حالقىمىزدىڭ سانعاسىرلىق تاريحىندا جالعىزدىق ۇعىمىنىڭ تەرەڭ ماعىناسى بار. ول – وڭاشالىق قانا ەمەس, ول – ءوز ماقساتىنا جەتۋ جولىنداعى كۇرەس, قوعاممەن ۇندەسە وتىرىپ, جەكە-دارا بولا ءبىلۋ. قاي ءداۋىردى الساق تا, حالقىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىككەن تۇلعالار از بولماعان. ولار جالعىز ءجۇرىپ, كوپتىڭ جۇگىن ارقالادى, جالعىز كۇرەسىپ, ۇلتتىڭ مۇددەسىن قورعادى. بۇنى ءبىر سوزبەن تۇيىندەسەك, جالعىزدىق – كەيدە تاڭداۋ, كەيدە تاعدىر. ۇلتىمىزدىڭ باي تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, جالعىزدىقتىڭ سان مىسالىن وڭاي تاۋىپ الامىز. اباي, شوقان, مۇحتار سىندى الىپتاردىڭ ءومىرى – وسىعان دالەل. ولار ءوز زامانىنان, ونداعى توپتان وق بويى وزىق تۇردى, سونىسىمەن جالعىزدىقتىڭ ءدامىن دە ەرتە تاتتى. حاكىم ابايدىڭ جالعىز ويى مەن كوزقاراسى ءوز ۋاقىتىنداعى كەرەعارلىقپەن, ناداندىقپەن قارسى كەلدى. ال شوقان ءۋاليحانوۆ ءاۋ باستان ونەر-بىلىمگە دەن قويىپ, جاڭا كوكجيەكتەردى اشۋعا تالپىندى. اشا الدى دا. ولاردىڭ ءىزىن جالعاعان ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ بار الەمگە قازاق پروزاسىنىڭ قاسيەتىن, قۇدىرەتىن تانىتتى, ءتۇسىندىردى. ويلاپ كورسەڭىز, وسى تۇلعالاردىڭ جەتىستىگى دارا ويلاۋىندا ەكەن. ولاردىڭ جالعىزدىعى – وزدەرى تاڭداعان جولدىڭ قيىر-سوقپاقتىعىندا ءھام بيىكتىگىندە. وسى جالعىزداردىڭ شىعارعان ءۇنى كۇللى قازاقتىڭ داۋىسى بولىپ ەستىلدى, كوككە سامعادى, تاريح تورىنەن ورىن تاپتى. بۇل كۇندەرى سول جالعىزدىق ءۇنىن كوپ بولىپ ەستيمىز, سوعان مارقايامىز. بۇل دا زاڭدىلىق شىعار. ءبىزدىڭ قازىرگى ۋاقىتتا دا جالعىزدار از ەمەس.
قوعامدا ءار سالادا جاڭالىق اشىپ, ءوز يدەياسىن كوپكە ۇسىنىپ جۇرگەندەر بارشىلىق. ولاردىڭ جالعىز قاسيەتى – كەيدە تۇسىنىسپەۋشىلىككە, سىن-قاتەرگە كەزدەسسە دە, ءوز باستاماسىنان, تاڭداعان جالعىز جولىنان جاڭىلمايدى. بۇعان سەبەپ بىرەۋ عانا. كوپكە ۇمتىلعان جالعىزدىڭ ماقساتى ايقىن, ارمانى اسقاق. عىلىم مەن مادەنيەتتە, ساياسات پەن كاسىپكەرلىكتە ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن ازاماتتار دا جالعىز.
دەگەنمەن جالعىزدىقتىڭ جۇگى كەيدە اۋىر بولاتىنى دا – ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدە بار دۇنيە. ۇلى ابايدىڭ «مىڭمەن جالعىز الىستىم, كىنا قويما» دەگەنىنەن-اق ونىڭ بار ۋايىمى مەن قايعىسىن تارازىلاي بەرىڭىز. كەيدە كوپكە ۇمتىلعان جالعىزدىڭ ءۇنى ءالسىز ەستىلۋى مۇمكىن, الايدا ۋاقىت ونىڭ ادالدىعى مەن ەڭبەگىن زايا كەتىرمەيدى. قۇلاگەردىڭ باسىن قۇشاقتاپ الىپ, كول-كوسىر شەرلى ولەڭ ايتىپ وتىرعان اقاندى كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىڭىزشى, مىنە, كوپكە ۇمتىلعان جالعىزدىقتىڭ ءبىرى سول. «كىم جاتىر, اباقتىدا قازاق جاتىر, جۇرەگىن اششى شەمەن قاجاپ جاتىر», دەپ تاس تۇرمەدە ولەڭ ساۋعان تاڭجارىق اقىننىڭ ءحالىن تۇسىنسەڭىز, ءسىز دە ءبىر ءسات جالعىزدىق كەشەسىز.
كەيدە ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا مادەني قۇندىلىقتاردىڭ كوبى ءۇنى الىسقا جەتكەن جالعىزداردىڭ قايراتىمەن جازىلدى دەپ ويلايمىن. ويىم اسىرا سىلتەۋ بولسا, ءوز ءسوزىم وزىمدىكى. ال قازىر كوپكە ۇمتىلعان جالعىزدار قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەنى مويىندالدى. شىندىعىندا, ولار مويىنداتتى. ءوز يدەياسىن جۇزەگە اسىرىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ ساناسىنا ساۋلە تۇسىرگەن تۇلعالار ءار حالىقتا ساۋساقپەن سانارلىق ەكەن, دەمەك بۇل – عالامدىق زاڭدىلىق. ءاۋ باستا جالعىزدىقتان تۋىنداعان ويلار, كوزقاراستار, رەفورمالار, باتىل شەشىمدەر كوپ وتپەي بۇكىل قوعامنىڭ مۇراتىنا, ىزگى جولىنا اينالادى. ۋاقىت پەن ءتوزىم, ەڭبەك پەن سەنىم بۇل جولدا سەرىك بولماق.
تۋىسقان قىرعىزداردا « ۇلىمنىڭ ۇلىن جەتەلەپ, چوڭ ەنە بولىپ وتىرسام» دەگەن ءتامسىل بار. ياعني جالعىز قالماساق, ۇرپاعىمىز وشپەسە دەگەن وسكەلەڭ ءۇمىتتىڭ ۇشقىنى. جالعىزدىقتىڭ ءمانىن دۇرىس تۇسىنە بىلسەك, ونىڭ ار جاعىندا حالىقتىڭ ءۇمىتى, ۇلتتىڭ رۋحى جاتقانىن اڭعارامىز. اقىن قادىر مىرزا ءالى: « ۇلى ماقسات قويماساق الدىمىزعا, بولا المايمىز ەشقاشان ۇلى حالىق», دەپ جازعانىنداي, الدىنا ۇلى ماقسات قويعان ۇلىلار جالعىزدىقتىڭ كۇيىن كەشەتىنى راس. سول جالعىزدىق – ەلدى اسقارالى بيىكتەرگە باستاۋدان تۋعان ارەكەت.
