باقىلاۋسىز قالعان بالالار

بۇل – الاڭداتارلىق جايت. اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمى شاكىر كەي­كيننىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ەكى جىلدا 1–6 جاس ارالىعىنداعى با­لا­­لاردىڭ تەرەزەدەن قۇلاۋى جي­ى­لەگەن. بالالاردىڭ ومىرىنە قاۋىپ قوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر­دىڭ اشىق قالعان تەرەزەسىنەن ءتونىپ تۇر.

«ادام ءومىرىنىڭ جالعاسى – جاس ۇرپاق. الايدا بالالاردىڭ قاۋىپ­سىزدىگىنە جەتە ءمان بەرمەيتىن بولدىق. ماسەلەن, بىلتىر اتىراۋ قالاسىندا تۇرعىن ۇيلەردىڭ اشىق تۇرعان تەرەزەسىنەن 8 بالا قۇلادى. ءتۇرلى جاراقات سالدارىنان 3 بالا كوز جۇمدى. ال بيىل جىل باسىنان بەرى وسىنداي 9 دەرەك تىركەلدى. ەكى اتا-انا بالاسىنان ايىرىلدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى – بالالاردىڭ اشىق تەرەزە الدىندا قاراۋسىز قالۋى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, كەيىنگى  جەتى جىلدا وسىنداي وقيعالاردىڭ سانى ارتقان. بالانىڭ ءولىمى – ۇلكەن قاسىرەت. مۇنداي قايعىلى جاعدايعا الدىمەن ءار وتباسى, ءار اتا-انا جاۋاپ بەرەدى. بىراق بۇل وتباسىلاردىڭ عانا مىندەتى دەپ قاراماۋ قاجەت. جازاتايىم وقيعانى بولدىرماۋدىڭ جولىن كوپ بولىپ قامداۋىمىز, تابۋىمىز كەرەك», دەيدى ش.كەيكين.

شاھار اكىمىنىڭ پىكىرىنشە, پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ (پيك) توراعالارى تۇرعىنداردى تەرەزە قورشاۋلارى مەن بەكىتكىش (فيكساتور) ۇلگىلەرىمەن تانىستىرىپ, قاۋىپسىزدىك تۋرالى اقپارات بەرىپ وتىرۋى كەرەك. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ كىرەبەرىس ەسىگىنە ەسكەرتۋ قاعازى ىلىنۋگە ءتيىس.

قاراۋسىز, باقىلاۋسىز قالعان جاسوسپىرىمدەر تۇنىمەن كوشە كەزەدى. اتىراۋ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىز­مە­تىنەن ءمالىم ەتكەندەي, جىل باسىنان بەرى 7 207 ءجاسوسپىرىمنىڭ اكىم­شىلىك, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋ­شىلىق جاساعانى انىقتالىپ وتىر. ولار­دىڭ ءبارى پوليتسياعا جەت­كىزىلگەن.

«كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقى­ مەن بوستاندىعىن قامتا­ما­سىز ەتۋ, بالالاردى زور­لىق-زومبىلىقتان, قىلمىس­تىق قول سۇعۋشىلىقتان قورعاۋ – مەم­لەكەتتىڭ باستى الەۋمەت­تىك مىن­دەتى. كامەلەتكە تولماعان­دار­دىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميس­سياعا 175 قۇجات جولداندى. كوميسسيا شەشىمىمەن ءبىر اتا-انانىڭ قۇقى شەكتەلدى. تاعى ەكەۋىن اتا-انا قۇقىنان ايىرۋعا شەشىم شىعارىلدى», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

بالالارىنىڭ تاربيەسىنە سال­عىرت­تىق تانىتىپ, اتا-انا­لىق مىندەتىن ورىنداماعان تۇلعا­لارعا 880 اكىمشىلىك حاتتاما تولتى­رىل­عان. جىل باسىنان بەرى ارنايى ەسەپكە 79 جايسىز وتباسى الىنعان.

اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باس­قارماسى پاترۋلدىك پوليتسيا باتالونى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى وسەر جاڭگىرحاننىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى موپەد جۇرگىزۋشىلەر كەسىرىنەن 148 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپتى. جول اپاتىنىڭ سالدارىنان 70 ادام ءتۇرلى دەنە جا­را­قاتىمەن اۋرۋحاناعا جەت­كى­زىلدى. 6 ادام قازا تاپتى. موپەد جۇرگىزۋشى 1 587-دەن استام ادام اكىمشىلىك جاۋاپ­كەر­­شىلىككە تارتىلدى. ارناۋ­لى ايىپ تۇراعىنا 429 ەلەكترلى كولىك قۇرالى قويىل­دى.

وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ازاماتتىق قورعانىس باسقارماسىنىڭ اعا وفيتسەرى ارداق وتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ اي­دىندارىنىڭ اۋماعىندا شومىلۋعا تىيىم سالىنعان 70 قاۋىپتى ۋچاسكە بار. اتالعان ورىن­داردا ەسكەرتۋ ماقساتىندا 266 تىيىم سالۋ بەلگىسى مەن 12 اقپا­رات­تىق ستەند ورناتىلدى.

«الايدا تۇرعىندار مۇنداي ەسكەرتۋلەردى ەلەمەيدى. سال­دارىنان جىل باسىنان بەرى 13 ادام سۋايدىنىنا باتىپ كەتتى. ونىڭ ىشىندە كامەلەت جاسىنا تول­ماعان 8 ءجاسوسپىرىم بولعانى انىق­تالدى. ال سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەسىن بۇزعاندارعا 3,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى», دەيدى ا.وتەنوۆ.

اتا-انالاردىڭ بالالارىن قاراۋ­سىز قالدىراتىنىنا دەرەك كوپ. ماسەلەن, شىلدە ايىندا وكىنىشكە ۇرىندىرعان بىرنەشە دەرەك تىر­كەلدى. الدىمەن 4 شىلدەدە مۇنايلى شاھارداعى «جەڭىس» ساياباعىندا دۇرىس بەكىتىلمەگەن بيۋست ءجاسوسپىرىمدى باسىپ قالدى. ال 14 شىلدەدە «مۇنايشى» ستا­ديو­نىنداعى باسسەيندە قىز بالا سۋعا باتىپ كەتتى. بۇدان سوڭ 26 شىل­دەدە سۋبۇرقاققا قۇلاعان تاعى ءبىر كىشكەنتاي قىز كوز جۇمدى.

ەرتەسىنە قىزىلقوعا اۋدانىن­داعى ساعىز اۋىلىندا ءجاسوسپىرىم موتوتسيكلمەن تۇيەگە سوقتىعىسىپ, العان جاراقاتىنان ءجانتاسىلىم ەتتى. كەلەسى كۇنى 15 جاستاعى وقۋشى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن سەكىرىپ, وزىنە قول جۇمسادى.

ء«بىز ءار ءىستى ەرەكشە باقىلاۋعا الدىق. قايعىلى وقيعالارعا سەبەپ بولعان تۇلعالار جاۋاپقا تار­تىلادى. بالالاردىڭ قاۋىپ­سىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مۇنداي فاك­تىلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بار­لىق جاعداي جاسالادى», دەدى وبلىس پروكۋرورى باۋىرجان جۇماقانوۆ.

كامەلەتكە تولماعان بالالاردى اتا-اناسى عانا ەمەس, بالا­باقشا قىزمەتكەرلەرى دە قاراۋ­سىز قالدىرادى. بيىل شىلدە­دە ءتورت جاسار بالا «چەبۋراشكا» بالا­باق­شاسىنىڭ كارىز قۇدىعىنا قۇلاپ, مەرت بولعان ەدى. وسى وقيعاعا بايلانىستى بالاباقشا ديرەكتورى مەن تاربيەشىسى ۇيقا­ماق­قا الىندى.

اتىراۋ وبلىستىق كامەلەت­كە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا اتالعان وقيعاعا كىنا­لى­لەرگە قاتىستى قوزعال­عان قىل­مىستىق ءىس قارال­دى. ايىپ­تا­لۋ­شى­لار س­. مەن د.-عا قىل­­مىستىق كودەكستىڭ 141-بابى­نىڭ 2-بولىگى­مەن ايىپ تاعىلعان.

«سوتتالۋشى س. 2023 جىلى 21 مامىردا رۇقسات قۇجاتتارىن الىپ, ءوز اتىنا «د» جەكە كاسىپ­كەر­لىگىن تىركەگەن. سودان كەيىن «چەبۋراشكا» كۆازيمەم­لەكەتتىك بالاباقشاسىن اشۋ ماقساتىندا سول جىلعى 26 مامىردا اتىراۋ قالاسىنان ەكىقاباتتى عيماراتتى جالعا العان. ال 2023 جىلى 7 شىل­دەدە بالاباقشا ديرەكتورى س.-نىڭ بۇيرىعىمەن  د. توپ تاربيەشىسى قىزمەتىنە جۇمىسقا الىنعان. فۋنكتسيونالدىق مىندەت­تەرى بو­يىن­­شا ولار بالاباق­شا­داعى با­لا­­لاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپ­سى­ز­­دىگىنە جاۋاپتى بولعان. 2023 جىلى 1 قاراشادا 2020 جىلى تۋعان م. سوتتالۋشى د.-نىڭ توبىنا قابىلدانعان. بيىلعى 10 شىلدەدە ساعات 10:45 شاماسىندا س. مەن د. وزدەرىنىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىن تيىسىنشە ورىنداماي, م.-نى قاراۋسىز قالدىرعان. ناتيجەسىندە, م. كارىز قۇدىعىنا قۇلاپ, قازاعا ۇشىراعان», دەپ حابارلادى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

وسى ىسكە بايلانىستى پروكۋرور سوتتالۋشىلارعا پەداگوگي­كا­لىق لاۋازىمداردى, كامەلەتكە تولماعاندارمەن جۇمىس ىستەۋمەن بايلانىستى لاۋازىمداردى ات­قارۋ قۇقىنان 3 جىلعا ايىرۋ, 3 جىل مەرزىمگە باس بوستان­دى­عىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىن­داۋ­دى ۇسىندى. كىنالارىن مو­يىن­داعان سوتتالۋشىلار مەن ولار­دىڭ قورعاۋشىلارى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداماۋدى سۇرادى. سوت­تالۋشىلاردىڭ كىنالارى وقيعا بولعان جەردى قاراۋ حاتتامالارىمەن, فوتوكەستەلەرمەن, كۋالاردىڭ ايعاقتارىمەن, بەت­تەس­تى­رۋ حاتتامالارىمەن, باسقا دا ءىس ماتەريالدارىمەن دالەلدەنگەن.

سوت جازانى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جاي رەتىندە مىناداي جايتتاردى ەسكەردى. س.-نىڭ كىناسىن مو­يىنداۋىنا, وتباسىلىق, دەن­ساۋ­لىق جاعدايىنا نازار اۋدار­دى. سونداي-اق د. دا كىناسىن مويىن­داعان, ونىڭ دا اسىراۋىندا كامە­لەتكە تولماعان بالالارى بار.

سوتتالۋشىلار ايىپ تاعىل­عان باپپەن كىنالى دەپ تانىلدى. ولارعا پەداگوگيكالىق, كامە­لەتكە تولماعاندارمەن جۇمىس ىستەۋ­مەن بايلانىستى لاۋازىم­دار­دى اتقارۋ قۇقىنان 3 جىلعا, باس بوستاندىعىنان 2 جىل 6 اي مەرزىمگە ايىرۋ جازاسى كەسىلدى. «قىلمىستىق كودەكتىڭ 63-بابى قول­دانىلىپ, جازا شارت­تى تۇر­دە تاعايىندالدى. بەلگى­لەن­گەن جازانىڭ بارلىق مەرزى­م­ىنە پروبا­تسيا­لىق باقىلاۋ بەلگى­لەندى», دەپ مالىمدەدى سوت اكىم­شىلىگى.

اتىراۋ وبلىسى