ەندى قوسىلعان قۇن سالىعىن (ققس) 20%-عا كوتەرۋ تالقىلانىپ جاتىر. بۇل دا پروبلەمانى شەشپەيدى, كەرىسىنشە كۇردەلەندىرە تۇسەدى. بىزدەگى سالىق جۇيەسى بىلاي قۇرىلعان: كاسىپكەر تابىس تاپپاي تۇرىپ سالىق تولەۋگە مىندەتتى. ەگەر بيزنەس قىزمەتكەر جالداسا, وندا جالاقىنىڭ 40% سالىعىن تولەيدى. ققس شەگىن 20 مىڭ اەك-كە (شامامەن كۇنىنە 250 مىڭ تەڭگە) تومەندەتۋ توقسان سايىن سالىق تولەۋگە مىندەتتەيدى. ءتىپتى تازا تابىس جوق بولسا دا. كاسىپكەرلەر سالىقتان جالتارۋ ءۇشىن كومپانيالاردى بولشەكتەمەيدى, ولار مۇنى امان قالۋ ءۇشىن جاساي باستايدى. بيزنەستىڭ وسۋىمەن جۇكتەمە تەك ۇلعايىپ جاتىر: كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى, سالىقتى الدىن الا تولەۋ, تابىسى 100 ملن تەڭگەدەن اساتىنداردىڭ ديۆيدەندىنە جەكە تابىس سالىعىن سالۋ. وسىنشالىقتى تابىس تاپقانى ءۇشىن ىنتالاندىرۋدىڭ ورنىنا جازالاپ جاتىر.
قازىر شاعىن جانە ورتا بيزنەستە (شوب) 4,3 ملن ادام جۇمىس ىستەيدى. الايدا شوب بيۋدجەتكە تەك 5% بەرەدى. بۇل رەتتە دە قولداۋدىڭ ورنىنا كەرىسىنشە ارەكەتتەردىڭ بولىپ جاتقانىن بايقايمىز. سالىق جۇكتەمەسى ءوسىپ, شەك تومەندەپ, شوب بيۋدجەتتەگى «ساڭىلاۋلاردى جابۋ» تالپىنىسىنىڭ العاشقى قۇربانىنا اينالدى. جاقسى ناتيجە كورسەتىپ ۇلگەرگەن بولشەك سالىق تا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن. ونى ءبىز بانك كارتاسىمەن تولەم جاساۋ ارقىلى كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ تە ءجۇرمىز. بولشەك سالىقتاعى كەز كەلگەن وزگەرىس مۇقيات زەرتتەۋگە نەگىزدەلەدى. قازىرگى تەتىكتىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى رەسمي دەرەكتەر جوق بولسا, قالاي عانا جاڭا ەرەجەنى ەنگىزۋگە بولادى؟ بولشەك سالىعىن وزگەرىسسىز قالدىرىپ, بىرىڭعاي مولشەرلەمە ەنگىزىپ جانە چەكتەن سالىقتى بىردەن بيۋدجەتكە اۋدارۋ بيزنەسكە جۇكتەمەنى ارتتىرماي-اق تۇراقتى ناتيجە بەرەر ەدى.
ءبىزدىڭ زاڭ شىعارۋشىلار كوبىنە رەسەيگە قارايلايدى. ول جاقتا باسىپ شىعارىلعان قولما-قول اقشانىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى سالىق جۇكتەمەسى دە جوعارى. بىراق ەلىمىز مۇنداي ءتاسىلدى قولدانا المايدى, ويتكەنى بىزدە ونداي رەسۋرس جوق. ودان دا جوعارى ەكونوميكالىق وسىمگە يە بولىپ وتىرعان قىتاي ۇلگىسىن نەگە پايدالانباسقا؟ قىتايداعى ققس بيزنەس پەن ءونىمنىڭ تيپىنە بايلانىستى. تاۋار مەن قىزمەت ءۇشىن نەگىزگى مولشەرلەمە – 13%. كولىك قىزمەتى, قۇرىلىس جۇمىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتى قوسا العاندا بىرقاتار سانات ءۇشىن تومەندەتىلگەن مولشەرلەمە – 9%. قارجىلىق قىزمەت, كونسالتينگ, IT جانە مادەني ءىس-شارالار سەكىلدى بەلگىلى ءبىر قىزمەتتەر ءۇشىن – 6%. شاعىن بيزنەس ءۇشىن 3% مولشەرلەمە قولدانىلادى. شۆەيتساريا ۇلگىسى دە بار. ونداعى ققس مولشەرلەمەسى – 8,1%. قوناقۇي قىزمەتتەرى ءۇشىن تومەندەتىلگەن مولشەرلەمە – 3,7%. ازىق-ت ۇلىك, الكوگولسىز ىشىمدىك, مەديكامەنت, كىتاپ, گازەت جانە باسقا دا ءبىرىنشى كەزەكتەگى قاجەتتىلىكتەر ءۇشىن تومەندەتىلگەن مولشەرلەمە – 2,5%.
ءبىز جۇكتەمەنى ارتتىرۋ ارقىلى قايدا بارىپ تىرەلەمىز؟ جاۋاپ: بيزنەس كولەڭكەگە كەتە باستايدى, سالىق ءتۇسىمى تاعى دا قىسقارادى, كاسىپكەرلەر مۇنداي جۇكتەمەگە شىداس بەرە الماعاندىقتان جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وسەدى. ەگەر ققس شەگى جىلىنا 15 ملن تەڭگەگە تومەندەسە, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ 80%-ى ققس سالىق تولەۋشىلەرى ساناتىنا اۆتوماتتى تۇردە تۇسەدى. بۇل – بيزنەستى قولداۋ ەمەس, ەندى اياققا تۇرىپ كەلە جاتقانداردى تۇقىرتۋ.
نە ىستەۋ كەرەك؟ بىرىنشىدەن, تازا ناتيجەگە سالىق سالۋعا كوشۋ: بيزنەس تابىس تاپقاننان كەيىن سالىق تولەۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ققس شەگىن جوعارىلاتۋ: قازاقستاندا ققس شەگى – 20 000 اەك. رەسەيدە – 10 ملن تەڭگە (بىراق ولاردا جەڭىلدەتىلگەن 6% بار), بەلورۋسسيادا – 30 ملن, ارمەنيادا – 147 ملن. ءبىز شەكتى ءماندى تومەندەتپەي, كوتەرۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, بولشەك سالىقتى ساقتاۋ: بۇل قۇرال ءوزىن جاقسى جاعىنان كورسەتتى جانە ول اشىقتىققا ىنتالاندىرادى. تورتىنشىدەن, سالىق سالۋدىڭ ءادىل جۇيەسىن ازىرلەۋ: قالىپتى مولشەرلەمە مەن اشىق ەرەجەلەر بيزنەستى كولەڭكەدەن شىعارىپ, دامۋعا ىنتالاندىرادى. بەسىنشىدەن, شوب-تى قولداۋ: بيزنەس ءىلىنىپ-سالىنىپ امان ءجۇرۋى ءۇشىن ەمەس, شىن مانىندە, ءوسۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالۋعا ءتيىس.
ەگەر قازاقستان كۇشتى ەكونوميكاسى بار باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولعىسى كەلسە, وندا ءبىزدىڭ سالىق جۇيەمىز بيزنەس ءوسىمىن ىنتالاندىرۋى كەرەك. سالىق جۇكتەمەسىن كوبەيتۋ – تىعىرىققا تىرەيتىن جول. سوندىقتان بىزگە قىسىم ەمەس, رەفورما قاجەت.
