سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
سونىمەن قوعام دامىپ, ءبىز سونىڭ كوشىنە ىلەسۋ ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىز. ال وسى بارىستا ءبىز – اكەلەر قاۋىمى ەڭ ماڭىزدى جاۋاپكەرشىلىگىمىزدەن تايقىپ بارا جاتقاندايمىز. ارينە, ول – بالا تاربيەسى. شىنى كەرەك, قازىر قوعامدا كوبىنە بالا تاربيەسىمەن انالار اينالىسادى. سول ءۇشىن دە كوپ جاعدايدا ايەل قاۋىمىنىڭ اۋزىنان «اكەسى – جۇمىستا» دەگەندى كوپ ەستيمىز. جۇمىستاعى اكەنىڭ ۇيدەگى بالاسىنا دەگەن اكەلىك تاربيەسى اقساي باستاعانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى. ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن, وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن ەر-ازاماتتاردىڭ ۇنەمى جۇمىستا جۇرەتىنىنە ءبىزدىڭ قوعام دا ۇيرەندى.
شىندىعىندا, بالا تاربيەسىنە ومىرلىك تاجىريبە مەن مەيىرىم-ماحاببات, حاكىم ابايدىڭ سوزىمەن ايتساق, «جىلى جۇرەك, نۇرلى اقىل» كەرەك ەكەنى انىق. ونسىز بەرىلگەن تاربيە ءالسىز ءھام جەتكىلىكسىز بولماق.
سول ءۇشىن دە ءبىزدىڭ حالقىمىز عاسىرلار بويى ءوز داستۇرىنەن اينىماي, بالا تاربيەسى ۇلت بولاشاعىن قالىپتاستىراتىن ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى دەگەن تۇسىنىكتە بولدى. كوپتەگەن ۇلى تۇلعا ءوز ومىرلىك تاجىريبەلەرى مەن دانالىقتارىن بالا تاربيەسىنە ارناپ, وسى باعىتتا ماڭىزدى ويلار قالدىردى. ولاردىڭ ءومىر جولى مەن ۇستانىمدارى بىزگە بالاعا تەك ءبىلىم مەن ءتارتىپ ۇيرەتىپ قانا قويماي, ونىڭ رۋحاني, مورالدىق قاسيەتتەرىن دە دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ءتۇسىندىردى.
الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءال-فارابي تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى حاقىندا جانە ونىڭ ءرولى تۋرالى «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەنى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. ونىڭ ويىنشا, بالاعا ءبىلىم بەرۋدە ونى تاربيە نەگىزدەرىمەن ۇشتاستىرۋ كەرەك. تەك ءبىلىمدى عانا ەمەس, ادامگەرشىلىك, ىزگىلىك, جاۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرگەن ادام عانا قوعامعا پايداسىن تيگىزەدى. ءال-ءفارابيدىڭ بۇل پىكىرى بالا تاربيەسىندە اقىل مەن جۇرەكتىڭ قاتار قالىپتاسۋىندا اكەنىڭ ءرولى زور ەكەنىن كورسەتەدى.
ال حاكىم اباي «ادامنىڭ جاقسىسى – ادامعا سۇيىسپەنشىلىكپەن قارايتىنى» دەپ, تاربيەنىڭ باستى ماقساتى – بالانى ادامگەرشىلىك پەن ەڭبەكقورلىققا تاربيەلەۋ ەكەنىن جەتكىزەدى. مۇندا دالا دانىشپانىنىڭ ويىنشا, بالا اتا-انادان كورگەنىن قايتالايدى دەگەن ۇعىم جاتىر. ەگەر «زامانىنا ساي ادامى» دەگەندى العا تارتار بولساق, قازىرگى بالالارعا اكەنىڭ قۇشاعى, مەيىرىمى, ماحابباتى, جىلى ءسوزى مەن شابىتى, ءتىپتى قاس-قاباعى قاجەت ەكەنىن اڭدايمىز. لەۆ تولستوي بالا تاربيەسىندە ماحابباتتىڭ جانە سەنىمنىڭ ەرەكشە ورىن الاتىنىن جازادى. ول بالالاردى ءوز پىكىرىن اشىق ايتۋعا جانە جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋعا باۋلۋدى ۇسىنعان. تولستويدىڭ پەداگوگيكالىق كوزقاراسى بويىنشا, بالا تاربيەسىندە ۇرىس-كەرىسپەن ەمەس, ماحاببات پەن مەيىرىم ارقىلى تاربيەلەۋ ءتيىمدى. بالاعا ونىڭ قۇندىلىعىن سەزىندىرۋ, وعان سەنىم ارتۋ – ونىڭ بولاشاقتا وزىنە سەنىمدى, جاۋاپتى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى.
الەمدى وزگەرتكەن عالىمنىڭ ءبىرى توماس ەديسون بالا تاربيەسىندە ءوز قاتەلىكتەرىنەن ساباق الۋدىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ وتكەن. ول ءوز اناسىنىڭ ونىڭ قاتەلىكتەرىن سىناۋدىڭ ورنىنا, ءاردايىم قولداۋ كورسەتىپ, جاڭا نارسەنى ۇيرەنۋگە ىنتالاندىرعانىن ەسكە الادى. ەديسوننىڭ بۇل كوزقاراسى بالانى ءار قاتەلىك ءۇشىن جازالاۋ ەمەس, ونى تاجىريبە رەتىندە قابىلداۋعا باۋلۋدىڭ بالا تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انا ءۇشىن قاجەتتى ەكەنىن تۇسىندىرەدى. ويتكەنى قاتەلىكتەردەن ساباق الۋ ارقىلى بالا ومىرلىك ماڭىزدى داعدىلاردى مەڭگەرەدى. ءبارىمىز بىلەتىن ءۇندى كوسەمى ماحاتما گاندي اكەنىڭ بالا تاربيەسىندەگى ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلىپ, اكەنىڭ ءوز بالاسىنا ۇلگى كورسەتۋدىڭ تاربيەنىڭ ەڭ مىقتى ءادىسى ەكەنىن العا تارتادى. وسىندايدا ويىمىزعا قازاقتىڭ «اكە كورگەن وق جونار» دەگەن دانالىعى تۇسەدى. ماحاتما گاندي «سەن ءوزىڭ كورگىڭ كەلەتىن وزگەرىستىڭ ۇلگىسىنە اينال» دەگەن قاناتتى سوزىمەن-اق ءوزىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىن قورىتىندىلايدى. پايىمداساق, ونىڭ پىكىرىندە اسقار تاۋ اكەلەر بالالارىن ادىلەتتىلىك, قاراپايىمدىلىق جانە مەيىرىمدىلىككە تاربيەلەۋدە ءوز مىنەز-قۇلقىمەن ۇلگى بولۋعا ۇندەيدى.
ءبىز مىسال كەلتىرگەن ۇلى تۇلعالاردىڭ بالا تاربيەسىنە قاتىستى ايتقان ويلارى عاسىرلار بويى جيناقتالعان ومىرلىك تاجىريبە مەن دانالىقتىڭ جەمىسى. تاربيە بارىسىندا تەك ءبىلىم بەرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رۋحاني قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ, بالانىڭ جەكە تۇلعا بولىپ جەتىلۋىنە جاعداي جاساۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىن بۇگىنگى قوعامدىق جاعدايلار سەزىندىرىپ وتىر.
قازىرگى بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقى, قىزىعۋشىلىعى, ءتارتىبى, ارمانى مەن مۇراتى, كۇندەلىكتى ءومىرى بۇرىنعى زامانعا مۇلدە ۇقسامايدى. تەحنوكراتتىق قوعامدا وسكەن بالانىڭ ومىرىنە تەحنيكالار ارالاستى. ءبىز قازىر بالالاردىڭ بالالىق شاعىن, قورشاعان ورتامەن بايلانىسىن, رۋحاني قۇندىلىقتارعا دەگەن ۇمتىلىسىن جوعالتىپ الدىق. ال وسىنداي قوعامدا بالا تاربيەسى تىپتەن قيىنداپ بارادى.
اسىرەسە ۇل بالا ءۇشىن اكە بەينەسى ناعىز ازاماتتىڭ ۇلگىسى مەن ومىرلىك ۇستازى بولماق. بالا بىرەۋدەن ءجابىر كورسە نەمەسە قينالسا «اكەمە ايتامىن» دەگەنى سونىڭ دالەلى. ول ءۇشىن اكەسىنەن بيىك, اكەسىنەن مىقتى ەشكىم جوق. ەندىگى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اكە رەتىندە بالالارىمىزدى جاۋاپكەرشىلىككە, تارتىپكە, ەڭبەكسۇيگىشتىككە باۋلۋ. ۇل بالا وتباسىنداعى اكەنىڭ ءىس-ارەكەتىن, ءسوزى مەن قارىم-قاتىناسىن باقىلاۋ ارقىلى ومىرلىك قۇندىلىقتاردى ۇيرەنەدى. مىسالى, اكەنىڭ كۇندەلىكتى ەڭبەگى, وتباسى مۇشەلەرىنە دەگەن قارىم-قاتىناسى, سابىرلىعى مەن تاباندىلىعى بالانىڭ بويىنا كوشەدى, سىڭەدى.
پسيحولوگتەردىڭ ايتۋىنشا, اكەسىمەن جاقىن قارىم-قاتىناستا وسكەن بالا سەنىمدى ءارى باتىل بولىپ وسەدى. ول وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى اتقارۋدا ەركىن قيمىلداپ, دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا قابىلەتتى كەلەدى. وسى ورايدا ءبىز اكە تاربيەسىنىڭ رۋحاني نەگىزدەرى تۋرالى دا توقتالا كەتپەكپىز. ۇلتتىق داستۇرلەردى قۇرمەتتەۋ, ادالدىق, شىنشىلدىق جانە جاقىندارىنا قامقورلىق كورسەتۋ – مۇنىڭ ءبارى اكە ارقىلى بالاعا بەرىلەتىن قۇندىلىقتار. مىسالى, ەرتەدە اكە بالاسىنا ء«تورت قۇبىلاڭ تەڭ بولسىن», «ەلگە قىزمەت ەت» دەگەن سياقتى وسيەتتەر ارقىلى ونىڭ ازاماتتىق پارىزىن تۇسىندىرگەن. بۇل تۋرالى مىسالدار جەتەرلىك. ابىلاي حاننىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا اكەسى كوركەم ءۋاليدىڭ تاربيەسى ۇلكەن اسەر ەتتى. كوركەم ءۋالي ۇلىن جاستايىنان ەل باسقارۋ, ادىلدىك جانە جاۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەرىنە باۋلىعان. جاس ابىلاي اكەسىنىڭ ونەگەسىن الىپ, باتىرلىعىمەن, اقىلدىلىعىمەن ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. بۇل ابىلايدىڭ بۇكىل قازاق حالقىنىڭ حانى بولۋىنا نەگىز بولدى. ابايدىڭ دانالىققا تولى ءومىر جولىندا اكەسى قۇنانبايدىڭ ورنى ەرەكشە. قۇنانباي قاجى – ءوز داۋىرىندە ادىلدىگىمەن, كورەگەندىگىمەن تانىلعان تۇلعا. ول بالاسىنا تەرەڭ ءبىلىم الۋ, ءادىل بولۋ جانە حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق اسۋ سياقتى قاسيەتتەردى سىڭىرگەنى بەلگىلى. ابايدىڭ ويشىل ءارى ءادىل بولىپ قالىپتاسۋىنا قۇنانبايدىڭ قاتال ءتارتىبى مەن ونەگەلى تاربيەسى اسەر ەتتى. قۇنانباي ۇلىنىڭ تەك ءوز وتباسىنا ەمەس, بۇكىل قازاق ەلىنە قىزمەت ەتۋىن ماقسات تۇتتى. ناتيجەسى ويداعىداي بولعانى شىندىق.
اكە تاربيەسىنىڭ زاماناۋي تالاپتارى بۇگىندە قوعامدا اكە تاربيەسىنە قاتىستى كوزقاراستار وزگەرىپ كەلەدى. اكەلەر بۇرىنعىداي تەك اسىراۋشى رولىندە قالىپ قويماي, بالانىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋى كەرەك. وسى تۋرالى كوزقاراسىن ءبىلۋ ءۇشىن, «تاربيە تانىمدارى» كىتابىنىڭ اۆتورى, بالا تاربيەسى تۋرالى ساراپشى ورازبەك ساپارحاندى سوزگە تارتتىق. «بۇگىنگى بالانىڭ ومىرىندە اكە بار ما؟ بولسا, بالا تاربيەسىنە ىقپالى قانشالىق؟ بۇل بالا تاربيەسىنىڭ ساپاسىن شەشەتىن ەلەۋلى سۇراقتار. سەبەبى اكەنىڭ ىقپالى بولماعان تاربيە جۇمىسى اقساق, قاناتى قايىرىلعان قۇس سياقتى شوقالاقتاپ, جەر باۋىرلاپ قالادى. تاربيە جۇمىسى كەشەندى, اۋقىمدى ءىس بولعاندىقتان, تەك باعىپ-قاعۋمەن, ەكونوميكالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋمەن اكەنىڭ مىندەتى بىتپەيدى. وكىنىشكە قاراي, بىزدە اكەنىڭ دە مىندەتىن اناسى قوسا اتقارىپ جۇرەتىن جايتتار بار. انا – بالا تاربيەسىندەگى ماڭىزدى تۇلعا. الايدا قانشالىقتى دەگدار, قانشالىقتى ءبىلىمدى, ونەگەلى بولسا دا اكەنىڭ ورنىن انا ەشقاشان باسا الامايدى. بۇگىندە بالانى مەكتەپكە اپارۋ, ءۇي تاپسىرماسىن قاداعالاۋ, قوسىمشاعا بەرۋ سياقتى بىرقاتار جۇمىستارىمەن قوسا, تاربيە جۇمىسىنىڭ بارلىق جاۋاپكەرشىلىگىن انانىڭ موينىنا ارتىپ قوياتىن جاعدايلار بار. ءتىپتى قاي بالاسى قاي سىنىپتا ءبىلىم الاتىنىن بىلمەيتىن اكەلەردى, تاربيەدەن اقاۋ شىقسا, «نە قاراپ وتىرسىڭ؟» دەپ جۇبايىنان سۇرايتىن وتاعاسىلاردى كورىپ تاڭعالدىم. بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ مۇنداي سالعىرتتىق, نەمقۇرايدىلىق تانىتۋى, جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋى دۇرىس ەمەس. اكەنىڭ بولمىستىق ماڭىزى. ماقالدا ايتىلاتىن «اكە – اسقار تاۋ» ۇعىمى ۇلكەن مانگە يە. بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ تاۋداي بيىك بولمىسى, كەڭ مىنەزى, ساف اۋاسىنداي تازا جۇرەگى, «بۇلاق» پەن «قۇراقتان» الاسارمايتىن اسىل قاسيەتى ەرەكشە ءرول وينايدى. اكە بالانى بەلگىلى تۇلعالىق قاسيەتكە باۋليدى. ءبىر بايقاعانىم, اكەلەر ءوزارا, قازىرگى ۇل بالالاردىڭ قىز مىنەزدىلىگىن ءجيى سىنايدى. بۇل قوعامدىق تەندەنتسيانىڭ استارىندا اكەلەردىڭ تاربيە ىسىندە ءوز ءرولىن تولىق اتقارماۋى جاتىر. تۇرمىستىق قاجەتتىلىگى, ينتەللەكتۋالدىق جاردەمدى بىلاي قويعاندا, مەكتەپتەگى ءىس-شارالاردىڭ وزىندە اكەلەردى وتە سيرەك كورەمىز. بارلىق جەردە ماڭىزدى, جاردەمشى, سىرتقى كورىنىستەگى قامقورشى تۇلعا اناسى. مۇندايدا ۇلدار قىز مىنەزدى بولماي نە بولادى؟ بۇل تۇرعىدان اكەنىڭ بالا ومىرىندە ءوز ءرولىن اشىق ورىنداۋى, كوز الدىندا بولۋى, باستاماشى تۇلعا ەكەنىن كورسەتۋى اسا قاجەت دۇنيە. انا بەرەتىن مىنەز بار دا, اكەدەن داريتىن مىنەز بار. انادان جۇعاتىن ىسكەرلىك بولعانى سياقتى اكەدەن كورەتىن ىسكەرلىك بار. سول سياقتى اكەنىڭ بالاعا بەرەتىن تۇلعالىق قاسيەت, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەي, پسيحيكالىق كۇيدى باسقا ادام بەرە المايدى. ءاربىر اكە وسىنى ەسكەرىپ, بالا تاربيەسىن ۇلتتىق ماسەلە رەتىندە قاراپ, ءبىر جاعىندا ءوزى ءجۇرىپ قول سالىپ كىرىسپەسە تاربيە جۇمىسى تولىق بولمايدى».
اكە تاربيەسى – بالانىڭ ومىرلىك باعىت-باعدارىن ايقىندايتىن ماڭىزدى فاكتور. اكەنىڭ ءسوزى مەن ءىسى, مەيىرىمى مەن تالاپشىلدىعى بالانىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا نەگىز بولادى. قازاق حالقىندا «اكە كورگەن وق جونار» دەگەن ماقال بار. بۇل ءسوز بالاسىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى مەن قۇندىلىقتاردى اكەسىنىڭ ۇلگىسى ارقىلى ۇيرەنەتىنىن دالەلدەيدى. اكە اتۇستارىنا تەك ءتارتىپ پەن جاۋاپكەرشىلىك ۇيرەتىپ قانا قويماي, وعان سۇيىسپەنشىلىك پەن مەيىرىم كورسەتۋدى دە ۇمىتپاۋى ءتيىس. وسىلايشا, اكە بالاعا ومىرلىك جولداما بەرىپ, ونىڭ مىقتى, سەنىمدى ءارى رۋحاني باي تۇلعا بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتەرى انىق.
ال قازىرگى كەزدە ءبىز اكە تاربيەسىنىڭ السىرەۋى تۋرالى ءجيى ويلانۋعا جانە ونىڭ زارداپتارىن ۇعىنۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرمىز. اكە ومىرىندەگى جۇمىسباستىلىق, وتباسى قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر نەمەسە اكە مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جوعارىداعى سوزىمىزگە دالەل. «كەز كەلگەن وتباسىنداعى بالا نەگىزىنەن اكەگە قاراپ وسەدى. سەبەبى بالا ءۇشىن ەڭ مىقتى, ەڭ ءادىل, ەڭ ءبىلىمدى ادام, ول – اكەسى. ەر بالا اكەسىنىڭ ۇيدەگى, تۇزدەگى ءار قىلىعىن, ىستەگەن ءىسىن قايتالاپ ءجۇرىپ ەسەيەدى. قىز بالا دا بويجەتكەسىن ءدال ءوزىنىڭ اكەسى سەكىلدى جىگىتكە جولىققىسى كەلەتىنى بار. بۇل ءار وتباسىنداعى اكەنىڭ ءرولى قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. قازىر, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ قوعامدا تولىق ەمەس وتباسىلار كوبەيدى. وعان كوپ جاعدايدا ايەلدى كىنالاپ جاتامىز. بىراق تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولاتىنىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. وتباسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الا المايتىن جىگىتتەردى دە اقتاۋعا بولمايدى. قازىر جاستاردىڭ كوبى قۇمارلىقتى عاشىقتىق دەپ ويلاپ وتباسىن قۇرادى دا, قۇمارلىعى باسىلعان سوڭ اجىراسىپ كەتەدى. مۇنداي جاعدايدا ەكى ورتادا ءتىرى جەتىم بولىپ قالعان بالاعا اكە جاۋاپتى بولۋ كەرەك ەدى. بىراق ءبىزدىڭ جاعدايدا بۇل كەرىسىنشە. اكەلەر بار جاۋاپكەرشىلىكتەن باسىن اراشالاپ, بالاسىنان بەزىپ كەتە بەرەدى. وسىدان كەيىن تاربيەسى ناشار, ۇلكەندى تىڭدامايتىن, ايتقانعا كونبەيتىن بالالار وسەرى انىق. سەبەبى ول بالادا وزىنە ۇلگى تۇتاتىن, ەلىكتەيتىن تۇلعا بولعان جوق. سوندىقتان ءاربىر اكە ءوز مىندەتىن, ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ۇمىتپاۋ كەرەك», دەيدى بەس بالا تاربيەلەپ وتىرعان اقىن ولجاس ساندىبەك. اكەنىڭ قولداۋى مەن ۇلگىسى بالانىڭ ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ, ونى تولىققاندى وزىنە سەنىمدى تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرادى. «اكە – اسقار تاۋ» دەگەن ماقال بالانىڭ ومىرىندە اكەنىڭ ماڭىزىن ايقىن كورسەتەدى. اكە تەك تاربيەشى عانا ەمەس, بالانىڭ ومىرلىك ۇستازى, جول كورسەتۋشىسى جانە تىرەگى. اكە تاربيەسىنىڭ كۇشەيۋى – بولاشاق ۇرپاقتىڭ جارقىن كەپىلى.
جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ بالا تاربيەسىنە اسەرى تۋرالى ايتپاۋ دا مۇمكىن ەمەس. قازىرگى زامان – جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامىپ, كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە ەنۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. بالا تاربيەسىندە دە بۇل وزگەرىستەر ارالاسىپ كەتتى. سمارتفوندار, ينتەرنەت, الەۋمەتتىك جەلىلەر جانە ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارى تاربيە ۇدەرىسىنە وڭ جانە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ جاتقانى انىق. ەندىگى جەردە ءبىز تەحنولوگيالاردى تاربيە قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ, بالاعا ءبىلىم مەن ءتارتىپتى قاتار سىڭىرە الاتىن قوعام مۇشەسىنەن بولۋعا قۇلشىنىس تانىتساق يگى ەدى. تەحنولوگيالاردى دۇرىس قولدانۋ ارقىلى ءبىز بالانى تەك زامان اعىمىنا بەيىمدەپ قانا قويماي, ونى تولىققاندى تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرا الامىز. ال بۇل رەتتە دە اكەنىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى. قورىتا ايتقاندا, اكە – اكەلىك, انا – انالىق ءرولىن اتقارسا, بالا بوسىپ قايدا بارار؟
