2022 جىلى نومعون-2 عۇرىپتىق كەشەنىندە جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق جۇمىستار كەزىندە وزگە دە ماڭىزدى تاريحي جادىگەرلەرمەن قاتار كونە تۇرىك جانە سوعدى جازۋلارى قاشالعان بىتىكتاستىڭ جوعارعى بولىگى تابىلعان بولاتىن. بۇل جازۋلاردى وقۋ ناتيجەسىندە كونە تۇرىك بىتىك جازۋىمەن جازىلعان ءماتىننىڭ 12 جولى («قۇتلۇق قاعان تۇرىك ... ءتاڭىر ۇلى ...») جانە سوعدى تىلىندەگى ءماتىننىڭ 6 جولى («كۋتلۋگ حاكان...») وقىلىپ, زەرتتەلدى. مالىمەتتەر وسى ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتىڭ قۇتلىق قاعانعا تيەسىلى عۇرىپتىق كەشەن بولعانىن عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەيدى.
2023 جىلى جوعارىدا اتالعان بىتىكتاستىڭ تومەنگى بولىگى تابىلدى. بۇل بولىكتە دە جازۋلار ساقتالعان. الايدا قاتتى زاقىمدالعان ەجەلگى تۇرىك جازۋى وقۋعا كەلمەدى. دەگەنمەن بىتىكتاستىڭ ارتقى جاعىنداعى ءىشىنارا ساقتالعان قىتاي يەروگليفتەرىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وقۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. وتكەن جىلى اتالعان ەسكەرتكىش تۇركى اكادەمياسى مەن موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ارحەولوگيا ينستيتۋتى تاراپىنان ۇلان-باتىر قالاسىندا تانىستىرىلدى. سول ارالىقتا ىشكى موڭعوليا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (قىتاي) ماماندارى — پروفەسسور بورجيگيتاي ءمورون, عىلىم دوكتورلارى چۋي نينگ جانە سۋگار ارنايى شاقىرىلىپ, قىتاي ءماتىنىن وقۋ-انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسقان بولاتىن.
بىتىكتاستىڭ تومەنگى بولىگىندەگى قىتاي جازۋى جوعارىدان تومەنگە قاراي تاڭبالانعان, ال جولدار وڭنان سولعا قاراي ورنالاسقان. بۇل بولىكتەگى 15 جولدىڭ 3-8 جولى وقىلدى. ءار جولدا شامامەن 24 يەروگليفتەن بار, جالپى سانى 290-300 يەروگليفتى قۇرايدى.
ىشكى موڭعوليا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوعارىدا اتالعان ماماندارىنىڭ كومەگىمەن وسى قاڭتاردا بىتىكتاستىڭ تومەنگى بولىگىندەگى قىتاي ءماتىنىنىڭ ءبىر بولىگى سىرىن اشتى. وسى جۇمىس ناتيجسىندە, 4-جولدا «تۇرىك» ءسوزى مەن «كۇتلۇق» اتاعى (قىتايشا وقىلۋى: «گۋ-دۋ-لۋ») انىقتالدى.
تۇركى اكادەمياسى مەن موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ارحەولوگيا ينستيتۋتى بۇل جاڭالىق نومعون-2 عۇرىپتىق كەشەنىنىڭ كونە تۇرىك كەزەڭىنە, اتاپ ايتقاندا, ەكىنشى تۇرىك قاعاندىعىن قۇرعان ەلتەرىس قۇتلىق قاعان (682–692) داۋىرىنە تيەسىلى ەكەنىن مالىمدەپ وتىر.
