ءىس-شارانى سالتاناتتى تۇردە اشقان مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي ديرەكتورى راشيدا حاريپوۆا «اشىق قالپىنا كەلتىرۋ ورتالىعىن» قۇرۋداعى باستى ماقسات – تاريحي مۇرالاردى قاز-قالپىندا ساقتاۋ جانە مۋزەي قۇندىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋشى ماماندار تاپشىلىعىنا بايلانىستى بولاشاق رەستاۆراتورلار لەگىن قالىپتاستىرۋ ەكەنىن اتادى. مۋزەي باسشىسى ورتالىقتا شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزۋ ارقىلى وسى ماماندىققا جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, كورەرمەندەر اراسىندا مۋزەي جۇمىسىنا دەگەن وڭ كوزقاراس قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
جالپى, ورتالىق مۋزەي قورى ءحىح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان قالىپتاسا باستاعان. 200 جىلعا جۋىق تاريحى بار تاعىلىم ورداسىندا رەستاۆراتسيالىق جۇمىس 1978 جىلدان باستاپ جۇرگىزىلەدى. ال «اشىق قالپىنا كەلتىرۋ ورتالىعى» سالا بويىنشا ءبىلىم الاڭىن ۇيىمداستىرىپ, رەستاۆراتور ماماندار, تاريحشىلار مەن ونەر سۇيەر قاۋىم اراسىندا ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋعا سەپ بولماق. مۇنداي ورتالىقتاردى قوعامدىق ومىرگە ەنگىزۋ مادەني نىساندار مەن مۋزەي قورلارىنداعى مۋزەيلىك زاتتاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورەرمەندەر اراسىندا جان-جاقتى ناسيحاتتاۋعا ىقپالىن تيگىزەتىنى دە انىق.
كونە جادىگەرلەردى ساقتاۋدىڭ زاماناۋي مۇمكىندىكتەرى مەن تىڭ تاسىلدەرى سارالانعان باسقوسۋدا تاقىرىپقا وراي بىرنەشە بايانداما كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. اتاپ ايتقاندا, يۋنەسكو جانە ەۋرووداقتىڭ «جىبەك جولى» جوباسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى مادجەر ماسانوۆ «جىبەك جولى بويىنشا يۋنەسكو جوبالارى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى», قازاقستان قولونەرشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى, ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرا جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى ءارى ساراپشىسى ايجان بەكقۇلوۆا مەن «قىرىم ارالى» عىلىمي-قالپىنا كەلتىرۋ زەرتحاناسىنىڭ ديزاينەرى جانە رەستاۆراتورى ەلينا التىنبەكوۆا «قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ ويۋلى ەسىگىنىڭ قايتا جاڭعىرۋى: كونسەرۆاتسيالاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.
ماماندار مۋزەي قورىنداعى بۇيىمداردى كۇتىپ-باپتاۋدىڭ عىلىمي تاسىلدەرىنە توقتالسا, ورتالىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بۇل باعىتتاعى ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, شەبەرلىك ءدارىسىن وتكىزدى. كەراميكالىق بۇيىمداردى, كىلەم مەن توقىما ونىمدەرىن, كيىم جانە ماتا بۇيىمدارىن, مەتالدان جاسالعان جادىگەرلەردى, بەينەلەۋ ونەرى تۋىندىلارىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ بىرەگەي ادىسىمەن بولىسكەن ا.قۇراقباەۆا, د.يبراەۆا, گ.مەكەباەۆا, و.پەروۆا, ب.شايكەنوۆا, ش.زامانبەكوۆا قاتارلى مۋزەي ماماندارى كاسىبي شەبەرلىكتەرىن پاش ەتتى.
رەستاۆراتسيا ورتالىعىنىڭ اشىلۋى عىلىمي ورتادان بولەك, ساندىك-قولدانبالى ونەر شەبەرلەرى مەن ەلىمىزدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىنا قىزىعاتىن قاراپايىم كورەرمەن ءۇشىن دە تاپتىرماس ولجا. تانىستىرىلىم اياسىندا بىرەگەي ەكسپوناتتار – بەلگىلى زەرتتەۋشى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ورتالىق ازيا مەن قازاقستاننىڭ ساۋلەت ونەرىن زەرتتەۋشى عالىم ليا مانكوۆسكايانىڭ قوجا احمەت ياساۋي كەشەنىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا دايارلاعان سىزبالارى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن سۋرەتشىسى مولداحمەت كەنباەۆتىڭ (1925-1993) قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى ەسىگىنىڭ قارىنداشپەن سالعان سىزباسى ۇسىنىلدى.
سونداي-اق شارا بارىسىندا ورال تاڭسىقباەۆ اتىنداعى ساندىك-قولدانبالى ونەر كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە مەتالل جانە كەراميكا بۇيىمدارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارى وتكىزىلدى.
الماتى
