سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
تاريحي ءمانى زور قادام
الدىمەن قازاقستان پرەزيدەنتى مەن گەرمانيا فەدەرالدىق كانتسلەرى ءبىر-بىرىنە رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىن تانىستىردى. قۇرمەت قاراۋىلىنىڭ باستىعى راپورت بەرىپ, ەكى ەلدىڭ ءانۇراندارى ورىندالدى. بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ولاف شولتس شاعىن قۇرامدا كەلىسسوز وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى شاقىرۋىن قابىل الىپ, قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەنى ءۇشىن ولاف شولتسكە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– گەرمانيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كەيىنگى 14 جىلدا ەلىمىزگە العاش رەت ساپارمەن كەلىپ وتىر. سوندىقتان بۇل قادامىڭىزدىڭ تاريحي ءمانى زور. ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەمىز دەپ سەنەمىن. گەرمانيا – ءبىزدىڭ ەۋروپاداعى, ءتىپتى جاھانداعى نەگىزگى سەرىكتەسىمىز. بۇل – وتە ماڭىزدى. ءبىز قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان كوپقىرلى ىقپالداستىعىمىزعا باسا ءمان بەرەمىز. ءوزارا بايلانىستارىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە جانە نىعايتۋعا بارلىق جاعدايدى جاسايمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءوز كەزەگىندە گەرمانيا كانتسلەرى ولاف شولتس قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ايتىپ, قازاق-گەرمان قارىم-قاتىناستارىن وركەندەتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ەلىڭىزگە ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانىڭىزعا, ەكىجاقتى بايلانىستاردى تالقىلاۋعا جانە ىنتىماقتاستىعىمىزدى ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك جاساعانىڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. مەنىمەن بىرگە ىسكەر توپتاردىڭ بەلدى وكىلدەرى كەلدى, – دەدى فەدەرالدىق كانتسلەر.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ەكى ەلدىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن نىعايتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ەنەرگەتيكا, «جاسىل» ترانسفورماتسيا, ونەركاسىپ, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, كولىك-لوگيستيكا, كليماتتىڭ وزگەرۋى, ەكولوگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ىقپالداستىققا ايرىقشا ءمان بەرىلدى.
كەزدەسۋدە ولاف ءشولتستىڭ وتىنىشىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ۋكراينا توڭىرەگىندەگى جاعدايدى رەتتەۋگە بايلانىستى پىكىرىن جەتكىزدى.
– اسكەري تۇرعىدا رەسەيدىڭ جەڭىلمەيتىنى انىق. سوعىس بۇدان ءارى ءورشي بەرسە, بارشا ادامزاتقا, ەڭ الدىمەن, رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىسىنا تىكەلەي قاتىسى بار مەملەكەتتەرگە سالدارى وتە اۋىر تيەدى. وكىنىشكە قاراي, ىستانبۇل كەلىسىمىن بەكىتۋدەن باس تارتىپ, تاتۋلاسۋعا قول جەتكىزەتىن وڭتايلى مۇمكىندىكتى ۋىستان شىعارىپ الدى. دەگەنمەن بەيبىتشىلىك ورناتۋعا ءالى دە مۇمكىندىك بار. ءتۇرلى مەملەكەتتەردىڭ بارلىق بەيبىت باستامالارىن مۇقيات قاراپ, اسكەري ءىس-قيمىلداردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلۋ كەرەك. سودان كەيىن تەرريتوريالىق ماسەلەلەردى تالقىلاعان ءجون. بىزدىڭشە, قىتاي مەن برازيليانىڭ بەيبىتشىلىك جوسپارى قولداۋعا تۇرارلىق. مەملەكەتتەر باسشىلارى كەلەدى, كەتەدى. ال حالىق, اسىرەسە, كورشىلەس حالىقتار بەيبىت ءارى ءبىر-بىرىمەن ءتۇسىنىسىپ ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ رەسەيمەن دۇنيە ءجۇزى بويىنشا قۇرلىقتاعى ەڭ ۇزىن شەگەندەلگەن شەكاراسى بار. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق اياسىندا دامىپ كەلەدى. قازاقستان ازاماتتارى ۋكراين حالقى مەن ونىڭ ءتول مادەنيەتىنە شىنايى قۇرمەتپەن قارايدى. قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىندا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىك بولعان ەمەس. كيەۆتە ەلشىلىگىمىز ءالى دە جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوز
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ولاف شولتس رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوز وتكىزدى. پرەزيدەنت كانتسلەردىڭ ەلىمىزگە جاساعان العاشقى رەسمي ساپارىنىڭ ءمانى زور ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, بۇگىنگى كەزدەسۋ قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ كوپقىرلى ىنتىماقتاستىعىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
– ءبىز جاڭا عانا شاعىن قۇرامدا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەسىن تالقىلادىق. ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا سالالارىنداعى ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇعان قوسا وزەكتى حالىقارالىق ماسەلەلەر تۋرالى ءسوز قوزعادىق. اتاپ ايتقاندا, قازىرگى گەوساياسي احۋالعا, جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە جانە ايماقتىق دامۋعا, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى پىكىر الماستىق. سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى ىقپالداستىق ماسەلەسىن قاراستىردىق. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر ونىڭ اياسىن كەڭەيتە تۇسۋگە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, گەرمانيا قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى جانە ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسيا سالعان جەتەكشى ەلدەردىڭ ساناتىنا كىرەدى.
– بىلتىر ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 1,5 ەسەدەي ءوسىپ, 4 ملرد دوللارعا جۋىقتادى. بيىل دا وڭ ديناميكا بايقالىپ وتىر. كەيىنگى جەتى ايدا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2,3 ملرد دوللاردان استى. 2005 جىلدان بەرى گەرمانيادان شامامەن 6,7 ملرد دوللار كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل قارجىنىڭ 90 پايىزى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا تيەسىلى ەكەنى قۋانتادى. بۇگىندە قازاقستاندا نەمىس كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەيدى, – دەدى پرەزيدەنت.
ءوز كەزەگىندە گەرمانيانىڭ فەدەرالدىق كانتسلەرى قازاق جەرىندە كورسەتىلگەن سىي-قۇرمەت ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.
– ءسىزدىڭ ەلىڭىزگە تىكەلەي ينۆەستيتسيا سالۋ جانە ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدى جاقسارتۋعا بارلىق جاعداي جاسايمىز. ارينە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى بارلىق سالادا دامىتقىمىز كەلەدى. ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى سەرىكتەستىگىمىز دايەكتى تۇردە العا جىلجىپ كەلە جاتقانىنا ءدان ريزامىز. ەكى ەل اراسىندا سەنىمدى ءارى جۇيەلى ىنتىماقتاستىق ورناعان. بۇل – بۇكىل الەمگە جاقسى ۇلگى. سونداي-اق ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان حالىقارالىق سىن-قاتەرلەر توڭىرەگىندە جان-جاقتى پىكىر الماسقانىمىزعا قۋانىشتىمىز, – دەدى ولاف شولتس.
تاراپتار ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا, اسىرەسە, ەنەرگەتيكا, «جاسىل» ترانسفورماتسيا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, كولىك-لوگيستيكا, كليماتتى قورعاۋ, ەكولوگيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن راستادى. سونداي-اق قازاق-گەرمان مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستارىن نىعايتۋ پەرسپەكتيۆاسى قاراستىرىلدى.
قول قويىلعان قۇجاتتار
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن فەدەرالدىق كانتسلەر ولاف شولتس قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلدادى.
سونىمەن قاتار رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرى مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى مەن دويچە بۋندەسبانك اراسىنداعى ورتالىق بانكتەر ىنتىماقتاستىعىنىڭ تەحنيكالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان قازاقستان-نەمىس عىلىم جانە تەحنولوگيالار ينستيتۋتىن قۇرۋ جونىندەگى نيەت تۋرالى مەموراندۋم.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن «ۆوزروجدەنيە» قازاقستاندىق نەمىستەر بىرلەستىگى» قوعامدىق قورى جانە گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدىق سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى قازاق-نەمىس مەكتەبىن قۇرۋ نيەتى تۋرالى مەموراندۋم.
