ەلىمىزدەن مۇناي مەن گازدى تاسىمالداۋ قازىرگى رەجىم بويىنشا جالعاسادى. ويتكەنى ول بارلىق تاراپتىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى. ونىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامى قحر-عا, جارتىسىنا جۋىعى ەو-عا, قالعانى ىشكى قاجەتتىلىكتەرگە كەتەدى. مۇمكىن بولاتىن شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قازىر جانار-جاعارماي باعاسىن كوتەرۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. قىتاي ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋىنا جانە جوعارىدا سيپاتتالعان سانكتسيالارعا بايلانىستى رەسەيدەن قىتايعا قازاقستان اۋماعى ارقىلى جاڭا مۇناي جانە گاز قۇبىرلارىن سالۋ قيىنعا سوعادى.
جاڭا جىلدان باستاپ ۇكىمەتتىڭ جاڭا قاۋلىسى ارقىلى بيزنەسكە سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسى ارتادى. ءموبيلدى اۋدارىمدى باقىلاۋ كوپتەگەن شاعىن كاسىپكەرلىك نىساننىڭ جۇمىسىن قيىنداتۋى مۇمكىن. جاڭا سالىق كودەكسى دە بيىل قابىلدانباق. اشىق نقا سايتىنداعى قۇجاتتار پاكەتىندە فيسكالدىق ءبولۋدى ەسەپتەۋ, ياعني كىمنەن, قانشا سالىق, الىمدار مەن مىندەتتى تولەمدەردى الۋ جانە ولاردى نە ءۇشىن جانە قالاي جۇمساۋ تۋرالى ەسەپ جوق.
نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى ەكونوميكانىڭ تابىستىلىعىنان دا جوعارى – جىلىنا 23-56% ارالىعىندا. نەسيەلەۋدىڭ شەكتى مولشەرلەمەسىن 44%-عا تومەندەتۋ دە جاعدايدى وزگەرتە المايدى. ويتكەنى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تابىستىلىعى 8%-دان, ونەركاسىپتىكى 14%-دان جوعارى ەمەس. بانكتەردىڭ 33%-دان 45%-عا دەيىنگى نەسيە ۇسىنىستارى ساۋدامەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەرگە ارنالعان, بۇل ءسوزسىز باعاعا اسەر ەتەدى. تاۋارلارعا ۇستەمە باعا كوتەرمە ساۋدا ءۇشىن كەمىندە 40% جانە بولشەك ساۋدا ءۇشىن كەمىندە 30% قالاتىندىقتان, ناقتى باعا ءبىر جىل ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بويىنشا كەمىندە 30%-دى قۇرايدى. وتكەن جىلى 10%-دان استام دەۆالۆاتسيا كەزىندە 9% ينفلياتسيا, 68% يمپورتقا تاۋەلدىلىك تۋرالى مالىمدەمەلەر ورىنسىز جانە نەگىزسىز بولىپ كورىنەدى. ناتيجەسىندە, تومەنگى ايلىق جالاقىنى 85 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە ساقتاۋ شەشىمى قابىلداندى. بۇل كەزدە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسى 16%-دان 70%-عا ءوسىپ كەتتى. بولكە نان 120-دان 140 تەڭگەگە, 10 دانا جۇمىرتقا 400 تەڭگەدەن 600 تەڭگەگە قىمباتتادى.
بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت جۇيەلى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ شارالارى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وليگارحتار باقىلاۋىنداعى قۇرىلىمدارعا بيۋدجەت قاراجاتىن باعىتتاۋعا نەگىزدەلگەن. مۇنداي شارالار وتكەن جىلدارى ناتيجە بەرە قويمادى. الداعى ۋاقىتتا دا ناتيجەلى بولادى دەۋ قيىن.
ۇكىمەت تەز ارادا مىنا ارەكەتتەردى جاساۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. فيسكالدىق ءبولۋدى ەسەپتەۋ جانە جەكە تۇلعالاردان الىناتىن سالىق جۇكتەمەسىن قازىرگى 23%-دان تومەندەتۋ. تاۋار ءوندىرىسى, قىزمەت, جۇمىستان الىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعىن جويىپ, يمپورتقا سالىناتىن ققس-تى 16%-عا كوتەرۋ كەرەك. بۇل ازاماتتار مەن كاسىپورىنداردىڭ تابىسىن كولەڭكەدەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تيىسىنشە تازا تابىس بويىنشا 10% جانە تازا تابىس بويىنشا 3% مولشەرلەمەلەرى بار جالپىعا بىردەي بەلگىلەنگەن جانە وڭايلاتىلعان نىساندا بارلىعىنا ورتاق 2 سالىق رەجىمى قالادى. وندىرىسكە سالىق جۇكتەمەسىن قازىرگى 32%-دان 12,5%-عا تومەندەتكەننەن كەيىن كاسىپكەرلەرگە ازىق-ت ۇلىكتى دە, ينجەنەرلىك تەحنيكانى دا, باسقا ونىمدەردى دە ءوندىرۋ وڭاي بولا باستايدى. سەبەبى كورشى ەلدەردەگى سالىق جۇكتەمەسى جوعارى, ولاردىڭ كاسىپكەرلەرى وندىرىستەرىن جاپپاي ءبىزدىڭ ەلگە كوشىرۋگە كىرىسەدى. ناتيجەسىندە, ەلدەگى جالدامالى جۇمىسشى سانى قازىرگى 4 ملن-نان 9 ملن-عا جۋىق ادامعا (تيىسىنشە جالاقى قورى 4 ترلن-نان 20 ترلن تەڭگەگە) وسەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تولەم قابىلەتسىزدىك تاۋەكەلىن تومەندەتىپ, نەسيە مولشەرلەمەسىنىڭ تومەندەۋىنە دە ىقپال جاسايدى. ال مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى قالادا عانا ەمەس, اۋىلداردا دا ءوندىرىستىڭ وركەندەۋىنە جول اشادى. بۇل ەكى بىردەي ماسەلەنى شەشەدى – اۋىلدان قالاعا جاپپاي اعىلۋ ازايادى جانە يمپورت كولەمى تومەندەيدى.
2025 جىل – مۇمكىندىكتەر جىلى. كوپشىلىك وزگەرىستەردى كۇتىپ وتىر.
