فوتو: اشىق دەرەككوزدەن
دەسەك تە, 70 جىل كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىندا بولعان ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن, ورىس ءتىلىنىڭ ۇستەمدىگىنەن قۇتىلىپ, قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن تولىقتاي كوتەرۋگە تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلى ازدىق ەتىپ جاتىر دەسەك تە بولادى. قازاقشىلىقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان اۋىلداردى ايتپاعاندا قالالىق جەرلەردە, قازاقتىڭ قازاقپەن ورىسشا سويلەسەتىنى قانعا ءسىڭىپ كەتكەن قاسيەت بولىپ وتىر. ءتىلىمىزدىڭ مەرەيىن اسىراتىن دا, قۇتىن قاشىراتىن دا ءوزىمىز ەكەنىن ەسكەرسەك, تىلگە دەگەن قۇرمەت ءار وتباسىنان باستالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ءبىلىم ۇيالارىنىڭ دا ءرولى ەرەكشە.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان حالقىن ۇيىستىراتىن تاعى ءبىر سيمۆول – مەملەكەتتىك ءتىل. قازاق ءتىلى ماڭگىلىك مەملەكەتتىك ءتىل تۇعىرىندا بولادى. قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن ارتتىرا بەرۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى. بۇل جۇمىس توقتامايدى, جالعاسا بەرەدى» دەگەن بولاتىن. ءتىلىمىز تۇعىرىنان تايماۋى ءۇشىن, بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردە بالاعا انا ءتىلىنىڭ قادىرىن ۇعىندىرىپ, بويىنا قاسيەتىن ءسىڭىرۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر جۇيەسىن كەڭەيتۋگە نازار اۋدارعان ءجون. مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردى قازاق تىلىندەگى كوركەم تانىمدىق ادەبيەتپەن, ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن, مەرزىمدى باسىلىمدارمەن تولىق جانە ساپالى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى بولىپ 18 جىل قازاق بالالارىن ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتقان اتىراۋلىق ۇستاز جانار سيدەن بۇگىندە جاس ۇرپاقتىڭ ءوز انا تىلىندە ەركىن سويلەي المايتىنىنا, كىتاپ وقىماعاندىقتان ءتىل بايلىق قورىنىڭ ازدىعىنا قاتتى قىنجىلاتىنىن ايتادى.
«قازىرگى بالا سمارتفونعا تاۋەلدى, ساتىپ الىپ بەرسەڭ دە كىتاپتىڭ بەتىن اشپايدى. كوپ اتا-انا بالاسىنا وسىلاي رەنجيدى. بالالار نەگە كىتاپ وقىعىسى كەلمەيدى؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن تابۋ ءۇشىن ءار ەرەسەك ادام ءوزىنىڭ دە قانشالىقتى ۇيالى تەلەفونعا تاۋەلدى ەكەنىن زەرتتەپ كورۋ كەرەك. ويلانارلىق جاعداي. مەن تەلەفوندى جۇمىس باعىتىندا ۇستايمىن , تولەم تولەيمىن, جاڭالىق تىڭدايمىن دەپ اقتالادى. سمارتفوننان ۇلكەندى دە, كىشىنى دە اجىراتا المايتىنىمىز شىندىق, ويتكەنى جاساندى ينتەللەكت دەگەن دۇنيە تورىمىزگە ەنىپ كەلەدى. «سوندا شىنايى بولمىستان اجىراپ, بارىمىزدان ايىرىلامىز با؟» دەگەن ساۋال تۋادى, جاساندى دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى جانىڭا جاعىڭقىراماي تۇرسا, بالانى ەمەس, ءوزىڭدى تاربيەلە دەگەن وي قىلاڭ بەرەدى. ءوزىڭ قاشان كىتاپ وقىپ وتباسىڭمەن بىرگە تالقىلادىڭ؟ يا, بىرگە تاماق ىشكەننەن باسقا ۇل-قىزىمىزبەن بىرگە تەاترعا بارىپ قويىلىمدى تالقىلادىق پا؟ بىرگە مۇراجايعا بارىپ تۋعان جەرىمىزدەن شىققان اتاقتى ادامداردىڭ ومىرىنەن سىر شەرتىستىك پە؟ ءبىز سول ۇرپاعىمىزعا كىنا ارتپاس بۇرىن وزىمىزگە سىرت كوزبەن قاراۋىمىز كەرەك», دەيدى ۇستاز.
اتىراۋ قالاسىنداعى «تالاپ» ادەبي قوعامدىق كلۋبىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى, قوعامداعى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا ءسال دە بولسا ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا, بالالاردى كىتاپ وقۋعا, ونىڭ ىشىندە اۋىز ادەبيەتىمىزدىڭ قاينار بۇلاعى قيسسا, جىر داستانداردى جاتتاۋعا باۋليتىن ورتالىق اشىپتى. ورتالىقتىڭ ماقساتى انا ءتىلىن سۇيەتىن, قۇرمەتتەيتىن, تازا قازاقشا سويلەيتىن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ.
«اتا-انالار وقۋ ورتالىعىما بالاسىنىڭ قازاقشا سويلەمەيتىنىن, كىتاپ وقىمايتىنىن ايتىپ كەلەدى. ءوزى قويىلعان سۇراققا ورىسشا جاۋاپ بەرەدى, ءتورت سىنىپ بويىنا ورىسشا وقىتىپ, قويعان سۇراعىڭا ورىسشا ويلانىپ وتىرعان بالاسىن از ۋاقىتتا قازاقشا سايراتىپ جىبەرۋدى وتىنەدى. ارينە, الدىڭداعى ءار بالانىڭ ورەسى دە, تاربيەسى دە بولەك, جەكە ينديۆيد ەكەنى داۋسىز, بىراق ءبىز كوپ نارسەنى ۋىسىمىزدان شىعارىپ العانىمىزعا قىنجىلىپ, باتىرىپ بارا جاتقان تۇڭعيىققا سىڭە بەرمەس ءۇشىن «جانۇياما جارتى ساعات» جوباسىن قولعا الىپ, الدىما كەلەتىن بالامەن قاتار, اتا-اناسىنا وي سالاتىن ءتۇرلى ترەنينگتەر, مەكتەپ, كىتاپحانالاردا باسقوسۋلار ۇيىمداستىرىپ ءجۇرمىن. قازاقستاننىڭ تۇكپىر تۇكپىرىنەن جينالعان ءۇش جۇزگە تارتا اتا-انامەن چات اشىپ, بىرگە كىتاپ وقىپ, تالقىلاۋ بارىسىندا ءبىر جانعا بولسا دا ءسوز ونەرىنىڭ قۇدىرەتى جايلى وي سالسام, دەگەن نيەت العا جەتەلەپ كەلەدى», دەيدى ول.
انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە تامشىداي بولسا دا ۇلەس قوسۋعا تالپىنىپ جۇرگەن جانار مۇرادىمقىزى وسى نيەتىنىڭ ناتيجەسى وزىنە قانات بىتىرەتىنىن ايتادى. ۇستازدىڭ ارمانى ماقالدىڭ ءمانىن ۇعاتىن, جاڭىلتپاشتى جاڭىلماي شاعاتىن, شەشەندىك ءسوزدىڭ كيەسىن ۇعىناتىن, ءبىر اۋىز سوزبەن ءبىر رۋلى ەلدى باعىندىرا بىلگەن ۇلى ۇلتتىڭ ۇرپاعى ەكەنىمىزدى ەستەن شىعارمايتىن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ.
