نيەتتى ازاماتتار ققس-نى قوسىمشا شىعىن رەتىندە كوتەرۋى كادىك. بۇل اسىرەسە, يپوتەكالىق قارىز الۋشىلار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرادى, ويتكەنى سالىقتىڭ سوماسى نەسيە مولشەرىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى, تۇرعىن ءۇي باعاسى ءوسىپ, باسپاناعا مۇقتاج جانداردىڭ جاعدايى قيىنداي ءتۇسۋى مۇمكىن.
بۇل وزگەرىسكە قاتىستى پىكىر ەكىگە جارىلىپ وتىر. كەيبىر ساراپشىلار ققس-نىڭ جاڭا جۇيەسى نارىقتى رەتتەپ, «كولەڭكەلى» ەكونوميكانى قىسقارتادى دەپ سەنەدى. مەملەكەت بيۋدجەتىنىڭ تاپشىلىعىن وتەۋگە ارنالعان بۇل رەفورما جىلىنا 4-5 ترلن تەڭگە كولەمىندە سالىق ءتۇسىمىن ارتتىرۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ سارالانعان مولشەرلەمەسىن ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىستار تالقىلانىپ جاتىر. ياعني ەكونوم-كلاسس ساناتىنداعى تۇرعىن ۇيلەرگە تومەنگى مولشەرلەمە قولدانىلىپ, بيزنەس جانە ەليتالىق ساناتتاعى باسپانالارعا سالىقتىڭ جوعارى مولشەرلەمەسى بەلگىلەنۋى ىقتيمال. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك تەڭدىكتى ساقتاۋعا باعىتتالعان وڭ قادام بولماق.
جاقىندا وتكەن پرەزيدەنتتىڭ كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋىندە «BI Group» باسشىسى ايدىن راقىمباەۆ وسى ماسەلەنى كوتەردى. ول ققس مولشەرلەمەسىن تۇرعىن ءۇي ساناتىنا قاراي سارالاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ەگەر بۇل وزگەرىس قابىلدانسا, ارزان باسپانا قولجەتىمدى بولىپ قالا بەرەدى, ال قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىككە سالىناتىن سالىق جوعارىلايدى. ۇكىمەت مۇشەلەرى كاسىپكەردىڭ بۇل ۇسىنىسى ەسكەرىلەتىنىنە ۋادە بەردى.
وتكەن جۇمادا ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان قاسەنوۆ ققس-نىڭ تۇرعىن ءۇي باعاسىنا اسەرىن تولىق بولجاۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس نارىعىنداعى باعانىڭ باستى رەتتەۋشىسى – تەڭگە باعامى مەن ينفلياتسيا دەڭگەيى.
– شىنىمدى ايتسام, تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ قالاي وزگەرەتىنىن ناقتى بىلمەيمىن. كەيىنگى 15 جىلداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, تۇرعىن ءۇيدىڭ باعاسى تەڭگەمەن بەلگىلەنەدى جانە كوبىنە ۇلتتىق ۆاليۋتاعا تاۋەلدى. مۇنى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر دە راستايدى. كەز كەلگەن ادام ءوز بەتىنشە وسىنداي زەرتتەۋ جۇرگىزە الادى. ءتىپتى دوللار باعامى وزگەرسە, كەيبىر ساتۋشىلار باعانى دوللارمەن سايكەستەندىرىپ تۇزەتسە, ۋاقىت وتە كەلە ول ءبارىبىر تەڭگەمەن بەلگىلەنگەن نەگىزگى دەڭگەيىنە قايتا ورالادى. سەبەبى جىلجىمايتىن م ۇلىك – تەڭگەلىك اكتيۆ, ول تەڭگەمەن تابىس اكەلەدى, – دەيدى ول.
تۇرعىن ۇيدەن بولەك, قوسىلعان قۇن سالىعى سالىناتىن بارلىق تاۋار باعاسىنىڭ قىمباتتايتىنى قىر استىندا تۇرعان نارسە. ايتكەنمەن ۇكىمەت ينفلياتسيا باسىندا ءبىراز وسكەنىمەن, 3,5 پايىز دەڭگەيىنەن ءارى اسپايدى دەپ بولجايدى. ەسەسىنە بيۋدجەت تاپشىلىعى جويىلادى ەكەن. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى سالىقتان تۇسەتىن قارجى جىلىنا 4-5 ترلن تەڭگەگە ارتادى دەپ ەسەپتەيدى.
قازىر رەفورماعا قاتىستى كوزقاراس ءارتۇرلى. ۇكىمەت جوعارىداعى ايتىلعان ۇسىنىستارىن العا تارتسا, ساراپشىلار تۇرعىن ءۇي باعاسى ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. قانداي شەشىم قابىلدانسا دا, كەز كەلگەن ەكونوميكالىق رەفورما تەك مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ عانا ەمەس, قاراپايىم ازاماتتاردىڭ دا مۇددەسىن ەسكەرۋگە ءتيىس.
