كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
1917 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا بيلىككە كەلگەن بولشەۆيكتەر 1918 جىلى استاناسىن ماسكەۋگە كوشىردى. 1920 جىلدان بەرى قازاق دالاسىنان باسشى قىزمەتكە تاعايىندالعان ءبىرلى-جارىم ادام عانا بولماسا, جوعارعى وكىمەت ورنالاسقان كرەملگە قازاقتىڭ قاراپايىم بالاسى كىرگەن ەمەس. 1962 جىلدان بەرى پارتيانىڭ بارلىق سەزدەرى ن.حرۋششەۆ سالعىزعان «كرەملدىڭ سەزدەر سارايىندا» وتكىزىلىپ تۇردى. ال بۇرىنعى قابىلداۋلار مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى زور شارالار كرەملدىڭ ۆلاديمير, الەكساندر, اندرەي جانە ت.ب. زالدارىندا وتەتىن.
وسىنداعى اندرەي زالىندا قازاق دالاسىنان 1928 جىلى العاش بارىپ كونتسەرت قويعان – پەتروپاۆل قالاسىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمىنىڭ ستۋدەنتتەر حورى ەكەن. بۇل تۋرالى You Tube جەلىسىندە «اك-79» ارناسىن جۇرگىزەتىن اسلانبەك قاڭتارباەۆ العاشقى بولىپ حابارلادى.
وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاق بالاسىنىڭ كرەملدىڭ تورىندە قوناق بولۋى قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ 1936 جىلعى العاشقى ونكۇندىگىندە بولدى دەپ جۇرگەن ەدىك. سول جىلى جامبىل «وردەن العاندا» دەگەن ولەڭىن ايتىپ, قازاق ءۇنىن كرەملدە كۇمبىرلەتكەن. الايدا جاكەڭ, ساكەن, مۇحتار سياقتى اقىن-جازۋشىلار مەن اتاعى جەر جارعان كۇلاش, قانابەك, قۇرمانبەك, شارا, ت.ب. ونەرپازدارىمىزعا دەيىن قازاق ءۇنى كرەملدە جاڭعىرعان ەكەن. ونى ىستەگەن – 1928 جىلى قىزىلجار قالاسىنان بارعان جاستار حورى.
اۋليە اپوستول «اندرەي پەرۆوزداننىيدىڭ» اتى بەرىلگەن زال 1849 جىلى سالىنىپ, 1932 جىلعا دەيىن امان تۇرعان. ال 1932 جىلى ونى كورشىلەس الەكساندر زالىمەن قوسىپ, كسرو جوعارى كەڭەسىنىڭ وتىرىس زالىنا اينالدىرعان. الايدا 1994-1998 جىلدارى ول قايتادان قالپىنا كەلتىرىلگەن.
مىنە, وسى زالدا قازاق جاستارى العاش رەت كونتسەرت قويىپ, «بيپىل», «ەلىم-اي», «اراراي», ت.ب. ون شاقتى ءان اۋەلەتكەن ەكەن. بۇدان كەيىن حور ماسكەۋدىڭ بىرنەشە ەڭبەك ۇجىمى مەن اسكەري بولىمدەرىنىڭ كلۋبتارىندا, ممۋ ستۋدەنتتەرىنىڭ الدىندا, باسقا دا ورىنداردا ءان سالعان. بۇكىلوداقتىق راديوستانسا حور اندەرىن وزدەرىنىڭ قورىنا جازىپ العان, دەرەكتى فيلم تۇسىرگەن. ستۋدەنتتەردى حالىق اعارتۋ كوميسسارى ا.لۋناچارسكي قابىلداعان. ول ستۋدەنتتەر حورىن جوعارى باعالاپ, وكىمەت اتىنان ماراپاتتاعان. سونىمەن بىرگە حوردىڭ مەملەكەتتىك كوركەم عىلىمدار اكادەمياسىنداعى كەزدەسۋىن ۇيىمداستىرادى. كونتسەرتكە سول جىلداردا ماسكەۋدە قىزمەت ىستەگەن ابىلقايىر دوسوۆ, تۇرار رىسقۇلوۆ سياقتى قازاق قايراتكەرلەرى دە قاتىسىپ, جەرلەستەرىنىڭ ونەرىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن. ءبىر مىڭ قازاق ءانىن جيناپ, نوتاعا تۇسىرگەن مۋزىكا زەرتتەۋشىسى الەكساندر زاتاەۆيچ قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى استاناسى قىزىلوردادان ارنايى كەلىپ, كونتسەرتتى جۇرگىزگەن.
ال حوردى ۇيىمداستىرعان, ونىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولعان تاعى ءبىر پولياك ازاماتى يۆان كوتسىح. ۆارشاۆا كونسەرۆاتورياسىن بىتىرگەن ول 1923 جىلى قازاقستانعا كەلىپ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمىندا ءان-كۇيدەن ساباق بەرىپ, وسى تاماشا حوردى ۇيىمداستىرادى. كەيىن ونى الماتىعا شاقىرىپ, قازاق فيلارمونياسىندا, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا حورمەيستەر بولىپ قىزمەت ىستەگەن.
سول جىلدارداعى پەدتەحنيكۋمنىڭ ديرەكتورى – بەلگىلى الاش قايراتكەرى جۇماعالي تىلەۋلين ەكەن. پاتشا زامانىندا دارىگەرلىك ءبىلىم العان ول – قىزىلجار قالاسىنداعى العاشقى قازاق دارىگەرلەرىنىڭ ءبىرى. مەديتسينا سالاسى بويىنشا قازاق تىلىندە سەگىز كىتاپ جازعان ادام. بۇل كىسى تۋرالى «ەگەمەنگە» بىرنەشە رەت ماقالا جازعانبىز. پەتروپاۆلدىڭ جوعارى مەديتسينالىق كوللەدجىنە ج.تىلەۋليننىڭ اتىن دا بەرگىزدىك.
ال 1928 جىلى ونى پەدتەحنيكۋمنىڭ ديرەكتورلىعىنان بوساتىپ, ورنىنا سىدىق ابلانوۆتى تاعايىندايدى. جامبىل وبلىسىنىڭ تۋماسى بولعان بۇل اعامىز 1937-1938-ءدىڭ قىرعىنىندا جاپا شەگىپ, اتىلعان. تەحنيكۋم حورىنىڭ ماسكەۋگە بارىپ ونەر كورسەتكەنى وسى اعامىزدىڭ تۇسىندا.
اسلانبەك قاڭتارباەۆ روليگىندە پەتروپاۆل قالاسى جاستارىنىڭ ماسكەۋگە بارىپ ونەر كورسەتۋىنە ابىلقايىر دوسوۆ ىقپال ەتكەنىن ايتادى. كوكشەتاۋ وڭىرىنەن شىعىپ, ەلىمىزگە بەلگىلى قايراتكەر بولعان بۇل اعامىز دا 38-ءدىڭ قۇربانى بولعان. ال سول جىلداردا ول قازاق اكسر-ءنىڭ بواك-تەگى وكىلى, ودان كەيىن وسى ورگاندا ۇلتتار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارىپ, ماسكەۋدە تۇرعان.
وسى وقيعا تۋرالى دەرەكتەردىڭ ءبىرازى پەتروپاۆلدىڭ «سمىچوك» دەگەن گازەتىندە جازىلىپتى. ونى جۋىردا وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆا تاۋىپ, پەتروپاۆل پەدتەحنيكۋمى حورىنىڭ ءبىر توپ سۋرەتتەرىن بىزگە جولدادى. توپپەن تۇسكەن سۋرەتتە حورعا قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا دايىروۆا, اۋباكىروۆا, ءتىنالينا ەسىمدى كومسومول قىزداردىڭ بولعانى ايتىلادى. س.مالىكوۆا وسىنداعى مارحابا اۋباكىروۆا تۋرالى ءبىر دەرەكتەردى باسقا گازەتتەردەن دە تاۋىپتى.
1913 جىلى اقمولا قالاسىندا تۋعان مارحابا جاسىنان پىسىق, بەلسەندى بولعانعا ۇقسايدى. «جويىلسىن ساۋاتسىزدىق!» ۇيىمىنا مۇشە بولىپ, حالىقتىڭ ساۋاتىن اشۋعا باعىتتالعان «قىزىل وتاۋلاردى» ۇيىمداستىرۋعا قاتىسادى. قوعامدىق ىستەرمەن ءجۇرىپ, تەحنيكۋمدى تولىق اياقتاماعان بولۋى كەرەك, ويتكەنى اقمولانىڭ «مەتالليست» زاۋىتىندا جۇمىس ىستەپ, زەينەتكە شىققان ەكەن. كۇيەۋگە شىققاننان كەيىنگى فاميلياسى دايىروۆا.
مىنە, تاعدىردىڭ جازۋىمەن ورىس يمپەرياسىنىڭ تسيتادەلى, ەڭ ۇلكەن قورعانى, ارتىنان مەملەكەتتىڭ جۇرەگىنە اينالعان ساۋلەت ونەرىنىڭ عاجايىپ ەسكەرتكىشى كرەملدىڭ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان قازاقتار تۋرالى شاعىن دەرەك وسىنداي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
