عىلىمي جيىننىڭ ماقساتى – ويشىل عالىمنىڭ باي مۇراسىن جاڭا قىرىنان زەرتتەۋ, فارابي مۇراسى ارقىلى قازىرگى قوعام دامۋىنىڭ رۋحاني, تاريحي جانە فيلوسوفيالىق نەگىزدەرىن ءتۇسىنۋ, ەكى ەل اراسىنداعى فارابيتانۋشىلاردى بىرىكتىرۋ ءھام جاڭا زەرتتەۋلەردى سارالاۋ.
كەلەلى كەزدەسۋدىڭ بەتاشار ءسوزىن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الي اكبار دجوۋكار باستادى.
«ادامزات بالاسى ءبىر-بىرىمەن الەمدىك تۇلعالار ارقىلى تىعىز بايلانىسىپ كەلەدى. بۇل رەتتە فارابي مۇراسى حالىقتار اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردىڭ نەگىزگى تەتىگى دەۋگە بولادى. ءومىرى, شىعارماشىلىعى ورتا عاسىردىڭ ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ويشىل ءىلىمى تۇتاس ادامزاتتى ىزگىلىك پەن باۋىرمالدىققا شاقىردى. اعارتۋشىلىق جولدا فارابي اتقارعان ىستەر سول كەزدىڭ وزىندە ۇلكەن عىلىمي ورتالىق بولىپ ەسەپتەلدى. ءال-فارابي – بارشا ادامزاتقا ورتاق تۇلعا. عۇلامانىڭ ىزگىلىكتى قوعامعا قاتىستى يدەياسى ءالى دە وزەكتىلىگىن, قۇندىلىعىن جويعان جوق. اريستوتەلدىڭ ەڭبەكتەرىن سارالاپ, پلاتونعا ايرىقشا تۇسىنىكتەمە جازعان وزىق ءبىلىمدار فارابي بولمىسى – ءوز كەزەگىندە ادامزاتقا شىراق جاققان جاڭا ۇلگى. فارابيگە ءۇڭىلۋ ارقىلى ادامزات ءوز-وزىنە ۇڭىلەدى. الداعى ۋاقىتتا الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازىنا ارناپ, يراندا بىرنەشە جيىن ۇيىمداستىرىلادى. سونىڭ ءبىرى – حالىقارالىق فارابي فەستيۆالى. وسى جيىندا گۋمانيتارلىق باعىتتاعى عالىمدار باس قوسادى», دەدى الي اكبار دجوۋكار.
سوڭىنا ولمەيتىن وسيەت, وشپەيتىن مۇرا قالدىرعان ءال-فارابي يسلام وركەنيەتىنىڭ ورىستەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان تۇلعا ەكەنى داۋسىز. مۇسىلمان دۇنيەسىنىڭ ورتاق ماقتانىشى بولعان ادامزات ويشىلى تۋرالى سۇبەلى ءسوزدى ءوز كەزەگىندە يران يسلام رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ مادەني ىستەر جونىندەگى كەڭەسشىسى الي اكبار تالەبي ماتين جالعادى.
«ەكى ەل اراسىنداعى مادەني جانە عىلىمي قارىم-قاتىناستاردىڭ دامىپ كەلە جاتقانىنا اسا قۋانىشتىمىن. وسى ورايدا يراننىڭ مادەني وكىلدىگى فارابي جانە باسقا دا يسلامدىق عالىمدارمەن بايلانىستى زەرتتەۋلەردە ىنتىماقتاستىققا دايىن ەكەنىن جەتكىزەمىن. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتى وسى ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, يسلام فيلوسوفياسى مەن حيكمەتى سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر جولىندا قۇندى قادامدار جاسادى. ءبىز وسى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ ارقىلى عىلىمي ءھام مادەني سالادا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتە الامىز», دەدى الي اكبار تالەبي ماتين.
ۇلتتىڭ ۇلى مۇراتىن جۇزەگە اسىراتىن تاربيەلى دە ءبىلىمدى ۇرپاق. سان ءتۇرلى سالانى سالماقتاي ءبىلىپ, شىپ-شىرعاسىن شىعارمايتىن ىسكەر بولىپ قالىپتاسقان جاس ورەن بويىندا تاربيە بولماسا, ءبىر دۇنيەسى كەمباعال تارتىپ تۇراتىنى دا بەلگىلى. سوندىقتان يسلام ءاۋ باستان عىلىم مەن بىلىمگە ءمان بەردى. كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارى دا عۇلامانىڭ «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ويىن جيىننىڭ نەگىزگى تىرەگى ەتتى.
ء«فارابيدىڭ مۇراسىن زەرتتەۋشى عالىمدار ويشىلدىڭ فيلوسوفيالىق كوزقاراستارىندا باستى ءۇش باعىت بارىن اڭعارتادى. ولار: دۇنيەنىڭ ماڭگىلىگىن مويىنداۋ, تانىمنىڭ بولمىسقا تاۋەلدىلىگى, اقىل-پاراسات تۋرالى ءىلىم. ءال-فارابي ورتاعاسىرلىق تۇركى-مۇسىلمان ەلىنىڭ تاريحي شىندىعى مەن وزىنە دەيىنگى ىرگەلى فيلوسوفتار پلاتون مەن اريستوتەل ىلىمدەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, ماڭگىلىكتىڭ فيلوسوفياسىن جاسادى. ناتيجەسىندە, «ماڭگىلىك ەل» جاي ۇعىم ەمەس, ساياسي فيلوسوفيالىق ماڭىزدى تۇجىرىمعا اينالدى», دەدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ساتاي ماقسۇت ۇلى.
