جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جوعارى

20 قىركۇيەككە دەيىن ال­ماتى قالاسىنىڭ بارلىق اۋدا­ن­ىندا جوندەۋدەن كەيىن جىلۋ جەلىلەرى گيدراۆليكالىق سىناقتان وتكىزىلەدى. وسى ىسكە جاۋاپتى مەكەمەلەر كۇندەلىكتى تاڭعى ساعات 4-تەن 7-گە دەيىن ماگيسترالدىق جانە تاراتۋ قۇبىرلارى تەك­سەرىلەتىن كەزدە, مەگاپوليس تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا اسا ساق بولىپ, قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا شاقىرىپ وتىر. قاۋىپسىز­­دىك­ شارالارى قاتاڭ ساقتالعانىمەن, تو­تەنشە جاع­دايلاردىڭ ىقتيمالدىعىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى, ماسەلەن سۋدىڭ سىرتقا اتقى­لاپ, جول جابىندىلارى جارتىلاي وپىرىلۋى سياقتى وقىس وقيعالار بار.

الماتىدا بايقاداموۆ پەن گاگارين كوشەلەرىنىڭ قيى­لى­سىندا 1984 جىلدان بەرى پاي­دالانىلىپ كەلە جات­قان قۇبىر اۋىستىرىلدى. اتال­عان ۋچاسكەنىڭ ۇزىندى­عى 1 220 مەترگە جەتەدى. بۇل قۇبىر 97 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى, 12 جەكەمەنشىك ءۇيدى, 4 بالا­باقشانى, 2 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىن جانە 27 وزگە دە نى­ساندى جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭ باس­­تىسى, قۇبىرلاردى اۋىس­تىرۋ بارىسىندا تۇرعىندار ىستىق سۋدان قول ۇزگەن جوق.

جاڭا سالىنعان قۇبىر

جاقىندا الماتى قالا­سىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ بوستاندىق اۋدانىنىڭ تۇرعىن­دارىمەن كەزدەسكەن كەزدە ينجە­نەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭ­عىرتۋ بارىسىن بايانداعان ەدى. بيىل شىلدە ايىندا تەك ءبىر عانا بوستاندىق اۋدانىندا جاروكوۆ, ناۋاي, تيميريازەۆ, ساتباەۆ, ماركوۆ كوشەلەرى مەن «الماگۇل» شاعىن اۋدانىندا 6,3 شاقىرىم سۋ قۇبى­ر­ىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇل اۋداننىڭ 80 مىڭعا جۋىق تۇرعىنىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى. وعان قوسا بيىل قازان ايىندا وسى اۋدانعا قاراستى جاندوسوۆ, بۇقار جىراۋ, تيميريازەۆ كوشەلەرى مەن «وربيتا-2» شاعىن اۋدانىندا تاعى 1 شاقىرىم سۋ جانە كارىز جەلىلەرىنىڭ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا ءتيىس.

الداعى 2025 جىلدىڭ ءىى توقسانىندا ەرمەنساي شاعىن اۋدانىن تۇراقتى سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋگە جاڭا سۋ قوي­ماسىنىڭ قۇرىلىسى جوس­پارلانىپ وتىر. سونداي-اق سول كەزەڭدە نۇرلىتاۋ شاعىن اۋدانىندا 62 شاقىرىم سۋ جانە 34 شاقىرىم كارىز جەلىلەرىن سالۋ باستالادى. بۇل جوبالار بوستاندىق اۋدا­نىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەگى 25 مىڭنان استام تۇرعىندى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قاتار جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن قوجانوۆ, سەركەباەۆ, ەسقاراەۆ, بايقاداموۆ, جاندوسوۆ, ماناس, بايزاقوۆ كوشەلەرىندە جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ اۋماعىندا 5,3 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭارتۋ اياق­تالماق.

قۇبىرلارعا قاتىستى كەزەكتى ىلكىمدى شارۋا – تۇركەباەۆ كوشەسىندە 30 جىل بويى پاي­دالانىلعان ماگيسترالدىق جە­­لى­­لەردى قايتا جاڭارتۋ اياق­­­تالىپ كەلەدى. وعان قوسا بيىل المالى اۋدانىنداعى 10 كو­شە­دە ين­جە­­نەرلىك جەلىلەردى قايتا جا­ڭارتۋ اياقتالدى.

جىل باسىنان بەرى اۋداننىڭ 10 كوشەسىندە 3,5 شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى جاڭارتىلدى. بيىل قاراشاعا دەيىن ۇزىندىعى 5,3 شاقىرىم بولاتىن تاعى 11 كوشەدە جۇمىستى اياقتاۋ جوسپارلانعان. جوبا اۋداننىڭ 770 ءۇيى مەن 4,5 مىڭ تۇرعىنىن قامتيدى.

قالا باسشىسىنىڭ قادا­عالاۋىمەن بيىل تامىز ايىندا تولە بي كوشەسى, 280 مەكەنجايى بويىنشا سورعى بەكەتىن قايتا جاڭارتۋ باستالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل جۇمىس وسى جىلدىڭ قازان ايىندا بىتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر, سونىڭ ناتيجەسىندە 1,5 مىڭ ابونەنت ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

اۋداننىڭ 2,6 مىڭ تۇر­عىنىن جىلۋمەن ساپالى قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇر­كەباەۆ كوشەسىندە 30 جىلدان استام پايدالانىلعان ماگيسترالدىق جەلىلەردى قايتا جاڭارتۋ جۇ­مىستارى قولعا الىندى. جۇمىس جىلىتۋ ماۋسىمى باس­تالعانعا دەيىن اياقتالادى.

سونىمەن بيىل الماتىدا جالپى ۇزىندىعى 20 شاقىرىم بولاتىن 23 نىساندى قايتا جاڭارتۋ كوزدەلگەن, بۇل جىل سايىنعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە كوپ. بۇل جىلۋ شىعىنىن, سونداي-اق جەلىلەردىڭ توزۋىن شامامەن 1,8% تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاڭدا الماتىدا جىلۋمەن جاب­­­دىقتاۋ جەلىلەرى 57,9%-ى توزعانى بەلگىلى بولىپ وتىر.

الماتى