Steam قۇرىلتايشىسى ەلۆيرا شىرىمباەۆا – ەرەكشە بالانىڭ اناسى رەتىندە تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەي ءجۇرىپ, وسى جولدا مول تاجىريبە جيناعان كاسىبي مامان. ونىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپتىڭ ينكليۋزيا باعىتىنداعى وقىتۋ ادىستەمەسى بىرىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ تۇلعالىق قاسيەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
– ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ دامۋىنا قولايلى ورتا قۇرۋ – مەنىڭ ومىرلىك ميسسياما اينالدى ءارى بۇل جولعا كەلۋىمە ءوز بالامنىڭ تاعدىرى اسەر ەتتى. ۇلىم زەيىننىڭ تاپشىلىعى جانە گيپەراكتيۆتىلىك بۇزىلىسى (سدۆگ) دياگنوزىمەن ءوستى, وسى جاعدايدىڭ بارلىق قيىنشىلىقتارىن وتباسىمىزبەن باستان كەشىپ كەلدىك. زەيىننىڭ تاپشىلىعى جانە گيپەراكتيۆتىلىك بۇزىلىسى – تەك مەديتسينالىق ەمەس, بالانىڭ الەۋمەتتىك جانە ەموتسيونالدى جاعدايىنا دا اسەر ەتەتىن كۇردەلى جاعداي. ەمدەتۋدىڭ جولىن ىزدەپ, سالدارىن زەرتتەۋدە بالامنىڭ وقۋ ۇلگەرىمىنە, قارىم-قاتىناسى مەن ءوزىن-ءوزى باعالاۋىنا ەرەكشە تاسىلدەر قاجەت بولدى. بۇل ونىڭ الەمىنە تەرەڭىرەك بويلاپ, ينكليۋزيۆتى ادىستەردى زەرتتەۋگە يتەرمەلەدى. وسى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە ينكليۋزيا ءادىسناماسىن ءوز وتباسىما عانا ەمەس, وزگەلەرگە دە قولجەتىمدى ەتۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىم. قازىرگى كەزدە مەكتەپ ۇجىمى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن زاماناۋي ادىستەردىڭ ناتيجەسىندە بارلىق بالانىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ كەلەدى, – دەيدى ەلۆيرا امانگەلدىقىزى.
ەلۆيرا شىرىمباەۆا 1996 جىلى شەت تىلدەر ينستيتۋتىن ءتامامداپ, ەڭبەك جولىن اعىلشىن ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ باستاعان. وسى ۋاقىت ىشىندە ول ءتىل مامانى رەتىندە مول تاجىريبە جيناقتاپ, ۇلىبريتانيادا ءبىلىمىن جەتىلدىردى. پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا كۋرستارىنان ءوتىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جيناعان تەرەڭ تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ءبىلىمىنىڭ ناتيجەسىندە جەكەمەنشىك رەكرۋتينگ كومپانياسىن اشىپ, جۇمىسىن جولعا قويدى.
ءوزىنىڭ ۇزاق جىلدارداعى العا قويعان ماقساتىنا وراي ءبىلىم بەرۋ يدەياسىن ىسكە اسىرىپ, وسىدان بەس جىل بۇرىن Steam مەكتەپ-ليتسەيىن اشقان بىلىكتى باسشى وقۋ باعدارلاماسىندا ينكليۋزيا ادىستەمەسىن قولدانۋدىڭ ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى. سوعان ساي وقىتۋ بارىسىندا ءار بالانىڭ جەكە قابىلەتى مەن مۇمكىندىگى ەسكەرىلەدى. قازىرگى كەزدە مەكتەپتە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ دا, ستاندارتتى باعدارلامامەن وقيتىن وقۋشىلاردىڭ دا بىردەي قۇقىعى مەن مۇمكىندىگى بار ورتا قالىپتاسقان. مۇندا ءار بالا جەكە تۇلعا رەتىندە قابىلدانادى ءارى ولاردىڭ دامۋى ءۇشىن وڭتايلى جاعدايلار قارىستىرىلعان.
«ەگەر دە ءاربىر بالاعا دۇرىس باعىت جانە قولداۋ كورسەتىلەتىن بولسا, الەۋەتىنىڭ شەكسىز ەكەنىن كورەمىز. ولار مەكتەپتى تەك وقىتۋ ورنى عانا ەمەس, وزىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋدى ۇيرەتەتىن وتباسىنان كەيىنگى ەكىنشى ۇيىندەي سەزىنەدى. ءبىز اكادەميالىق بىلىممەن عانا شەكتەلمەيمىز, بالالاردىڭ ەموتسيونالدى ينتەللەكتىسىن دامىتۋعا جانە الەۋمەتتىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىز», دەيدى وقىتۋ ادىستەمەسىمەن تانىستىرىپ وتكەن ەلۆيرا امانگەلدىقىزى.
از-كەم تانىستىقتان سوڭ مەكتەپ جۇمىسىنىڭ نەگىزىندە ۇلكەن ءبىر ارمان-ماقساتتىڭ جاتقانىن اڭعاردىق. بۇل جولدا بىلىكتى باسشىنىڭ جەكە ومىرلىك, وتباسىلىق تاجىريبەسىن كاسىبي جوبالارمەن ءتيىمدى ۇيلەستىرىپ وتىرعانى انىق اڭعارىلادى. ول اتا-انالار مەن بالالاردىڭ ينكليۋزيۆتى ورتادا قولداۋ تابۋى جانە بولاشاعىنا زور سەنىم قالىپتاستىراتىن ورتا قۇرۋمەن تىعىز بايلانىستى. – ەگەر ءومىر تاريحىم, ىستەگەن ءىسىم باسقا وتباسىلارعا دەمەۋ بولىپ جاتسا, بۇل مەنىڭ ەڭ ۇلكەن جەڭىسىم بولماق, – دەيدى ول.
2020–2024 جىلدار ارالىعىندا امەريكا, ۇلىبريتانيا, بەلگيا, شۆەتسيا ەلدەرىنىڭ بەدەلدى ساراپشىلارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەگەن مەكتەپ ۇجىمى تاجىريبە الماسۋ ناتيجەسىندە كوپتەگەن وقۋشى مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنا كومەكتەسىپ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ينكليۋزيالىق جۇيەسىن ەنگىزدى.
«بۇل ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس جەتىلدىردىك. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تاڭدا مەكتەبىمىز ۇلىبريتانيانىڭ «Flagship inclusion scنووl» مارتەبەسىن الۋ ۇمىتكەرلەرى قاتارىنا ەندى. بريتانيا ساراپشىلارى تەكسەرىپ, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋعا قويىلعان ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا مەكتەبىمىزدىڭ قانشالىقتى سايكەس كەلەتىندىگىن باعالادى. وسى 5 جىل ىشىندە وقۋشىلارىمىزدى ءبولىپ-جارماي, بارلىعىن تەڭدەي قابىلدايتىن تازا پسيحولوگيالىق ەكوجۇيە قالىپتاستىرا الدىق. بۇل ورتا بالالاردىڭ ەرەكشەلىگىن قۇرمەتتەۋگە جانە بارلىق قاجەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرۋگە نەگىزدەلگەن. ماقساتىمىز – ءار بالاعا قولايلى, تۇسىنىستىككە نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ دەيتىن بولسام, بۇل جۇيە تەك بالالار ءۇشىن عانا ەمەس, اتا-انالار مەن قوعام ءۇشىن دە جاڭا مۇمكىندىك اشىپ وتىر. حالىقارالىق مارتەبەگە قول جەتكىزۋ ارقىلى ءبىز ينكليۋزيا سالاسىندا الەمدىك تاجىريبەگە ۇلەس قوسۋعا نيەتتىمىز», دەيدى الداعى جوسپارلارىمەن بولىسكەن بىلىكتى باسشى.
قازىرگى كەزدە مەكتەپتە بىرنەشە يننوۆاتسيالىق جوبا ىسكە اسىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – ء«بىزدىڭ اۋىل» جوباسى. وسى ورايدا جاستايىنان ۇلتتىق سالت-داستۇرگە قانىعىپ ءوسىپ, قازاق حالقىنىڭ باي مۇراسىن وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ باعىتىنداعى جوبالاردى جولعا قويعان ەلۆيرا امانگەلدىقىزى بىلاي دەيدى: «بۇل باستاما بالالاردى اۋىل شارۋاشىلىعى داعدىلارىنا ۇيرەتىپ, تابيعاتپەن ۇندەس بولۋعا تاربيەلەيدى. جوبا اياسىندا وقۋشىلار ءوز قولدارىمەن وسىمدىكتەر وتىرعىزىپ, ولاردى كۇتىپ-باپتاۋدى ۇيرەنەدى. وسىلايشا, بالالار جەرگە دەگەن قۇرمەت پەن ەڭبەكقورلىقتى مەڭگەرەدى, سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى, داستۇرىمەن تەرەڭىرەك تانىسادى. بۇل جوبا تەك ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, ولاردىڭ بويىندا ەكولوگيالىق سانا مەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. باستاۋىش جانە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى ارنايى بەكىتىلگەن كەستەمەن تابيعات اياسىندا سەرۋەندەپ, اتقا ءمىنىپ, ۇلتتىق ويىندارعا ماشىقتانىپ, قىستا شاڭعى تەبۋمەن دە شۇعىلدانىپ ءجۇر. مۇنىمەن قوسا تاريحىمىزدى دارىپتەۋ ماقساتىندا «تايقازاننىڭ تاڭعاجايىپ تاريحى» جوباسى تۇراقتى ىسكە اسىپ كەلەدى. ونىڭ بارىسىندا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ميۋزيكل قويىپ, ونەرلەرىن ءتانتى ەتىپ ءجۇر.
بىلتىر «Global Executive MBA» باعدارلاماسىنا وقۋعا قابىلدانىپ, باسقارۋ مەن ستراتەگيا سالاسىنداعى ءبىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرگەن ەلۆيرا امانگەلدىقىزى تاجىريبەسى مەن ءبىلىم سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق كوزقاراسىن وقۋشىلار مەن قوعام ءۇشىن ماڭىزدى جوبالار جاساۋعا باعىتتاپ وتىر. ناتيجەسىندە, كەيىنگى بەس جىلدا مەكتەپتە 150-دەن استام وقۋشى ءبىلىم الىپ, 40-تان استام بالاعا ارنايى اكادەميالىق جانە پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتىلگەن. بۇل قولداۋ تولىقتاي مەكتەپتىڭ باستى ميسسياسىنا جانە فيلوسوفياسىنا سايكەس جۇزەگە اسىپ, ءار بالاعا جەكە نازار اۋدارىلىپ, دامۋىنا وڭتايلى جاعداي جاسالدى.
مەكتەپتىڭ باستى ماقساتى ءار بالاعا ولاردىڭ جەكە ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ءبىلىم بەرۋ دەيتىن بولساق, بۇل ميسسيا بارىسىندا ىسكە اسىپ جاتقان ينكليۋزيا باعدارلاماسى ولاردى ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنەن شەتتەتپەۋدى كوزدەيدى. وسى رەتتە اكادەميالىق جانە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ارقىلى ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە تولىعىمەن سايكەس كەلەتىن وقۋ جوسپارى ازىرلەنگەن. مەكتەپتە ىسكە اسقان جوبالار مەن باعدارلامالار ءاربىر بالانىڭ دامۋ جولىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋعا جانە ولاردىڭ قوعامعا بەيىمدەۋگە ىقپال ەتىپ جاتقاندىعى اتا-انالارمەن اراداعى تۇسىنىكتىكتەن بايقالادى. وسى ورايدا مەكتەپتىڭ ۇستانىمىنا قۇرمەتپەن قارايتىن اتا-انالارعا ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن ەلۆيرا امانگەلدىقىزى ءار بالانىڭ شاعىن عانا ورتادا ءوز ورنىن تاۋىپ, ەرتەڭگى كۇنى ۇلكەن الەمگە سەنىمدى قادام باسۋىندا تاباندىلىقپەن, جوعارى كاسىبيلىكپەن ەڭبەك ەتىپ جاتقان مۇعالىمدەردىڭ دە ەڭبەگى ەرەن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ءوز ىسىنە بەرىلگەن مامان رەتىندەگى تاجىريبەسى وقۋشىلاردىڭ ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس اكەلدى. ەندى مەكتەپ ۇجىمى ينكليۋزيا مەتودولوگياسىن جۇيەلەپ, ەلىمىز وڭىرلەرى بويىنشا ءبولىسۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
ينكليۋزيا – قوعام بولىپ ارەكەت ەتەتىن ورتا. كوپتەگەن شەتەل تاجىريبەسىنەن ءتالىم الىپ, اعىلشىن ءتىلىن بىلگەنىنىڭ ارقاسىندا اۋقىمدى ماتەريالداردى وقىپ, ەڭبەكتەرمەن تانىسا ءجۇرىپ, ونى ينكليۋزيا سالاسىندا قولدانۋدىڭ وزىندىك جولىن تابا بىلگەن بىلىكتى باسشى ەرەكشە بالا تاربيەلەي وتىرىپ, مەكتەپ اشۋعا دەيىنگى كۇردەلى جولدان ءوتتى. ول وسى جولدا اكەسى, مارقۇم اناسى, وتباسى, اتا-ەنەسى, تۋعان-تۋىستارىنىڭ قولداۋى زور ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى.
«جالپى ۇجىم, اتا-انالار, وقۋشىلارعا شىنايى ءارى قولايلى ەكوجۇيەنى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇرىلتايشىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگى مەن ساراپتامالىق دەڭگەيى وتە ماڭىزدى. بۇل جۇيەنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن مەكتەپتى باسقارۋشى تۇلعانىڭ تەرەڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى بولۋى كەرەك. سەبەبى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاۋاپكەرشىلىك پەن شىنايى كوزقاراستى تالاپ ەتەدى. بۇگىندە وقۋشىلاردىڭ مەكتەپكە كۇندەلىكتى اسىعا جەتەتىنىنىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز. كوپتەگەن شەتەلدىڭ ءبىلىم كوشباسشىلارىمەن جۇمىستا «ەگەر بالا مەكتەپكە اسىعىپ, ساعىنىپ كەلسە, ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدىڭ ناتيجەلى بولعانى» دەپ ايتقاندارى بىرتە-بىرتە ورىندالىپ كەلە جاتقانداي. ەڭ باستىسى ەرەكشە بالالاردىڭ ءوز ورتاسىنان تۇرتپەك كورمەي, قوعاممەن الەۋمەتتەنىپ كەتۋى ماڭىزدىراق», دەيدى ەلۆيرا شىرىمباەۆا.
قازىرگى كەزدە مەكتەپتە زاماناۋي جابدىقتالعان سەنسورلىق كابينەت جۇمىس ىستەپ تۇر. سانكت-پەتەربوردان اكەلىنگەن قۇرال-جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەيتىن كاسىبي دارىگەر ماماندار فيزيكالىق ەمدەۋ كابينەتىندە بالالاردىڭ زەيىنىن اشىپ, بىلىمگە قۇلشىنىسىن وياتۋدا, بەلگىلى ءبىر پانگە يكەمدەۋ ماقساتىندا جۇيكە جۇمىسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ادىستەردى, يوگا تاسىلدەردى قولدانادى. دۇنيەتانۋ, سۋرەت سالۋ, ادەبيەت سياقتى پاندەردىڭ تابيعات اياسىندا ءوتۋى دە بالالاردىڭ نازارىن بىلىمگە اۋدارۋعا ىقپال ەتىپ جاتىر.
ەرەكشە بالالارعا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى ماقسات ەتكەن بىلىكتى باسشى وسى جولدا ءوزىنىڭ دە, ۇجىمنىڭ دا بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن ايتادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە ينكليۋزيا سالاسىندا تاجىريبەسى مول, كاسىبي ماماندار از. وسى ورايدا پەداگوگيكالىق كادرلار دايارلايتىن كوللەدجدەر, جوعارى وقۋ ورىندارى ەرەكشە بالالاردى وقىتىپ جاتقان مەكتەپتەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتقانى ابزال.
الماتى
