جەكە تۇلعاعا كىرىسى مەن مۇلكىن دەكلاراتسيالاۋ مىندەت ەمەس

ورىندى ۇسىنىس ورايىن تاپتى

وتىرىستا قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ بۇگىندە العاشقى ءۇش كەزەڭدە جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنە 4,8 ملن ادام, ونىڭ قاتارىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, كوممەرتسيالىق ۇيىمدار, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور باسشىلارى مەن قۇرىلتايشىلارى جانە ولاردىڭ جۇبايلارى ەنگەنىن حابارلادى.

قالعان ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ (جەكە قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرى, زەينەتكەرلەر, ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەر, ستۋدەنتتەر, باسقا دا تۇلعالار) 8 ملن-عا جۋىق ادامنىڭ دەكلاراتسيا تاپسىرۋ مىندەتتەرىنە قاتىستى قارجى ءمينيسترى دەرەكتەر بازاسىن تسيفرلاندىرۋدى جانە قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى دامىتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردى اكتيۆتەرى مەن مىندەتتەمەلەرى تۋرالى دەكلاراتسيالار تاپسىرۋدان بوساتۋدى ۇسىندى.

بوساتۋ وسى ساناتتاعى جەكە تۇلعالار­دىڭ 90%-دان استامىنا اسەر ەتەدى. دەكلارا­تسيا­لاۋدى كەلەسى ساناتتاعى تۇلعالار ءۇشىن ساقتاۋ ۇسىنىلادى: قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنان تىسقارى جەرلەردە اكتيۆتەرى بار; ءبىر جىل ىشىندە قۇنى 20 مىڭ اەك (74 ملن تەڭگە) سوماعا ساتىپ الۋلار جاساعان; دەربەس سالىق سالىناتىن تابىس العان.

بۇل ورىندا ازاماتتارعا ەرىكتى تۇردە دەكلاراتسيالاۋ قۇقىعى بەرىلەتىنىن ايتىپ وتكەن ءجون. پرەمەر-مينيستر اتالعان ۇسىنىستى قولداپ, قارجى, ۇلتتىق ەكونوميكا مەن ادىلەت مينيسترلىكتەرىنە ءۇش كۇن ىشىندە زاڭناماعا قاجەتتى تۇزەتۋلەر دا­يىنداۋدى, سونداي-اق ولاردى پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزۋدى تاپسىردى.

«قازىر دەكلاراتسيانى 4 ملن-نان اسا ادام تاپسىرادى. ولاردىڭ اراسىن­دا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, كۆازيمەم­لەكەتتىك سەكتور مەن بيزنەس وكىلدەرى بار. 2025 جىلى بارلىق قالعان ساناتتاعى ازامات دەكلاراتسيا تاپسىرادى دەپ جوسپارلانعان بولاتىن. بۇعان حالىق الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. سوندىقتان اتالعان ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ نازارىن اۋداردى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەر بازاسى بارىنشا تسيفرلاندىرىلعان. قارجىلىق جانە ۆاليۋتالىق باقىلاۋ كۇشەيتىلدى. حالىقارالىق كەلىسىمدەر شەڭبەرىندە شوتتار بويىنشا دەرەكتەر الماسۋ جولعا قويىلدى. تسيفرلىق قىزمەتتەر كەڭ تارالعان. سوندىقتان جالپى العاندا, جەكە تۇلعالاردىڭ اكتيۆتەرى بويىنشا بارلىق اقپارات بار. قارجى, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىكتەرى تىركەۋ جانە سالىقتىق باقىلاۋ ءۇشىن بارلىق تسيفرلىق بازادان, ونىڭ قاتارىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن مالىمەت الۋدى قامتاماسىز ەتكەنى ءجون. سوندىقتان مەن 2025 جىلى ازاماتتاردىڭ قالعان ساناتتارىن اكتيۆتەر تۋرالى دەكلاراتسيالاردى مىندەتتى تۇردە تاپسىرۋدان بوساتۋ تۋرالى قارجى ءمينيسترىنىڭ ۇسىنىسىن قولدايمىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ءبىر ۋاقىت بەلدەۋى – جۇيەلىلىك جولى

ۇكىمەت وتىرىسىندا ساۋدا جانە ينتەگرا­تسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ قازاق­ستاننىڭ 5-ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋى­نىڭ ارتىقشىلىعى تۋرالى باياندادى.

ول شەشىم قابىلداۋ كەزىندە پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ورگان وكىلدەرى, عالىمدار, ساراپشىلار, ينستيتۋتتار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر كىرەتىن ۋاقىتتى ەسەپتەۋ ءتارتىبى بويىنشا ارنايى قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ ەسەبىندە كورسەتىلگەن عىلىمي نەگىزدەلگەن دالەلدەر پايدا­لانىلعانىن اتاپ ءوتتى. تابيعي ۋاقىت جاقتاۋشىلارىنىڭ حالىقارالىق اليانسى (IANT) ۇكىمەتتىڭ قازاقستاننىڭ ورتا­لىق جانە شىعىس وبلىستارى ءۇشىن گەو­گرافيالىق بويلىققا سايكەس كەلەتىن جانە حالىق ءۇشىن وڭتايلى شەشىم بولىپ تابىلاتىن UTC+5 ۋاقىت بەلدەۋىن بەلگىلەۋ تۋرالى شەشىمىنە وڭ قورىتىندى بەردى.

«قازاقستاندا ۋاقىت ەسەپتەۋ جۇيەسى­نىڭ قالىپتاسۋ تاريحى الدىڭعى ۋاقىت بەل­دەۋى UTC+6 العاش رەت 1930–1931 جىل­دارى دەكرەتتىك, ياعني «بۇيرىقتىق» ۋاقىتتى («ۋاقىت بەلدەۋى+بىر ساعات») قولدانۋ ارقىلى ەنگىزىلگەنىن كورسەتەدى. اۋماقتاردىڭ كوپ بولىگى ءىس جۇزىندە 5-ۋاقىت بەلدەۋىندە جاتقانىنا قاراماستان, كەڭەستىك كەزەڭىن­دە قازاقستاندا كوماندالىق-جوسپارلى ەكونوميكا مۇددەسى ءۇشىن تابيعي ۋاقىت بەلدەۋى بۇيرىق تارتىبىمەن جالپى 8 رەت وزگەردى. ناتيجەسىندە, قازاقستان تابي­عي تسيكلگە سايكەس كەلمەيتىن ۋاقىت بەلدەۋ­لەرىندە تۇردى. وسىلايشا, UTC+5 ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن جاڭا بەلدەۋ ەمەس, تاريحي نەگىزدەلگەن ۋاقىتقا ورالۋ بولىپ سانالادى», دەدى ا.شاققاليەۆ.

UTC+5 ۋاقىت بەلدەۋى ەلدەگى حالىقتىڭ 76%-دان استامى تۇراتىن (15 ملن 240 مىڭ ادام) استانا, الماتى, پەتروپاۆل, وسكەمەن, شىمكەنت, سەمەي جانە پاۆلودار قالالارىن قوسا العاندا, 67,5-تەن 82,5 گرادۋس­قا دەيىنگى بويلىقتاردى قامتيدى. قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ 195 ەلىنىڭ 117-ءسى گەو­گرافيالىق ۋاقىتتى ستاندارتتى ۋاقىت بەلدەۋىنە مۇمكىندىگىنشە جاقىن ەتىپ تاڭ­دادى. ويتكەنى ادامنىڭ تسيركادتى ىرعاعى تابيعي كۇندىزگى كەزەڭمەن سينحروندالادى. وسىلايشا, ۋاقىت بەلدەۋىن وزگەرتۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشىم عىلىمي نەگىزدەلگەن جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ورىندى سانالاتىنىن ايتتى مينيستر.

پرەمەر-مينيستر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى قولدانىستاعى ۋاقىت بەلدەۋىنىڭ پايداسىنا بارلىق جان-جاقتى دالەل كەلتىرگەنىنە توقتالدى. «ۇكىمەت بۇل شەشىمدى قولدايدى. ەل اۋماعىنىڭ كوپ بولىگى 5-ۋاقىت بەلدەۋىندە ورنا­لاسقان, سوندىقتان عىلىمي تۇرعىدان بۇل دۇرىس شەشىم. ساۋدا جانە اقپارات مينيسترلىكتەرىنە نەعۇرلىم تۇسىنىكتى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

اگروسەكتور – ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى

وتىرىستا پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى 15 قاراشادا استانادا وتكەن اۋىل شارۋا­شىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى بارىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار تالقى­لاندى. قاسىم-جومارت توقاەۆ فورۋمدا اوك-ءتى جاڭعىرتۋ جانە نىعايتۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. باسىم با­عىت­تار قاتارىندا قارجىلاندىرۋدىڭ قول­جەتىمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىل شارۋا­شىلىعى عىلىمىن دامىتۋ, وتاندىق تۇ­قىم­دار مەن تىڭايتقىشتار ءوندىرىسىن ارت­تى­رۋ, سالانى تسيفرلاندىرۋدى تەرەڭدەتۋ بار.

شارۋالاردى جەڭىلدىكپەن قارجىلان­دىرۋ مەن ءونىمدى ءتيىمدى وتكىزۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مەن «بايتەرەك» حولدينگىنە تەز ارادا وتىنىمدەر پۋلىن جيناقتاپ, 1 جەلتوقساننان باستاپ 2025 جىلعى كوكتەمگى ەگىس پەن جيىن-تەرىم جۇ­مىس­تارىن ساپالى جۇرگىزۋ ءۇشىن ديقان­دار­دى قارجىلاندىرۋ جۇمىسىنا كىرىسۋ تاپ­سىرىلدى. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى فەر­­مەرلەردەن استىقتى قولايلى باعامەن ت­ى­كەلەي ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.

بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا بولىنەتىن جەڭىل قارجى­لاندىرۋ كولەمى ەداۋىر ۇلعايعانى اتاپ ءوتىلدى. نەسيەلەۋ تەتىگى ەسەبىنەن 2 مىڭ­نان استام اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى تەحنيكا پاركىن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك الدى.

ۇكىمەت باسشىسى تەحنيكانى جىل سايىن 8-10% دەڭگەيىندە جاڭارتىپ وتىرۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن ليزينگتىك قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, قۇراستىرۋ زاۋىتتارىندا ءوندىرىستى لوكاليزاتسيالاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ءتيىستى مىندەت ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى مەن «بايتەرەك» حولدينگىنە جۇكتەلدى.

2027 جىلعا دەيىن اگروسەكتوردا جالپى قۇنى شامامەن 2,3 ترلن تەڭگە بولاتىن 700-دەن اسا جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. پرەمەر-مينيستر بۇل پرەزيدەنتتىڭ قايتا وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70%-عا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن ءوڭىر اكىمدەرى تاراپىنان وسى جوبالاردىڭ بارلىعىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ, تولىق وندىرىستىك قۋاتىنا شىققانشا سۇيەمەلدەپ وتىرۋعا ءتيىس ەكەنى ايتىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن اگرونوميانى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەسكە سالدى.

«مەملەكەت باسشىسى 2028 جىلى وتان­دىق تۇقىم قورىنىڭ كولەمىن 80%, ونىڭ ىشىندە ەليتالىق تۇقىم كولەمىن كەمىندە 15%-عا دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. بىزدە الەۋەت جەتكىلىكتى. عىلىمي ينستيتۋتتار قازىر­دىڭ وزىندە استىقتىڭ ونىمدىلىگىن ارتتى­را­تىن تۇقىم سورتتارىن شىعارىپ جاتىر. ءبىز ۇزدىك الەمدىك تاجىريبەلەردى قولدا­نا وتىرىپ, اگرونوميا عىلىمىن ودان ءارى دامىتاتىن بولامىز», دەدى و.بەكتەنوۆ.

سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى مەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىك­تەرىنە اتالعان ماسەلە بويىنشا جۇيەلى شەشىم­دەر دايىنداۋدى تاپسىردى. وعان قوسا, كەلەسى جىلى ۇلتتىق اگرارلىق عىلى­مي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ اقتوبە في­ليالى بازاسىندا قۇرىلىپ جاتقان جىلقى شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى راسىمدەردىڭ بارلىعىن جەدەل اياقتاۋدى جۇكتەدى.

ءونىم ءتۇسىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ساپالى ءارى قولجەتىمدى تىڭايتقىشتار قاجەت. بيىل وتاندىق تىڭايتقىشتاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن اۆانستىق سۋبسيديالاۋ تەتىگى ەنگىزىلدى. ناتيجەسىندە, ەگىس القاپتارىنا سەبىلەتىن تىڭايتقىش ۇلەسىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.  

پرەمەر-مينيستر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس, سونداي-اق اۋىل شارۋاشى­لىعى مينيسترلىگىنە يمپورتقا تاۋەلدى­لىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار وتاندىق زاۋىتتاردان شىعارىلاتىن ءونىم اسسورتيمەنتىن, اسىرەسە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتار ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە ءتيىس.

سونداي-اق اوك ۇدەرىستەرىن تسيفر­لاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ ينفراقۇ­رىلىمىن دامىتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. ۇكىمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەسەپكە الۋ مەن باقىلاۋدىڭ اشىق­تىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى ەلەكترون­دىق پلاتفورمالاردى ىسكە قوسۋ شا­راسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا, وتاندىق شارۋا وندىرگەن ءونىمىن سىرتقى نارىققا شىعارۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, ساۋدا جانە ين­تەگراتسيا مينيسترلىكتەرى اۋىل شارۋاشى­لىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن نىعايتۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار كەشەنىن ازىرلەۋى, ونىڭ قاتارىندا جاڭا كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاردى پىسىقتاۋى قاجەت.

ماسىلدىق كوڭىل كۇيدەن ارىلۋ كەرەك

پرەمەر-مينيستر الداعى «جۇمىس­شى ماماندىقتارى جىلى» اۋىل شارۋاشى­لىعى سالاسىن دامىتۋ مەن اۋىلعا قاجەتتى مامانداردى تارتۋعا قۋاتتى ىنتالاندىرۋ بولا الاتىنىن اتاپ ءوتتى.

«مەملەكەت باسشىسى قوعامدا ەڭبەك­قور­لىق پەن كاسىبي قۇندىلىقتاردى دارىپ­تەۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ماسىل­دىق كوڭىل كۇيدەن ارىلۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ناعىز ەڭبەك ادامىن, قاراپايىم جۇمىسشىنى, ەڭبەك اۋلەتىنىڭ وكىلىن, كاسىپورىندارداعى, بيزنەس پەن مەملەكەتتىك سەكتورداعى تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەردى قولداۋعا ءتيىسپىز. جۇمىسشى ماماندىعىن قولداۋ جۇمىسى اقپاراتتىق كەڭىستىكتە دە جۇرگىزىلىپ, بارلىق ماسس-مەديا مەن الەۋمەتتىك جەلىدە قوزعالۋعا ءتيىس. بۇل – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ, بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن اكىمدىكتىڭ مىندەتى», دەدى و.بەكتەنوۆ.