كاسىپكەرگە نەسيە بەرۋ تالابى جەڭىلدەدى

بيزنەستى نەسيەلەۋدەگى بەلسەندى ويىنشىلار كىمدەر؟

ناقتى سەكتورعا كرەديت بەرۋ­دى كەڭەيتۋ ماقساتىندا اگەنتتىك ۇلت­تىق بانكپەن جانە باسقا دا مۇددەلى تاراپتارمەن بىرلەسىپ بانكتەردى پرۋدەنتسيالىق ىنتا­لان­دىرۋعا, قورلاندىرۋ بازاسىن ارتاراپتاندىرۋعا, سيندي­كات­تالعان كرەديت بەرۋ مەن قوسا قار­جىلاندىرۋدى كە­ڭەي­تۋگە, تاۋە­كەلدى باعا­لاۋ راسىم­­­دەرىن ودان ءارى تسيفر­لان­دى­­رۋ­عا با­عىت­تالعان شارالار كە­شە­نىن قابىلدادى.

«1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا ەكونو­مي­كاعا بەرىلگەن كرەديت جىل باسىنان بەرى 7,1%-عا ۇلعايىپ, 30,1 ترلن تەڭ­گەنى قۇرادى. ەكونوميكا­عا كرەديت قۇ­رىلىمىندا بيزنەس­كە كرەديت 4,5%-عا, 11,8 ترلن تەڭ­گەگە دەيىن ۇلعايدى. ونىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتىلەرىنە بەرىلەتىن كرەديت 3,2%-عا, 5,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن, جەكە كاسىپكەرلىك كرە­ديتى 23,1%-عا, 1,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ءىرى بيز­نەسكە بەرىلەتىن كرەديت بويىنشا 0,9%-عا شامالى تومەندەۋ بايقالادى, بۇل نە­گىزىنەن وسى ساناتتاعى بانكتەردىڭ ءبىرى­نىڭ شوب قارىزدارى ساناتىنا قايتا جىك­تە­لۋىنە بايلانىستى», دەيدى نۇرلان ءابدىراحمانوۆ.

اي­تۋىنشا, كرەديت بەرۋدىڭ ءوسۋى بار­لىق دەرلىك سالادا بايقا­لا­دى. «Halyk Bank», «تسەنتر كرە­ديتبانكى», «Forte», «Kaspi», «ربك» كور­پوراتيۆتىك كرەديت بەرۋ نارى­عىن­دا نەعۇرلىم بەلسەندى ويىنشىلار بولىپ سانالادى. ولار پورت­فەل ءوسىمىنىڭ جانە بيزنەسكە جاڭا كرەديتتىڭ نەگىزگى كولەمىن قام­تاماسىز ەتتى.

نەگىزگى ۇردىستەر

كرەديت بەرۋ نارىعىنداعى نە­گىزگى وڭ ۇردىستەر بىلاي جىكتەلەدى:

ءبىرىنشى. بيزنەسكە بەرىل­گەن كرەديت بويىنشا مولشەرلەمە­لەر­دىڭ بىرتىندەپ تومەندەۋى باي­قالادى, بۇل اقشا-كرەديت تا­لاپتارىنىڭ جەڭىلدەتىلۋىنە بايلانىستى. وتكەن جىلعى ماۋسىم ايىندا بيزنەسكە بەرىلگەن كرەديت بويىنشا ورتاشا الىنعان مولشەرلەمە 19%-دى قۇراسا, وسى جىلعى ماۋسىم ايىندا ول 18,6% دەڭگەيىندە قالىپتاستى.

ەكىنشى. قۇننىڭ تومەندەۋى اياسىندا ءىرى بيزنەس تاراپىنان بانكتەردىڭ كرەديتتىك رەسۋرسىنا سۇرانىس ءوسىمىنىڭ جەدەلدەۋى بايقالادى. ناتيجەسىندە, 2024 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ءىرى بيزنەسكە جاڭا قارىزدار بەرۋ 2023 جىلعى ۇقساس كەزەڭمەن سا­لىستىرعاندا 21,7%-عا ۇلعايدى.

ءۇشىنشى. بيزنەسكە كرەديت بەرۋ مەرزىمى بىرتىندەپ ۇل­عايىپ جاتىر. كورپوراتيۆتىك پورت­فەلدەگى 1 جىلدان 5 جىلعا دەيىن­گى مەرزىممەن بيزنەسكە بە­رىل­گەن قارىزدار ۇلەسى ءبىر جىل ىشىندە 2023 جىلعى 1 شىلدەدەگى 34,6%-دان وسى جىلعى ماۋسىمنىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا 36,3%-عا دەيىن ۇلعايدى.

ءتورتىنشى. بيزنەستىڭ كرەديتتىك وتىنىمدەرىن قاراۋ ۇدەرىستەرىن وڭايلاتۋ, بانكتەردىڭ سكورينگتىك مودەلدەرىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى بانكتەردىڭ بەلسەندى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە بيزنەسكە كەپىلسىز كرەديت بەرۋ ۇلەسىنىڭ ءوسۋى باي­قالادى. ولاردىڭ جاڭا كرەديت بەرۋ­دەگى دەڭگەيى 2023 جىلعى ءبىرىن­شى جارتىجىلدىقتاعى 15,8%-دان 2024 جىلعى ءبىرىنشى جار­تى­جىلدىقتا 20,3%-عا دەيىن ءوستى.

بەسىنشى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىن بانكتىك كرەديت بەرۋمەن قامتۋدى كەڭەيتۋ ءۇردىسى جالعاسىن تاپتى. ماسەلەن, 2024 جىلدىڭ 5 ايىندا قارىز الۋشى شوب سۋبەك­تىلەرىنىڭ سانى 491 مىڭعا دەيىن, 7%-عا ءوستى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ جالپى سانىنداعى قارىز الۋشى – شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلەسى (2,0 ملن بىر­لىك) 2023 جىلعى 22,2%-دان ۇل­عايىپ, 24,3%-دى قۇرادى.

التىنشى. بيزنەسكە بەرىلگەن كرەديت پورتفەلىنىڭ ساپاسى جاق­ساردى. 90 كۇننەن استام تولەم مەرزىمى كەشىكتىرىلگەن قارىز­دار ۇلەسى ماۋسىم ايىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا جىل با­سىنداعى 2,3%-دان 2,2%-عا دەيىن تومەندەدى.

رەتتەۋشىلىك شارالار يگىلىگى

اگەنتتىك ۇلتتىق بانكپەن جانە بانكتەرمەن بىرلەسىپ بانك­تەردى كورپوراتيۆتىك كرەديت بەرۋگە بەلسەندى قاتىسۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن رەتتەۋشىلىك شارا­لاردىڭ جاڭا كەشەنىن ازىرلەگەن. رەتتەۋشىلىك شارالار شەڭبەرىندە شوب جوبالارىنا كرەديت بەرۋ جانە سينديكاتتالعان كرەديت بەرۋ كەزىندە بانكتەردىڭ كاپيتالىنا قىسىمدى تومەندەتۋ ماقساتىندا قابىلدانعان وسىنداي قارىزدار بويىنشا تاۋەكەل-سارالاۋدى تومەندەتۋ كوزدەلگەن.

«2026 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ قارىزى بويىنشا تاۋەكەل-سارالاۋ كوەف­في­تسيەنتتەرى 75%-دان 50%-عا دەيىن, سينديكاتتالعان قارىز بو­يىنشا 100%-دان 50%-عا دەيىن تو­مەندەتىلدى. بۇل بيزنەسكە كرە­­ديت بەرۋگە 127 ملرد تەڭ­گەگە دەيىن قوسىمشا قاراجات بو­لۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بانك­تەر قا­­لىپتاستىراتىن پروۆيزيا­لار دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن ماج­­بۇرلەپ قايتا قۇرىلىم­داۋ ولشەم­شارتتارىن قاي­تا قا­راۋ ار­قىلى ولاردى ەسەپتەۋگە قويى­لا­تىن تالاپتار جەڭىلدەتىلدى. ەندى ماجبۇرلەپ قايتا قۇرىلىمداۋعا جەڭىلدىكتى كەزەڭدى بەرۋ نە ۇزارتۋ, كرەديت بويىنشا ءبىر نەمەسە بىرنەشە تولەمدى 60 كۇننەن استام مەرزىمگە كەيىنگە قالدىرۋ وسى قايتا قۇرىلىمداۋ ناتيجەسىندە NPV-نىڭ 10%-دان استام تومەن­دەۋىنە اكەپ سوقتىراتىن قارىزدار جاتادى. مۇنداي شارا بانك­تەرگە كليەنتتەردىڭ كرەديتىنە قاتىستى نەعۇرلىم يكەمدى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە كرەديت بەرۋدىڭ ۇلعايۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى ءابدىراحمانوۆ.

اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازاي­تۋ جانە كرەديت بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋدىڭ جەدەل­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجى­لىق ەسەپتىلىك پەن سالىق دەكلاراتسياسى اراسىنداعى ەلەۋلى ال­شاقتىقتاردى سالىستىرۋ جانە سيپات­تاۋ بويىنشا تالاپ 2026 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن كەيىنگە قال­دىرىلدى. رەتتەۋشى كرەديتتىك تاۋەكەلدى باعالاۋ راسىمدەرىنە قويى­لاتىن تالاپتاردى, ونىڭ ىشىندە كەپىلدى قابىلداۋ جانە قارىز بەرۋ شەڭبەرىندە كەپىلگە قاراپ تەكسەرۋدى جۇرگىزۋگە, تاۋەل­سىز باعالاۋشىلار تاراپىنان كەپىلمەن قامتاماسىز ەتۋ قۇنىن باعالاۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى جەڭىلدەتتى.

مەملەكەت پەن جەكە سەكتور ينتەگراتسياسى

بانكتەردى ۇزاقمەرزىمدى قور­لاندىرۋدى كەڭەيتۋ جانە بيز­نەستىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنا كرەديت بەرۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ءۇشىن اگەنتتىك ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ نارىقتىق مول­شەرلەمەلەر بويىنشا بانك­تەردىڭ وبليگاتسيالارىنا زەي­نەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستي­تسيالاۋ تەتىگىن ازىرلەدى. وسى ماق­­ساتتارعا باعىتتاۋ جوسپارلانىپ وتىرعان زەينەتاقى اك­تيۆتەرىنىڭ جالپى كولەمى 7 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە شامامەن 500 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بەرىلگەن قاراجات ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىنداعى بيزنەستىڭ ين­ۆەستيتسيالىق جوبالارىنا كرەديت بەرۋگە باعىتتالۋعا ءتيىس.

2024 جىلعى ماۋسىمدا مەم­لەكەت باسشىسى سينديكاتتالعان كرەديت بەرۋ تەتىگىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن اگەنتتىك ازىرلەگەن زاڭ­نامالىق تۇزەتۋلەرگە قول قويدى.

بانكتەردە كرەديت بەرۋدى ما­قۇلداۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ جانە جەڭىلدەتۋ – جۇمىستىڭ ماڭىزدى باعىتى. كرەديت بەرۋدى تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە بانكتەردى «Smart Bridge» پلاتفورماسى جانە ەلەكتروندىق ۇكىمەت ارناسى ارقىلى مەملەكەت­تىك دەرەكقورلارمەن ينتەگراتسيالاۋ جالعاسادى. قازىر بانكتەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن زاڭدى تۇلعالار, جىلجىمايتىن م ۇلىك, سالىق دەرەكتەرى, ليتسەنزيالاۋ, زاڭدى تۇلعالاردىڭ كىرىستەرى بو­يىنشا قولدانىستاعى جانە جاڭا سەرۆيستەرمەن ىقپالداستىرۋ ىسكە اسىرىلدى.