ودان بەرىدە اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق كىتاپحانالاردا جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالاردى ءتىزىپ جاتپايمىز. قاڭتار ايىنان باستالعان شارالار ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. وقىرماندار ورتا ازيا ەلدەرىندە تۇڭعىش رومان جازعان ايەل تۋرالى رەسپۋبليكالىق گازەت ماتەريالدارىمەن, قىزىقتى دەرەكتەرمەن تانىستى.
تەك اقتوبە وبلىسىندا ەمەس, سارا مىڭجاساروۆانىڭ مەرەيتويى ەلىمىزدىڭ رۋحاني كەڭىستىگىنە دە ءبىرشاما جاڭالىعىمەن كەلدى. كەزىندە جاقىن ارالاسىپ, ۇلىنداي كورگەن قوعام قايراتكەرى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆتىڭ قولداۋىمەن «ايەل باقىتى», ء«ومىر كورىنىستەرى» اتتى كىتاپتارى جارىق كورىپ, قالىڭ وقىرمانعا جول تارتتى.
«Abai TV» تەلەارناسىنىڭ باس پروديۋسەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, اقىن, تەلەجۇرگىزۋشى جاڭىل اسىلبەكوۆا سارا اپامىزعا «ۇمىتپايمىز» باعدارلاماسىنىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىن ارنادى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ءى دارەجەلى «بارىس» جانە «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, اقىن ءشومىشباي ساريەۆتىڭ جارى جۇماگۇل وسى «ۇمىتپايمىز» ءتۇسىرىلىمىنىڭ ءوزىن قاتتى تولعاندىرعانىن, جاستىق شاعىن ەسكە تۇسىرگەنىن ايتىپ, سارا اپايدىڭ سوڭعى جىلدارداعى قىزمەتى تۋرالى تەبىرەنە سىر شەرتتى:
«1971 جىلى سارا اپايدىڭ «قازاقستان» باسپاسىنان «زامانداستار» پوۆەسى باسىلىپ شىققالى جاتقان. شومىشبايمەن جاڭا قوسىلعان كەزىمىز, ۇلكەن ۇلىمىز 8 ايلىق, مەن دەكرەتتىك دەمالىستا وتىرعانمىن. ءشومىشباي قازمۋ-دىڭ ستۋدەنتى. 5-كۋرستى اياقتاۋعا از قالعاندا «قازاقستان» باسپاسىنا جۇمىسقا تۇردى. باسپانىڭ ديرەكتورى اباي بەيسەنباەۆ دەگەن كىسى بولاتىن. ءبىر كۇنى ءشومىشباي: «بىزدە سارا مىڭجاساروۆا دەگەن جازۋشى اپايدىڭ كىتابى باسپادان شىققالى جاتىر. ول كىسى جاقىندا قازاق كسر بايلانىس مينيسترلىگىنىڭ «سويۋزپەچات» دەگەن باسقارماسىنىڭ مەرزىمدى باسپاعا جازىلۋ بولىمىنە مەڭگەرۋشى بولىپ, قىزمەتكە «كازاحستانسكايا پراۆا» گازەتىنەن جۇمىسقا اۋىسىپ كەلگەن ەكەن. مينيسترلىكتە 4-5 قانا قازاق قىزمەت جاسايدى, قالعاندارىنىڭ ءبارى باسقا ۇلت وكىلدەرى. مينيستر ابدىرزاق ەلەباەۆ دەگەن قىسى بولاتىن, ول نە قاراپ وتىرعانىن بىلمەيمىن دەپ, باسپاداعى جىگىتتەرگە رەنىشىن ءبىلدىرىپتى. «مەن ءوز بولىمىمە قازاقتىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىن جۇمىسقا الامىن, جىگىتتەر, كەلىنشەكتەرىڭدى ماعان جىبەرىڭدەر» دەپتى. ءبىراز جىگىتتەردىڭ ايەلدەرى بارعان ەكەن, اپاي ولاردى ۇناتپايتىن كورىنەدى. ءبىرىنىڭ ءتۇرى, ءبىرىنىڭ مىنەزى ۇناماعان سياقتى. شوكەڭ «سەن دە بارىپ كورسەڭ قايتەدى» دەدى. مەن جاس بالامەن وتىرمىن, بىراق شوكەڭ ءوزى سىر ءوڭىرىنىڭ ازاماتى, اتا-اناسى قامباش دەگەن ستانسادا تۇراتىن. بىزدەردە ۇلكەن بالانى اكە-شەشەگە بەرەدى, ۇلىمىزدى ءبىر جاسقا تولعاسىن سول كىسىلەرگە بەرەمىز دەپ مەنى كوندىرىپ قويعان.
سونىمەن مەن ەرتەڭىنە توبەسىندە ۇلكەن ساعاتى بار مەكەمە – قازاق كسر بايلانىس مينيسترلىگىنە كەلدىم. سارا اپاي مەرزىمدىك گازەت-جۋرنال جازىلاتىن ءبولىمنىڭ باستىعى ەكەن. ەر تۇلعالى, سۇستى كىسى. مەنىمەن ءبىراز سويلەستى, اپايعا ۇنادىم, جاسىم 21-دە. «جاقىندا سۇلۋقىز باسىمبەكوۆا, رايحان جاقىپوۆا دەگەن كەلىنشەكتەردى الىپ قويىپ ەدىم. ەندى سەنى بولشەك-ساۋدا ءبولىمىنىڭ باستىعىنا جىبەرەم», دەدى.
ءسويتتى دە تەلەفونمەن ءبىر ورىس كىسىمەن سويلەسىپ, سوعان جىبەردى. الگى كىسىگە كەلىپ, ءوزىم تۋرالى ايتىپ جاتىرمىن, تۇرمىستامىن, كىشكەنتاي ءسابيىم بار دەدىم. ول: «بىزدەر وبلىسقا ون كۇندەپ ىسساپارعا شىعامىز, سوعان كەلىسىمىڭدى بەرسەڭ, جۇمىسقا قابىلدايمىن», دەدى. مەن ونداي جۇمىسقا بارا المايتىنىمدى ايتىپ, سارا اپايعا قايتا كەلدىم. «كەلىسەمىن» دەپ قول قويا بەر ارىزىڭا, سەنى جاس بالاڭمەن ەشكىم دە ىسساپارعا جىبەرە المايدى, زاڭ بار, سوسىن بالاڭدى اتا-ەنەڭە اپارىپ بەرەتىنىڭدى ايتپا دەپ, قايتادان جاڭاعى كىسىگە جىبەردى. وعان ىسساپارعا شىعۋعا كەلىسەتىنىمدى ايتىپ, قول قويىپ بەردىم. سونىمەن, سارا اپايدىڭ ارقاسىندا مەن ينسترۋكتور بولىپ جۇمىسقا قابىلداندىم.
مىنە, سول سارا مىڭجاساروۆا اپايدىڭ ارقاسىندا بايلانىس مەكەمەسىنە قىزمەتكە تۇرىپ, سوندا 48 جىل قىزمەت جاسادىم. العاشقىدا 1972 جىلدان قازاق كسر بايلانىس مينيستىرلىگىندە, كەيىن 1994 جىلى اتالعان مينيستىرلىك ءۇش سالاعا: «قازاقتەلەكوم» اق , «قازپوشتا» اق جانە «كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى» بولىپ ءبولىندى. مەن 1994 جىلدان «قازاقتەلەكوم» اق مەكەمەسىندە قالىپ, سول جەردەن زەينەتكە شىقتىم. زەينەتكە شىققاننان كەيىن ون جىل كەلىسىمشارتپەن قىزمەت اتقاردىم. سارا اپامنىڭ جۇمىسقا قابىلداعانىنىڭ ارقاسىندا بايلانىس سالاسىندا بار عۇمىرىم ءوتتى.
ول كىسىدەن ۇجىمدا ءبارى يمەنەتىن, ەشكىم قارسى كەلە المايتىن. ورىسشاسى مىقتى, سويلەگەندە ءبارى تىنىپ قالاتىن. اپاي تۋرالى جازۋ مەنىڭ ويىمدا جوق ەدى, ءبارى جۇرەگىمدە, ىشىمدە بولاتىن. «ۇمىتپايمىز» حابارىن كورىپ, جاساعان جاقسىلىعىن, سارا اپايعا شەكسىز ريزاشىلىعىمدى جەتكىزگىم كەلدى.
سارا اپامىزدىڭ ەسىمىن تاريحي تۇلعا رەتىندە ۇلىقتاۋعا ايتارلىقتاي اتسالىسىپ جۇرگەن ا.قۇسايىنوۆ اتىنداعى ەۋرازيا گۋمانيتارلىق ينستيتۋتىنىڭ پرورەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قادىر احمەتوۆ بىلاي دەپ ەسكە الادى:
«1971 جىلى قازمۋ-گە وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن الماتىعا كەلدىم. مەنىڭ اپام سارا جازۋشى سارا مىڭجاساروۆانىڭ قىزى قارلىعاشپەن بىرگە ۋنيۆەرسيتەتتە, ءبىر توپتا وقىپتى. قۇربى رەتىندە جاقسى ارالاسقان.
قۇجاتتارىمدى قابىلداۋ كوميسسياسىنا تاپسىرىپ, جاتاقحانا العانشا سارا اپايدىڭ ۇيىندە تۇردىم.
ستۋدەنت كەزىمدە سارا اپايدىڭ ۇيىندە بولىپ, اقىل-كەڭەسىن الىپ ءجۇردىم. باي كىتاپحاناسىنان قازاق جانە شەتەل جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارىن الىپ وقۋىما مۇمكىندىك جاسادى».
ءومىردىڭ قيلى وتكەلدەرىنەن وتكەن سارا راحمانقىزى قارا-شوقات جەتىجىلدىق مەكتەبىنەن كەيىن شالقار قازاق ورتا مەكتەبىندە ءبىلىم الدى. 1941 جىلى اقتوبە وقىتۋشىلار ينستيتۋتىنىڭ قازاق ءتىلى, ادەبيەتى فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. 1942 جىلدىڭ قازانىندا شالقار اۋداندىق قازاق ورتا مەكتەبىنە وقىتۋشى ەتىپ جىبەرەدى. وسى جىلدىڭ سوڭىندا شالقار اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا سايلانادى. 1944–1949 جىلدارى تالدىقورعان وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ مەكتەپ جاستارى اراسىنداعى جۇمىس جونىندەگى حاشىسى قىزمەتىن اتقارادى. قازاق, ورىس تىلدەرىندە ەركىن جازعان سارا مىڭجاساروۆا قولتاڭباسى تالدىقورعان وبلىستىق ء«ستالينشىل», «سەميرەچەنسكايا پراۆدا», الماتى وبلىستىق «كوممۋنيزم تاڭى», رەسپۋبليكالىق «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنىڭ بەتىندە سايراپ جاتىر. كەيىنگى جىلدارى بايلانىس مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز تاراتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتىن اتقارعان.
وسى جولداردى جازىپ وتىرعانىمدا, ساقتاعان بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسىنداعى اسەل جۇباەۆادان: «سارا مىڭجاساروۆانىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا كونفەرەنتسيا وتكىزەمىز. كوزىن كورگەن, ءىزىن قۋعان جازۋشى ءسىڭلىسى رەتىندە ءبىراۋىز ءسوز سويلەسەڭىز جاقسى بولار ەدى. زۋم ارقىلى قاتىسا الاسىز با؟», دەگەن حابار كەلدى تەلەفونىما.
ءيا, سارا راحمانقىزى مىڭجاساروۆا ەسىمى روماندارىمەن, اۋدارما, سۇحبات, ماقالالارىمەن ەل ەسىندە ماڭگى ساقتالارى انىق.
ەلگە ەڭبەگى سىڭگەندەردى قۇرمەتتەۋ – تىرىلەردىڭ, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ جالعاسا بەرەتىن قاسيەتتى پارىزى.
ماعيرا قوجاحمەتوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
