– «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ بۇگىنگى احۋالى قالاي؟
– الدىمەن قازىنالى قاريالارىمىزدى كەشەگى وتكەن 1 قازان – حالىقارالىق قارتتار كۇنىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن. ءبىزدىڭ ۇيىم بۇل شارانى ءبىر ايلىق «قارتتارىمىزدى قامقورلاي جۇرەيىك» اتتى ۇلكەن اكتسياعا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر. اكتسيا بارىسىندا جالعىزباستى نەمەسە كومەككە مۇقتاج قاريالارعا وڭىرلەردەگى ارداگەرلەر كەڭەستەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءتۇرلى قايىرىمدىلىق جاردەم كورسەتىلەدى. مەملەكەت تاراپىنان دا قارتتاردىڭ تۇرمىسىنا, تىنىس-تىرشىلىگىنە, الەۋمەتتىك جاعدايىنا جان-جاقتى قولداۋ مەن قامقورلىق جاسالادى.
بۇگىنگى ارداگەرلەر ساپىنداعى ازاماتتار كۇنى كەشەگە دەيىن ەل باسقارۋ ىسىندە, ءارتۇرلى سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتتى. «ارداگەرلەر ۇيىمى» – قاتارى 2 ميلليوننان استام ازاماتتاردان قۇرالعان ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن قوعامدىق بىرلەستىك. بارلىق ايماقتا ۇيىمنىڭ فيليالدارى بار. ارداگەرلەرىمىز ەلدىڭ تۇتاستىعى مەن ىنتىماعىنىڭ ىدىراماۋىنا, بەرەكە-بىرلىگىنىڭ ارتۋىنا اتسالىسىپ كەلەدى.
2020 جىلى «ارداگەرلەر تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداندى. ودان بەرى دە ءتورت جىل وتە شىقتى, ارداگەرلەرگە قاتىستى تۋىنداعان بىرقاتار ماسەلەلەردى قامتيتىن وزگەرىستەردى وسى زاڭعا ەنگىزۋگە كۇش سالامىز.
– ءاردايىم ىلكىمدى ءىستىڭ باسىنان تابىلاتىن قازىنالى قارتتاردىڭ قوعامدىق, ەلدىك مۇرات-مۇددەگە قوسار ۇلەسى قانداي؟ اسىرەسە وتباسى قۇندىلىعىنا قانشالىقتى قورعان بولىپ وتىر؟
– وتباسى – شاعىن مەملەكەت, ۇلگى-ونەگەنىڭ, ءتالىم-تاربيەنىڭ, مەيىرىمدىلىك پەن ادامگەرشىلىكتىڭ, قاراپايىمدىلىق پەن سىيلاستىقتىڭ قاسيەتتى ورداسى. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى جىلدارى جاستار اراسىندا اجىراسۋ كوبەيىپ كەتتى. ارينە, ارداگەرلەردى بۇل جاعداي قاتتى ويلاندىرادى. سوعان بايلانىستى 2019 جىلدان باستاپ ورتالىق كەڭەستە «دانەكەر» جوباسىن قولعا الدىق. ماقسات – ەل ىشىندەگى ءارتۇرلى كەلەڭسىز جاعدايلاردى شەشۋگە ۇيىتقى بولىپ, ءتۇرلى كيكىلجىڭ, كەلىسپەۋشىلىكتەردى مۇمكىندىگىنشە سوتقا جەتكىزبەي رەتتەپ, بەيبىت بىتىمگەرلىككە شاقىرۋ.
ارداگەرلەردەن قۇرالعان قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ كومەگىمەن سوڭعى 4 جىلدا تاراپتار اراسىنداعى 6 896 ءتۇرلى داۋدىڭ 4 563-ءى ءىستى سوتقا جەتكىزبەي كەلىسىمگە كەلۋ ارقىلى شەشىلدى. زەينەتكە شىققان زاڭگەرلەر, باسقا دا ورگاندا ىستەگەن, باسشىلىق لاۋازىمدى اتقارعان قايراتكەرلەردىڭ باس بولۋىمەن قۇرىلعان توپتىڭ ءونىمدى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى بۇل. «دانەكەر» جوباسى 2021 جىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا «قوعامدىق كەلىسىمدى جانە ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ» نوميناتسياسىندا جەڭىمپاز بولىپ تانىلىپ, ارنايى سىياقى بەرىلدى.
– ماۋسىم ايىندا ءسىزدى پرەزيدەنت قابىلداعانىن بىلەمىز. سول تۋرالى توقتالا كەتسەڭىز.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىعىز جۇمىس كەستەسىنە قاراماستان, قابىلداۋدا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىمەن بەلگىلەنگەن مەجەلى ۋاقىتتان ارتىق اڭگىمەلەستىك. پرەزيدەنتكە ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جولىندا جاساپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى مالىمەت بەردىم, ارداگەرلەردىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەردى جەتكىزدىم. «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» «دانەكەر», «ىسكەرلىك جانە جاناشىرلىق» جوبالارى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ايتتىم. سونىمەن قاتار بىرقاتار ۇسىنىسىمدى باياندادىم. مەملەكەت باسشىسى ءوز كەزەگىندە ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىندا اعا بۋىننىڭ تاجىريبەسى دە, جاس ۇرپاقتىڭ جاڭا يدەيالارى دا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– جاس تولقىن تاربيەسىندە اعا بۋىننىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە زور, ارقالار اماناتى دا اۋىر. وسى تۇرعىدا نە ايتاسىز؟
– كوكتەمدە اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى جيىنىندا پرەزيدەنت قوعامدا جاڭا كەسەلدەردىڭ پايدا بولعانىن العا تارتا كەلىپ, حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاۋدا زيالى قاۋىم ايرىقشا ءرول اتقاراتىنىن, ەل اعالارىنىڭ اراسىندا اۋىزبىرشىلىك بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى ۇرپاق تاربيەسىنە كوڭىل ءبولۋدى تاپسىردى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ناشاقورلىق بالالار اراسىندا دا كەڭ تارالىپ بارادى. لۋدومانيا (ويىنقۇمارلىق) كەسىرىنەن تالاي شاڭىراق شايقالدى. تالاي ازامات زاڭ بۇزىپ, قىلمىسقا ۇرىندى. قۇمار ويىننىڭ كەسىرىنەن قارىزعا باتىپ, وزىنە قول جۇمساعاندار تۋرالى حابارلاردى دا ەستىپ جاتامىز. سونداي-اق سوڭعى كەزدەرى جاڭالىقتاردان الاياقتارعا الدانىپ قالدىم دەگەندەردى دە ءجيى ۇشىراتامىز. الاياقتىق كۇننەن-كۇنگە قاۋلاپ تامىر جايىپ بارادى. اسىرەسە قارت كىسىلەر الاياقتاردىڭ الداۋىنا تەز ءتۇسىپ قالىپ جاتادى. ارداگەرلەر ايماقتارداعى كەزدەسۋلەردە بارشانى قوعامداعى وسىنداي كەسەلدەردەن اۋلاق بولۋعا شاقىرادى.
تاعى ءبىر وتە قاۋىپتى كەسەل – ءدىني فاناتيزم. ءدىن تاقىرىبى وتە نازىك. شىرپى تيسە قاۋلاپ جاناتىن ءشوپ سياقتى وتە ساقتىقتى كەرەك ەتەدى. سوڭعى كەزدەرى ساقالى بەلىنە تۇسكەن جاستار, بەتىن بۇركەپ, قارا جامىلعان قىزدارىمىز قوعامدىق ورتالاردا ءجيى كەزدەسەدى. بۇلار – تەرىس ءدىني ۇستانىمداعى, اداسقان جاستار. ءبىر ەلدە تۇرىپ, وتانى ءبىر مۇسىلمان بالاسىنىڭ ءبىر-ءبىرىن سىيلاماۋى, تىڭداماۋى جاقسىلىققا اپارمايدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىنە ۇلكەن قاۋىپ توندىرەدى. مەنىڭ اتام ءدىندار بولعان كىسى, مەشىت ۇستاپ, تاقۋالىقپەن عۇمىر كەشتى. كەڭەس وداعى كەزىندە ءدىن ۇستانعانىنا بولا قۋعىن كورگەن ادام. اتا-بابامىز تۇتىنعان, ءداستۇرلى يسلام دىنىنە تاعار ەش ءمىن دە, سىن دا جوق. تەك اداسۋشى جاستارعا توقتام قويىلۋى كەرەك. دۇمشەلىك, وزىمبىلەرمەندىك تۇبىندە وڭدىرمايدى. ءبارىمىزدى ۇرپاق تاربيەسى ويلاندىرادى, ۇرپاق تاربيەسىنە قوعام مۇشەلەرى تۇگەل اتسالىسۋى كەرەك.
– ءوزىڭىز ايتقانداي, «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» ءار مۇشەسى وسى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىڭ ىرگەسى بەكىپ, نىعايۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسقان جاندار. ءالى دە اتتان تۇسپەي كەيىنگى تولقىنعا باعدار بەرىپ كەلەدى. وسى تۋراسىندا كەڭىرەك ايتىپ وتسەڭىز.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنا دا «ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ» مۇشەلەرى دە لايىقتى ۇلەس قوسادى. بيىلعى «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىنا وراي قىركۇيەك ايىندا تۇركىستان قالاسىندا «ارداگەرلەر ۇيىمى» ورتالىق كەڭەسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى. كەلەلى جيىندا پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تالقىلانىپ, باعىت-باعدار ايقىندالدى. اسىرەسە قوعامنىڭ تالقىسىنداعى اەس سالۋ ماسەلەسى, جاسىل ەكونوميكانىڭ مەملەكەتتى نىعايتۋعا قوسار ۇلەسى جان-جاقتى زەردەلەندى.
ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن كەزەڭدەرىندە ەڭبەك ەتىپ, قازىرگى قازاقستاننىڭ ىرگەتاسىن قالاعان ازاماتتار. جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم, ارداگەرلەرىمىز قوعامدىق جۇمىستارعا ءالى دە ارالاسىپ كەلەدى. بىلتىر قازان ايىندا «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. زاڭ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلاردىڭ قوعام الدىنداعى اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان. ارداگەرلەر جەرگىلىكتى جەرلەردە وسى زاڭنىڭ جۇزەگە اسۋىنا اتسالىسىپ ءجۇر.
كوكتەمدە ەلىمىزدىڭ ءبىراز وڭىرلەرىن قارعىن سۋى الدى. تۇرعىندار ءۇي-جايلارىنان, مال-مۇلكىنەن ايىرىلدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ, سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارى جويىلاتىنىن, كەلگەن شىعىن تۇگەل وتەلەتىنىن, بارلىق ءتيىستى كومەك كورسەتىلەتىنىن ايتتى. وسىنداي قيىن كەزدە ارىپتەستەرىمىز وڭىرلەردەگى جۇمىستارعا ۇيىتقى بولىپ, حالىقتىڭ اراسىنان تابىلا ءبىلدى.
وتكەن جىلى «ارداگەرلەر ۇيىمى» قوعامعا پايدالى «ىسكەرلىك جانە جاناشىرلىق» اتاۋمەن تاعى ءبىر قاناتقاقتى جوبانى قولعا الدى. جوباعا ارداگەرلەر كەڭەسى باسشىلىق جاسايدى. ولار اۋىل-ايماقتاردا الەۋمەتتىك قولداۋعا ءزارۋ, مۇقتاج ازاماتتارعا, وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋگە كاسىپكەرلەردى, مەكەمە, كاسىپورىنداردى جۇمىلدىرادى. جوبا قازىر اتىراۋ, سولتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسى شارانى ۇلىتاۋ وبلىسى دا قولداپ, ايماقتا جۇزەگە اسىرۋعا ۇسىنىس ءبىلدىردى. ءبىز مۇنداي بەلسەندىلىك تانىتقان ارىپتەستەرىمىزدى قۋانا قولدايمىز, قاجەتتى كومەگىمىزدى بەرۋگە ارقاشان دايىنبىز. بولاشاقتا قوعامعا پايدالى «دانەكەر» سياقتى «ىسكەرلىك جانە جاناشىرلىق» جوباسىنىڭ دا اۋقىمى كەڭەيىپ جاقسى ناتيجە كورسەتەتىنىنە سەنىمدىمىز. جوبالاردىڭ جۇمىسىن ءارى قاراي دا تىكەلەي ءوزىم باقىلاۋدا ۇستايمىن.
– كەلەسى جىلى فاشيزمگە قارسى سوعىستاعى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى. اتاۋلى شاراعا ازىرلىك قالاي جۇرگىزىلىپ جاتىر؟
– تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ باسقوسۋىندا 2025 جىل «جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى» دەپ جاريالاندى. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا وسىعان ازىرلىكتى تىڭعىلىقتى جۇرگىزۋدى تاپسىردى. ارداگەرلەر بۇل جۇمىستى باستاپ تا كەتتى. « ۇلى جىلدارعا تاعزىم» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا تمد ەلدەرى ارداگەرلەرىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ جوسپارىنا ساي قولعا الىندى. وسى كەلىسىمدەردىڭ نەگىزىندە ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇلكەن ءىس-شارانى ءبىز جۋىردا عانا, 28-29 قىركۇيەكتە الماتى قالاسىندا وتكىزدىك. وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان شاراعا تمد ەلدەرى ارداگەرلەرىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆ.ۆولكوۆ باستاعان جاۋاپتى تۇلعالار قاتىستى. بۇدان وزگە, ارمەنيا مەن بەلارۋس ەلدەرىنەن ارىپتەستەرىمىز كەلدى.
بۇل جەڭىس بۇرىنعى كەڭەس وداعىنداعى بارلىق ەلگە ورتاق. سوندىقتان 80 جىلدىق حالىقارالىق دەڭگەيدە اتاپ وتىلەدى. جەڭىس كۇنىنىڭ ءمان-مازمۇنى ەشقاشان ەسكىرمەيدى. سەبەبى, ونىڭ قۇندىلىعى عاسىرلار بويىنا جاڭا, جاس ۇرپاققا ۇلگى بولارلىق قادىر-قاسيەتكە يە. اتىراۋداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مەنىڭ جەتەكشىلىگىممەن جارىق كورگەن «قازاقستاننىڭ قاھارمان مايدانگەرلەرى» جوباسىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل – 30 جىل بويى تاباندىلىقپەن اتقارعان ەڭبەگىمىزدىڭ باعالانعانى. تاريحي كىتاپتى شىعارۋ وڭاي بولعان جوق. تىنىمسىز, ۇزاق زەرتتەۋدى, قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتكەن وراسان ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەن شىققان جاۋىنگەرلەردىڭ تاعدىرى مەن ەرلىگى تۋرالى 56 تومدىق اسا قۇندى تاريحي قۇجات ومىرگە كەلدى. ونىڭ 6 تومىندا مايدان شەبىندە بولعان ايەلدەردىڭ ەرلىگى قامتىلدى.
ءبىزدىڭ ارداگەرلەردىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى – سوعىس كەزىندەگى اعا بۋىننىڭ ەرلىگى مەن ەرەن ەڭبەگىن ۇرپاققا جەتكىزۋ. ولاردىڭ ەرلىگىن ۇمىتپاۋعا, قۇرمەت تۇتۋعا تاربيەلەۋ. سوندىقتان دا كەلەشەكتە اتقارىلاتىن جۇمىس ءالى دە كوپ. سونى جۇزەگە اسىرۋعا بارشامىزعا عيبراتتى عۇمىر بەرسىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
