ءيىن تىرەسكەن ينۆەستور قايدا؟

اەروۆوكزال ارحيتەكتۋراسى – سارايشىق ستيلىندە

جوبالاردىڭ قۇنى – 88 ملرد 4 ملن تەڭگە. بارلىق جوبا ىسكە قوسىلعان كەزدە 750-گە جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى.

«مىسالى, جۇك ۆاگوندارىن شىعا­را­تىن زاۋىت جۇمىسىن باستادى. «تەكسول­ترانس» جشس زاۋىتتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن 75 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالدى. مۇندا 180 ادام جۇمىسپەن قام­تىلدى», دەيدى پ.حاسانوۆ.

كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, الداعى جىلى ح.دوسپانوۆا اتىن­داعى اتىراۋ حالىقارالىق اۋە­جايىن جاڭعىرتۋ باستالادى. قاتار ينۆەستورى جاڭا اەروۆوكزال كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا 50 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالعالى وتىر. نىسان قۇرى­لىسى 2026 جىلى اياقتالادى.

«جاڭا اەروۆوكزال كەشەنىنىڭ اۋدانى – 16 مىڭ 500 شارشى مەتر. ينۆەستور نىساندى 3 جاڭا تەلەسكوپيالىق تراپپەن جابدىقتايدى. اتىراۋ قالاسى جايىق وزەنىنىڭ بويىنداعى شىعىس پەن باتىستىڭ تۇيىسكەن جەرىندە ورنالاسقاندىقتان, عيماراتتىڭ نەگىزگى كەلبەتى ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاسىن ەسكە سالاتىن شى­عىس مادەنيەتىنىڭ ستيلىندە بولادى. عيماراتتىڭ پەررونعا قارايتىن بەتى ۆيتراجدى تەرەزەلەرمەن باتىستىق ستيلدە, مينيماليزم ستاندارتىمەن سالىنادى», دەيدى م.قاراباەۆ.

جولاۋشى دا, جاڭا رەيس تە كوبەيەدى

قازىر اۋەجايدان اپتاسىنا 7 باعىتتا – استانا, الماتى, شىمكەنت, اقتاۋ, اقتوبە, ورال, تاراز قالالارىنا 89 تۇراقتى رەيس ورىندالادى. اپتاسىنا 6 باعىت بويىنشا 21 حالىقارالىق تۇراقتى رەيس بار. مينيستر دەرەگىنە سۇيەنسەك, اۋەجايدى جاڭعىرتۋ جوباسى اياقتالعان سوڭ, جولاۋشىلار اعىنى جىلىنا 800 مىڭنان شامامەن 2 ملن 944 مىڭعا دەيىن وسەدى. سونداي-اق ۇشۋ كەڭىستىگىن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋ جوسپارلانعان. الدىمەن ەۋروپا مەن ازيانىڭ تانىمال تۋريستىك باعىتتارىنا جاڭا رەيس­تەر اشىلادى. ناتيجەسىندە, جولاۋشىلار باعىتتاردى كەڭىرەك تاڭداي الادى جانە ايماقتىڭ حالىقارالىق كولىك قولجەتىمدىلىگى جاقسارا تۇسەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسى باسشىسى امانگەلدى سالاماتتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا الداعى ەكى جىلدا 7 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپتى. بۇل جوبالارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 36,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بيىل اتالعان سالاعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا 8 ەسە ارتىپ, 991,2 ملن تەڭگەگە جەتكەن.

«بيۋدجەتتەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن سۋبسيديالاۋعا 3 ملرد 548 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. ونىڭ ىشىن­دە مال شارۋاشىلىعىن جانداندىراتىن جوبالاردى قولداۋعا 1 ملرد 931 ملن تەڭگە, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا 446 ملن تەڭگە, اگروونەركاسىپ كەشەنىن سۋبسي­ديا­لاۋعا 113 ملن تەڭگە ءبولىندى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 2024–2026 جىل­دارى 7 ينۆەستجوبا ىسكە اسىرىلىپ, 277 جۇمىس ورنى اشىلماق», دەيدى ا.سالامات.

جوبالاۋ قۇنىن وسىرۋگە كىم جاۋاپتى؟

ىلگەرى كەتكەن قادامدى تۇساپ تۇرعان تۇيتكىلدەر دە جوق ەمەس. سەنات دەپۋتاتى الىبەك ناۋتيەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ءۇش جىلدا اتىراۋ وبلىسىنداعى بىر­نەشە ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ سمەتالىق قۇنى وسكەنى انىقتالىپ وتىر. بۇل اسىرەسە, قۇرىلىس نىساندارىنىڭ ۋاقتىلى اياقتالماۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

«اتىراۋ وبلىسى بويىنشا 2021–2024 جىلدارى ارالىعىندا بيۋدجەتتىك باعدار­لا­مالارىنىڭ اكىمشىلەرى باستاپقى قۇنى 266,5 ملرد تەڭگە بولاتىن 148 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوباعا تۇزەتۋگە ەنگىزدى. بۇل جوبالاردىڭ سمەتالىق قۇنى 409,2 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ءوسىم 142,6 ملرد تەڭ­گەدەن اسادى. ەندى سمەتالىق قۇن­نىڭ ءوسىمىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ەسە­بىنەن جابۋ كەرەك بولىپ وتىر. جوبالار قۇنىنىڭ باستاپقى بەكىتىلگەن قۇنىنان ەكى نەمەسە ودان دا كوپ ەسە وسكەنى كەزدەسەدى. بيۋدجەت كودەكسىنىڭ 46-بابىنا سايكەس, بيۋدجەتتەن نىسانالى دامۋ ترانسفەرتتەرى ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ سمەتالىق قۇنىن ۇلعايتۋعا بايلانىستى شىعىستار ءتيىستى جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىنى كوزدەلگەن. مۇنداي جاعدايدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە وراسان زور جۇكتەمە تۇسەدى», دەيدى الىبەك ناۋتيەۆ.

سەناتور ۇكىمەت باسشىسىنا بىرنەشە ۇسىنىس بىلدىرگەن. بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن ەسكەرۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تۇزەتۋلەردىڭ ۇلعايتىلعان سوماسىن قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون.

«ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ سمە­تالىق قۇنىنىڭ ۇلعايۋ ماسەلەسى تەك اتىراۋ وبلىسىندا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە وڭ شەشىلمەي وتىر. وسىعان بايلانىستى جاڭا بيۋدجەت كودەكسىنىڭ جوباسىنا وسى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان ەرەجەلەردى ەنگىزۋ قاجەت. ەگەر جوبالار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن ترانسفەرتتەر ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلسا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى تۇزەتۋگە ارنالعان شىعىستاردى قارجى­لاندىرۋ تۋرالى باپتى بيۋدجەت كودەك­سىنەن الىپ تاستاۋ كەرەك», دەپ ەسەپتەيدى الىبەك ناۋتيەۆ.

ينۆەستوردى نەگىزسىز اياقتان شالعاندار جازالانادى

ال اتىراۋ وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋدى قولعا الدى. قاداعالاۋ ور­گا­­نىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, فرونت-وفيستە ينۆەستورلاردىڭ شاعىمى جەدەل تۇردە قارالادى.

«فرونت-وفيستە ينۆەستورعا جاردەم كورسەتۋ جانە ۋاكىلەتتى ورگاندار تاراپىنان كەزدەسەتىن زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ماسەلەسىن جەدەل قاراۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. ماقسات – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋگە قولداۋ كورسەتۋ. ماسەلەن, «ا.سيسەنوۆ» جەكە كاسىپكەرلىگى قۇلسارى قالاسىندا جالپى قۇنى 100 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا كىرىسكەن. الايدا جەرگىلىكتى ينۆەستور ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن وندىرۋگە ارنالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە اۋماقتىق ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ينسپەكتسياسى تاراپىنان كەدەرگىگە تاپ بولىپ وتىر. جەرگىلىكتى ينسپەكتسيانىڭ ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق قورى­تىندى بەرۋدەن نەگىزسىز باس تارتقانى انىقتالدى. وسىلايشا, جوباعا اكىمشىلىك كەدەرگى كەلتىرىلدى», دەپ حابارلادى وبلىس­تىق پروكۋراتۋرا.

پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ اكتىسى نەگىزىندە ينسپەكتسيا باسشىسى كاسىپكەرگە قورىتىندى بەرۋدەن نەگىزسىز باس تارتقانى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىلعان. ال ينۆەستورعا سالالىق قورى­تىندى بەرىلگەن.

«ينۆەستورلار قۇقىعىن قورعاۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسادى. بۇل قادا­عالاۋ ورگانىنىڭ جانىنداعى ءموبيل­دى توپتىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا», دەپ ءمالىم ەتتى وبلىستىق پروكۋراتۋرا.

تۇرىك سەرىكتەستەر سەرتىندە تۇرا ما؟ 

وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ پىكى­رىنشە, مۇنايلى ءوڭىر باسشىلارى شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ ينۆەستي­تسيالىق جوبالارىن قولداۋعا دايىن. ماسەلەن, بىلتىر تۇركياداعى «Er-Bakir» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى مادجيت تاشكىن اتىراۋ وبلىسىندا مىستان ەلەكتريتتى سىم ءوندىرۋ جوباسىن ىسكە اسىرماق نيەتىن بىلدىرگەن. تۇرىك كاسىپكەرىنىڭ بۇل ۇسىنىسىنا وبلىس اكىمى قولداۋ تانىتقان.

«رەسەي, ازەربايجان, تۇركياعا مىس تاسىمالداۋدا ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ كولىك لوگيستيكاسى ساي كەلەدى. سوعان ىڭعايلى دەگەن ايماقتاردى بەلگىلەپ بەرەمىز. ەلەكتر جارىعى ۇزدىكسىز بولۋىنا گەنەراتور قويۋعا دا بولادى. جەر مەن گاز ماسەلەسىن دە شەشەمىز», دەيدى سەرىك شاپكەنوۆ.

2021 جىلى تاعى ءبىر تۇركيالىق «Brimstone Sulphur Provider Company» كومپانياسى كۇكىرت بەتونيتىن وندىرەتىن كاسىپورىن اشۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزگەن. تۇرىك ينۆەستورى جوباعا شامامەن 10 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالعىسى كەلگەن. «تەڭىزشەۆرويل» جشس وكىلدەرىمەن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى كەلىسسوز جۇرگىزگەن.

«قازاقستاندا كۇكىرتتىڭ جەتكىلىكتى قورى بار. شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋدى ۇيىمداستىرۋ, دايىن ءونىمدى كۇكىرت بەنتونيتى تۇرىندە شىعارىپ, شەتەل نارى­عىنا ەكسپورتتاۋ الدەقايدا ءتيىمدى بولادى», دەيدى كومپانيا وكىلدەرى.

الايدا بۇل ەكى كومپانيادان ءالى كۇنگە حابار-وشار بولعان جوق. ويعا العان جوسپارلارىن ورىنداي ما, الدە سول كۇيى ءۇنسىز كەتە مە, ول جاعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

اتىراۋ وبلىسى