فوتو: kulturarb.ru
«اق پەن قارا – جولدارىمنىڭ جولاعى,
جولاعى دا ۋاقىتتىڭ قوناعى.
دوس دەگەن سول – ءۇش-اق ءارىپ كەي كەزدە:
تۋىس دەگەن ءتورت ارىپتەن جوعارى»
دەگەن رۋسلان نۇرباي ەدى بۇل. ء«ارىپ پەن ۇعىم» اتالاتىن وسى ولەڭىن كەزىندە تويدا وقىماعان اسابا از شىعار. كەيىندە عوي, تويدىڭ كوبى «بولىمسىز ىرجاڭ, ورىنسىز قىلجاڭعا» قۇرىلعان شوۋعا اينالىپ كەتكەنى. جاڭا عاسىر باسىندا تولەگەن ايبەرگەنوۆ جىرىمەن باستالىپ, جىراۋلار پوەزياسى وقىلىپ, ءجۇرسىن ەرماننىڭ «تۇنگى تاكسيى» مەن «ايەلى», اراسىندا رۋسلان نۇربايدىڭ ء«ارىپ پەن ۇعىمى» جۇرەتىن. توي-دۋماننىڭ تۇزدىعىنا اينالعان مۇنداي قۇندىلىقتاردىڭ اقىرىنا جارناما مەن شوۋ جەتىپ تىنۋعا از قالعاندا, ءبىر بۇيىردەن سوپاڭ ەتىپ جاساندى ينتەللەكت شىعا كەلگەن جوق پا؟ سويتسەك اقىن مۇنى دا الىستان سەزگەندەي جاتسىنا جىرلاعانى بايقالادى. «سوزدە سيقىر, ولەڭدە دانالىق بار» دەلىنەدى ەكەن كيەلى كىتاپتاردا. بالكىم, اقىننىڭ كورەگەن تۇيسىگى شىعار.
«وزەكتەگى ءوز نەسىبەم ولەڭمەن, ءليفتىسىز ۇيگە قايتىپ كەلەم مەن» دەپ باستالار قاراعاندىلىق اقىن رۋسلان نۇربايدىڭ «قۇلتەمىر» اتالاتىن ولەڭى 2000 جىلداردىڭ باسىندا جازىلعان بولۋى كەرەك. ويتكەنى اقىننىڭ وسى جىلداردىڭ باسىندا جارىق كورگەن «ىستىبۇلاق» اتتى جىر كىتابىندا جاريالانعان. ءبىر قاراعاندا, ء«ليفتىسىز ۇيگە قايتقانى» ءبىر ءتۇرلى ەستىلەدى. ليفتىگە نە زىمىرانعا وتىرا سالا بىردەن «كوتەرىلىپ» كەتكەندى ايتقىسى كەلگەنىن كەيىنگى شۋماقتاردان جاقسى ءتۇسىنۋى ءتيىس وقىرمان. جو-جوق, بۇل جەردە كەدەيلىك پەن ماتەريالدىق بايلىقتى ايتپايدى.
جاساندى ينتەللەكت دەگەن عاجايىپتىڭ توبەسى قىلتيا قويماعان ۋاقىت بولسا دا, اقىن مىناداي تۇسپال ايتادى. ولەڭنىڭ ەپيگرافى بىلاي: «ۇيقاستار جيناقتاپ, ولەڭ فورماسىنا تۇسىرەتىن, جاڭادان كومپيۋتەرلىك باعدارلاما پايدا بولىپتى», كەلەشەكتەگى قيالي گازەتتەن», دەيدى.
ء«ومىر دە بۇل تەمىرگە قۇل – تۇسىنگەم.
ويلارىڭدى كومپيۋتەر پىسىرگەن.
ايالداما – التى ساعات تۇرمىن-اۋ,
الپىس قادام جەرگە بارۋ ءۇشىن مەن».
ءومىردى تەمىر, دۇنيە جەپ بارا جاتقان زاماننىڭ سۇرقاي ءتۇسى ىرجيادى شۋماقتاردىڭ ءار جاعىنان. ويلاپ تاپقانى وزىنە جاۋ ادامزات سونىڭ جەتەگىندە كەتپەگى دە قىلاڭ ۇرادى. كومپيۋتەردى بىلاي قويعاندا, الاقانداي سمارتفون بيلەپ كەتكەلى قاشان سانالاردى. جانە بۇل جاساندى ينتەللەكت جالاۋىن كوتەرگەندە, قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. جەلىگە ءجىپسىز بايلانعالى الىستىڭ جاقىنداعانى, جاقىننىڭ الىستاعانى ايدان انىق. مۇنىڭ ءبارىن جيىپ قويعاندا, «ويلارىڭدى كومپيۋتەر پىسىرگەن» دەگەن جولدار جان تۇرشىكتىرەر بولۋدان قالعانى.
وسى سالامەن اينالىساتىن عالىمدار ءوز اراسىندا بوتتاردى «بەتىمەن جىبەرىپ», قانداي ارەكەتكە بارارىن سىناعان عوي. ولاردىڭ ادام اقىل-ويى مەن قابىلەتىنىڭ شەگىنەن اسىپ كەتكەنى سونشا, بۇعان دەيىن ادامزات ەستىمەگەن تىلدە سويلەسىپ, ءوز ورتاسىن جاساي باستاسا كەرەك. ء«ىلىمى شەكسىز ءىبىلىس» قانا دەۋشى ەدى. كومپيۋتەردە ءپىسىپ-جەتىلگەن بۇلاردىڭ مۇمكىندىگى ونى دا جولدا قالدىرۋعا بار. تەگىندە, ادام بالاسى الىمساقتان بەرى تەمىر ادامنان يمەنۋشى ەدى. ساناسىندا سونداي ۇرەي بارى ەرتەگىلەردەن انىق كورىنەدى. جەزتىرناق, مىستان كەمپىر (مىستان قۇيىلعان ادام) سياقتى كەيىپكەرلەردەن.
ارينە, جالعىز-اق وسى ولەڭىمەن اقىن قازىرگى جاعدايدى ەگجەي-تەگجەيلى جەتكىزە بىلگەن دەۋدەن اۋلاقپىز. ءبىز اقىننىڭ مۇنداي تاقىرىپتا ءوندىرتىپ جازعانىنا نازار اۋدارعىمىز كەلەدى. اۋليە دەمەي-اق قويايىق, الىسقا قاراپ, شالعايدى بولجاعان ولەڭدەر قازاق ادەبيەتىندە قاي زاماندا بولسىن توبە كورسەتىپ وتىرعان. بۇل دا سونىڭ ءبىرى. ۋاقىتىنان بۇرىن, وزىپ جىرلاعان ءسوز قۇدىرەتى مەن تۇيسىك تۇسپالى كىمدى بولسىن قايران قالدىرماي قويمايدى.
«تەمىر – Fe» ولەڭىندە اقىن: «يت مارجاندى نە قىلسىن», تەمىر دەگەن, ول – ادامدى, ال ونى پەندە جەپتى», دەپتى. اۋەلى نە «سۇمدىقتىڭ» ەلەسى قيالدا قىلاڭ بەرىپ, ادەبيەتتە سۇلبالاناتىنى بەلگىلى. تەمىرگە جەم بولۋدان ساقتاسىن.
