سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
بۇل – الاڭداتارلىق جايت. اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمى شاكىر كەيكيننىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ەكى جىلدا 1–6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ تەرەزەدەن قۇلاۋى جيىلەگەن. بالالاردىڭ ومىرىنە قاۋىپ قوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اشىق قالعان تەرەزەسىنەن ءتونىپ تۇر.
«ادام ءومىرىنىڭ جالعاسى – جاس ۇرپاق. الايدا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جەتە ءمان بەرمەيتىن بولدىق. ماسەلەن, بىلتىر اتىراۋ قالاسىندا تۇرعىن ۇيلەردىڭ اشىق تۇرعان تەرەزەسىنەن 8 بالا قۇلادى. ءتۇرلى جاراقات سالدارىنان 3 بالا كوز جۇمدى. ال بيىل جىل باسىنان بەرى وسىنداي 9 دەرەك تىركەلدى. ەكى اتا-انا بالاسىنان ايىرىلدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى – بالالاردىڭ اشىق تەرەزە الدىندا قاراۋسىز قالۋى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, كەيىنگى جەتى جىلدا وسىنداي وقيعالاردىڭ سانى ارتقان. بالانىڭ ءولىمى – ۇلكەن قاسىرەت. مۇنداي قايعىلى جاعدايعا الدىمەن ءار وتباسى, ءار اتا-انا جاۋاپ بەرەدى. بىراق بۇل وتباسىلاردىڭ عانا مىندەتى دەپ قاراماۋ قاجەت. جازاتايىم وقيعانى بولدىرماۋدىڭ جولىن كوپ بولىپ قامداۋىمىز, تابۋىمىز كەرەك», دەيدى ش.كەيكين.
شاھار اكىمىنىڭ پىكىرىنشە, پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ (پيك) توراعالارى تۇرعىنداردى تەرەزە قورشاۋلارى مەن بەكىتكىش (فيكساتور) ۇلگىلەرىمەن تانىستىرىپ, قاۋىپسىزدىك تۋرالى اقپارات بەرىپ وتىرۋى كەرەك. كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ كىرەبەرىس ەسىگىنە ەسكەرتۋ قاعازى ىلىنۋگە ءتيىس.
قاراۋسىز, باقىلاۋسىز قالعان جاسوسپىرىمدەر تۇنىمەن كوشە كەزەدى. اتىراۋ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن ءمالىم ەتكەندەي, جىل باسىنان بەرى 7 207 ءجاسوسپىرىمنىڭ اكىمشىلىك, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى انىقتالىپ وتىر. ولاردىڭ ءبارى پوليتسياعا جەتكىزىلگەن.
«كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ, بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان, قىلمىستىق قول سۇعۋشىلىقتان قورعاۋ – مەملەكەتتىڭ باستى الەۋمەتتىك مىندەتى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميسسياعا 175 قۇجات جولداندى. كوميسسيا شەشىمىمەن ءبىر اتا-انانىڭ قۇقى شەكتەلدى. تاعى ەكەۋىن اتا-انا قۇقىنان ايىرۋعا شەشىم شىعارىلدى», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
بالالارىنىڭ تاربيەسىنە سالعىرتتىق تانىتىپ, اتا-انالىق مىندەتىن ورىنداماعان تۇلعالارعا 880 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان. جىل باسىنان بەرى ارنايى ەسەپكە 79 جايسىز وتباسى الىنعان.
اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسى پاترۋلدىك پوليتسيا باتالونى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى وسەر جاڭگىرحاننىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى موپەد جۇرگىزۋشىلەر كەسىرىنەن 148 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپتى. جول اپاتىنىڭ سالدارىنان 70 ادام ءتۇرلى دەنە جاراقاتىمەن اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. 6 ادام قازا تاپتى. موپەد جۇرگىزۋشى 1 587-دەن استام ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ارناۋلى ايىپ تۇراعىنا 429 ەلەكترلى كولىك قۇرالى قويىلدى.
وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ازاماتتىق قورعانىس باسقارماسىنىڭ اعا وفيتسەرى ارداق وتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ ايدىندارىنىڭ اۋماعىندا شومىلۋعا تىيىم سالىنعان 70 قاۋىپتى ۋچاسكە بار. اتالعان ورىنداردا ەسكەرتۋ ماقساتىندا 266 تىيىم سالۋ بەلگىسى مەن 12 اقپاراتتىق ستەند ورناتىلدى.
«الايدا تۇرعىندار مۇنداي ەسكەرتۋلەردى ەلەمەيدى. سالدارىنان جىل باسىنان بەرى 13 ادام سۋايدىنىنا باتىپ كەتتى. ونىڭ ىشىندە كامەلەت جاسىنا تولماعان 8 ءجاسوسپىرىم بولعانى انىقتالدى. ال سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەسىن بۇزعاندارعا 3,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى», دەيدى ا.وتەنوۆ.
اتا-انالاردىڭ بالالارىن قاراۋسىز قالدىراتىنىنا دەرەك كوپ. ماسەلەن, شىلدە ايىندا وكىنىشكە ۇرىندىرعان بىرنەشە دەرەك تىركەلدى. الدىمەن 4 شىلدەدە مۇنايلى شاھارداعى «جەڭىس» ساياباعىندا دۇرىس بەكىتىلمەگەن بيۋست ءجاسوسپىرىمدى باسىپ قالدى. ال 14 شىلدەدە «مۇنايشى» ستاديونىنداعى باسسەيندە قىز بالا سۋعا باتىپ كەتتى. بۇدان سوڭ 26 شىلدەدە سۋبۇرقاققا قۇلاعان تاعى ءبىر كىشكەنتاي قىز كوز جۇمدى.
ەرتەسىنە قىزىلقوعا اۋدانىنداعى ساعىز اۋىلىندا ءجاسوسپىرىم موتوتسيكلمەن تۇيەگە سوقتىعىسىپ, العان جاراقاتىنان ءجانتاسىلىم ەتتى. كەلەسى كۇنى 15 جاستاعى وقۋشى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن سەكىرىپ, وزىنە قول جۇمسادى.
ء«بىز ءار ءىستى ەرەكشە باقىلاۋعا الدىق. قايعىلى وقيعالارعا سەبەپ بولعان تۇلعالار جاۋاپقا تارتىلادى. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مۇنداي فاكتىلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالادى», دەدى وبلىس پروكۋرورى باۋىرجان جۇماقانوۆ.
كامەلەتكە تولماعان بالالاردى اتا-اناسى عانا ەمەس, بالاباقشا قىزمەتكەرلەرى دە قاراۋسىز قالدىرادى. بيىل شىلدەدە ءتورت جاسار بالا «چەبۋراشكا» بالاباقشاسىنىڭ كارىز قۇدىعىنا قۇلاپ, مەرت بولعان ەدى. وسى وقيعاعا بايلانىستى بالاباقشا ديرەكتورى مەن تاربيەشىسى ۇيقاماققا الىندى.
اتىراۋ وبلىستىق كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا اتالعان وقيعاعا كىنالىلەرگە قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ءىس قارالدى. ايىپتالۋشىلار س. مەن د.-عا قىلمىستىق كودەكستىڭ 141-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن ايىپ تاعىلعان.
«سوتتالۋشى س. 2023 جىلى 21 مامىردا رۇقسات قۇجاتتارىن الىپ, ءوز اتىنا «د» جەكە كاسىپكەرلىگىن تىركەگەن. سودان كەيىن «چەبۋراشكا» كۆازيمەملەكەتتىك بالاباقشاسىن اشۋ ماقساتىندا سول جىلعى 26 مامىردا اتىراۋ قالاسىنان ەكىقاباتتى عيماراتتى جالعا العان. ال 2023 جىلى 7 شىلدەدە بالاباقشا ديرەكتورى س.-نىڭ بۇيرىعىمەن د. توپ تاربيەشىسى قىزمەتىنە جۇمىسقا الىنعان. فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرى بويىنشا ولار بالاباقشاداعى بالالاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى بولعان. 2023 جىلى 1 قاراشادا 2020 جىلى تۋعان م. سوتتالۋشى د.-نىڭ توبىنا قابىلدانعان. بيىلعى 10 شىلدەدە ساعات 10:45 شاماسىندا س. مەن د. وزدەرىنىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرىن تيىسىنشە ورىنداماي, م.-نى قاراۋسىز قالدىرعان. ناتيجەسىندە, م. كارىز قۇدىعىنا قۇلاپ, قازاعا ۇشىراعان», دەپ حابارلادى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وسى ىسكە بايلانىستى پروكۋرور سوتتالۋشىلارعا پەداگوگيكالىق لاۋازىمداردى, كامەلەتكە تولماعاندارمەن جۇمىس ىستەۋمەن بايلانىستى لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىنان 3 جىلعا ايىرۋ, 3 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداۋدى ۇسىندى. كىنالارىن مويىنداعان سوتتالۋشىلار مەن ولاردىڭ قورعاۋشىلارى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن تاعايىنداماۋدى سۇرادى. سوتتالۋشىلاردىڭ كىنالارى وقيعا بولعان جەردى قاراۋ حاتتامالارىمەن, فوتوكەستەلەرمەن, كۋالاردىڭ ايعاقتارىمەن, بەتتەستىرۋ حاتتامالارىمەن, باسقا دا ءىس ماتەريالدارىمەن دالەلدەنگەن.
سوت جازانى جەڭىلدەتەتىن ءمان-جاي رەتىندە مىناداي جايتتاردى ەسكەردى. س.-نىڭ كىناسىن مويىنداۋىنا, وتباسىلىق, دەنساۋلىق جاعدايىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق د. دا كىناسىن مويىنداعان, ونىڭ دا اسىراۋىندا كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار.
سوتتالۋشىلار ايىپ تاعىلعان باپپەن كىنالى دەپ تانىلدى. ولارعا پەداگوگيكالىق, كامەلەتكە تولماعاندارمەن جۇمىس ىستەۋمەن بايلانىستى لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىنان 3 جىلعا, باس بوستاندىعىنان 2 جىل 6 اي مەرزىمگە ايىرۋ جازاسى كەسىلدى. «قىلمىستىق كودەكتىڭ 63-بابى قولدانىلىپ, جازا شارتتى تۇردە تاعايىندالدى. بەلگىلەنگەن جازانىڭ بارلىق مەرزىمىنە پروباتسيالىق باقىلاۋ بەلگىلەندى», دەپ مالىمدەدى سوت اكىمشىلىگى.
اتىراۋ وبلىسى