كەلگەن جىل كىمدى قۋانتتى؟

20 پايىزدىق ءوسىم ساقتالادى

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ 6 قاڭ­تارداعى مالىمەتىنە سايكەس, بيىل ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالاقىسى 20% وسەتىن بولدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2021 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا بيىل ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالا­قى­سىن ورتاشا ەسەپپەن 20% كە­زەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋ جالعاس­تىرىلادى. وسىلايشا, 2022–2025 جىلدار ارالىعىندا ازامات­تىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن سانات­تارىنىڭ جالاقىسى ەكى ەسە ۇلعايا­دى», دەلىنگەن مالىمدەمەدە.

بۇل قاتاردا بۋحگالتەرلەر, ەكو­نو­ميستەر, زاڭگەرلەر, مۇراعات­­شى­لار, كىتاپحاناشىلار, مۇرا­جاي­تان­ۋ­شىلار, ورمانشىلار, تەح­ني­­كالىق پەرسونال, تاعى باس­قا دا جۇمىس ىستەيتىن 600 مىڭعا جۋىق ازاماتتىق قىزمەتشى­نىڭ جال­اقى­­سى جاڭا جىلدان باستاپ ءوستى.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت 2025 جىلى مىنا مامانداردىڭ جالاقى­سىن كوتەرۋدى كوزدەپ وتىر: ىشكى ىستەر ورگان­دا­رى­نىڭ مەديتسينا قىز­مەت­كەر­لەرى, تابي­عاتتى قور­عاۋ جانە ارناۋلى مەكەمە جۇ­مىس­شىلارى, ارناۋ­لى الەۋمەتتىك قىزمە­ت­تەر كور­سەتۋ ورتالىقتارىنىڭ مەديتسينا قىز­­مەتكەرلەرى, ازاماتتىق قىز­مەت­شى­لەر­دىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى, قازى­نالىق كاسىپ­ورىن جۇمىس­شى­لارى; مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رىنىڭ پەداگوگتەرى, مەك­تەپكە دەيىنگى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رى­نىڭ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى مەم­لە­كەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­شى ورگانداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دارىنىڭ جۇمىسشىلارى, مەم­لە­كەتتىك دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينا قىز­مەت­كەر­لەرى. رەسمي مالىمەتكە سۇيەن­سەك, اسىرەسە ءار سالاداعى مەديتسينا قىزمەت­كەر­­لە­رى­نىڭ جالاقىسى ءبىرشاما وسەتىنى باي­قا­لادى.

ءبىلىم سالاسىندا دا ىلگەرىلەۋ بار

وتكەن جىلى پرەزيدەنت وقىتۋ­شىلار مەن عا­لىمداردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋدى تاپ­­سى­رىپ, ستۋدەنتتەرمەن قاتار ەلىمىزدىڭ ءبى­لىم بەرۋ جۇيەسىندە پەداگوگ تا باستى تۇل­­عا­عا اينالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ايتقان ەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ەلدە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىل­دارعا ارنالعان تۇجى­رىم­داماسىنا جو­عارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن, عىلىمي زەرت­تەۋلەردىڭ ناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان وزگەرىستەر ەنگى­زىلدى. ايتالىق, بىل­تىر جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ پرو­فەسسور-وقىتۋشىلار قۇرا­مىنىڭ جا­لاقى مولشەرى 160,7 مىڭ تەڭگە­دەن 350 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, ۇلتتىق جوعا­رى وقۋ ورى­ن­دارىندا 228,8 مىڭ تەڭگە­دەن 400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسكەن ەدى. 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ عىلىمي ۇيىم­دار قىزمەتكەرلەرىنىڭ لاۋا­زىم­دىق جا­لاقىسى 18%, 2024 جىلعى قاڭتاردان باست­اپ – 18%, 2025 جىلعى قاڭتاردان باس­تاپ – 17% ۇلعايتىلدى.

بۇعان قوسا «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بو­يىن­شا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدا كوزدەلگەن نورمالار شەڭبەرىندە عىلىمي اتاقتاردىڭ بولۋىنا قاتىستى عىلىمي قىزمەتكەرلەرگە قوسىمشا اقى مولشەرى ۇلعايتىلدى. مەم­لەكەت باسشىسى بىلتىر 6 مامىردا قول قويعان زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردىڭ ءبىرىن­شى بلوگى پەداگوگتەر مەن عىلىمي قىز­مەت­كەرلەردىڭ ماتەريالدىق جاع­دايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايت­قاندا, بەلگىلى ءبىر عىلىمي دارەجەسى مەن اتاعى بار پەداگوگتەر ءۇشىن اي سايىن­ تولەنەتىن قوسىمشا اقى مولشەرى ۇلعاي­تىلدى. ماسەلەن, فيلوسوفيا دوكتورى (PhD), بەيىنى بويىنشا دوكتور, عىلىم كانديداتى عىلىمي دارەجەسى, قاۋىم­داس­تىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت) اتاعى ءۇشىن 25 اەك (92 300 تەڭگە), عىلىم دوكتورى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت) عىلىمي اتاعى ءۇشىن 42 اەك (155 064 تەڭگە), فيلوسوفيا دوكتورى (PhD), بەيىنى بويىنشا دوكتور, عىلىم كان­ديداتى, عىلىم دوكتورى دارەجەسى, پرو­فەسسور عىلىمي اتاعى ءۇشىن 50 اەك (184 600 تەڭگە) مولشەرىندە قوسىمشا اقى تولەنەدى. عىلىمي دارەجەلەرى مەن اتاق­­تارى ءۇشىن وسىنداي اي سايىنعى قو­سىم­شا اقى نەگىزگى جۇمىس ورنىندا عى­­لى­مي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگى­زە­تىن عى­لىمي قىزمەتكەرلەرگە دە بەل­گى­لەن­دى. ال 40 جاس­قا تولماعان دارىندى جاس عا­لىم­دارعا جوعارى جانە (نەمەسە) جو­عا­رى وقۋ ور­نىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مى­­نىڭ ەن­داۋ­مەنت-قورىنىڭ ينۆەس­تي­تسيا­ل­ىق كىرىس قا­را­جاتىنان ستيپەنديا الۋ قۇ­ق­ىعى بەرىلدى.

قىسقاشا قايىرعاندا, ءبىلىم سالا­سىنداعى 2021 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسىرىلگەن جالاقى كولەمى بيىل 100 پايىزعا جەتىپ وتىر.

قولعا تيەتىنى قانشا؟

جالاقى جىل سايىن وسەدى, ايتكەن­مەن «ول نەگە بىردەن قوماقتى بولىپ قول­عا تيمەيدى؟» دەگەن ساۋال قارا­پايىم جۇمىسشىلاردى ۇنەمى تول­عان­دى­رىپ وتىرادى. ماسەلەن, 2025 جىلى اي­لىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ (اەك) وسۋىنە بايلانىستى جالاقىدان ۇستا­لا­تىن سالىق پەن مىندەتتى تولەمدەر مول­شە­­رىن الىپ تاستاعاندا «قولعا تيەتىن» ەڭ­بەك­اقى ءسال كوتەرىلۋى مۇمكىن.

جالاقىدان قانداي جارنالار ۇس­تا­­­لادى, جالاقىدان سالىق قالاي ۇس­تا­لادى دەگەنگە توقتالايىق. كەيبىر جۇ­مىس­­شىلاردىڭ ەڭبەك شارتىندا جۇ­مىس بەرۋشىلەر «قولعا تيەتىن» جا­لا­قى­نى, ياعني جەكە تابىس سالىعىن (جتس), جارنالاردى ۇستاعاننان كەيىنگى قاراجاتتى بىردەن بەلگىلەي الادى. بۇل رەتتە ولارعا مىندەتتى تولەمدەر مولشەرىنىڭ وزگەرۋىنە قاراماستان, كەلىسىلگەن جالاقى تولەنەدى.

2025 جىلى اەك 6,5 پايىز ءوسىپ, 3 932 تەڭگە بولدى. وسىعان بايلانىس­تى جەكە تابىس سالىعىنىڭ مولشەرى ازايىپ, جالاقى ازداپ وسۋگە ءتيىس. بۇل قالاي ەسەپتەلەدى؟ ەلىمىزدە جالاقىدان بىرنەشە مىندەتتى تولەم ۇستا­لا­دى. مىندەتتى زەينەتاقى جارناسىنا (مزج) جالاقىنىڭ 10 پايىزى, مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا ء(مامس) جالاقىنىڭ 2 پايىزى, جەكە تابىس سالىعىنا (جتس) جالاقىدان شەگە­­رىم­دەردى الىپ تاستاعاننان كەيىن قال­­عان قاراجاتتىڭ 10 پايىزى ۇستا­لادى. بارلىعى – 22 پايىز. مجس ۇس­تا­لاتىن ەڭ جوعارى جالاقى ايىنا 50 ەڭ تو­مەن­گى جالاقىعا (ەتج) تەڭ. 2025 جىلى ەڭ تومەنگى جالاقى 85 000 تەڭگە دەڭگەيىندە ساقتا­لاتىندىقتان, بۇل قاراجات 4,25 ميلليون تەڭگەدەن اسپايدى. ءمامس-كە جارنا ۇستالاتىن ەڭ جوعا­رى جالاقى 10 ەڭ تومەنگى جالاقىعا نەمە­سە 850 000 تەڭگەگە تەڭ. الايدا مامان­دار بۇل جارنا بويىنشا شەكتى ەڭ تو­مەنگى جالاقى دا 50-گە دەيىن ارتۋى مۇم­كىن ەكەنىن ايتادى.

جالاقىدان جوعارىدا اتالعان مىن­دەت­تى تولەمدەردى الىپ تاستاعاننان كەيىن عانا جتس ەسەپتەلەدى. ونىڭ ىشىن­دە مىندەتتى جارنالار مەن شەگە­رىمدەر الىنادى. سالىق سالىناتىن تابىستان 14 اەك مولشەرىندە ستاندارتتى شەگە­رىم قول­دانىلادى. الىنعان قاراجاتتان 10 پايىز جتس ۇستالادى. 2024 جىلى ستان­دارتتى شەگەرىم مولشەرى 51 688 تەڭ­گە بولسا, 2025 جىلى 55 048 تەڭگەگە جەتتى. بۇل ايىرماشىلىق ەلدەگى جالاقى­عا قالاي اسەر ەتەتىنىنە ءبىر مىسال كەل­تىرەيىك. ماسەلەن, 2024 جىلعى جالاقى 300 000 تەڭگە بولدى دەلىك. مىن­دەت­تى جارنالار: 30 000 تەڭگە (مزج) + 6 000 تەڭگە ء(مامس). سالىق سالىناتىن تابىس: 212 312 تەڭگە (300 000 – 36 000 – 51 688).­ جتس: 21 231,2 تەڭگە. «قولعا تيە­تىن» جالاقى – 242 768,8 تەڭگە. ال 2025 جىلى مىندەتتى جارنالار: 30 000 تەڭگە (مزج) + 6 000 تەڭگە ء(مامس). سالىق سالىناتىن تابىس: 208 952 تەڭگە (300 000 – 36 000 – 55 048). جتس: 20 895,2 تەڭگە. «قولعا تيەتىن» جالاقى – 243 104,8 تەڭگە. وسىنداي ازداعان ءوسۋ بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا ارتىق بولادى.

قورىتا ايتقاندا, ينفلياتسيا مەن باعا وسكەنىمەن, جالاقى مەن الەۋمەتتىك تولەم­­دەردىڭ دە كولەمىن ۇلعايتىپ وتىرۋ – مەم­لەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەت­تە­­مە­­لەرىنىڭ ءبىرى. بۇل بالانس بۇزىلا قويماۋعا ءتيىس.