ايماقتا كەيىنگى كەزدە مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىن وركەندەتۋگە بەتبۇرىس جاسالدى. «قاشاعان» كەن ورنىندا جوبالىق قۋاتى جىلىنا شامامەن 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وڭدەيتىن زاۋىت سالىنىپ جاتىر. بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبانى «GPC Investment» جشس ىسكە اسىرۋدى قولعا الدى. قازىر قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنىڭ 11 پايىزى اياقتالدى. وسى نىساننىڭ جالپى دايىندىعى – 23 پايىز. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن «QazaqGaz» كومپانياسىنا زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن جەدەلدەتىپ, 2026 جىلعا دەيىن اياقتاۋ جۇكتەلىپ وتىر.
بۇل زاۋىتقا گاز جەتكىزۋ ءۇشىن «قاشاعان» كەن ورنىن يگەرەتىن «North Caspian Operating Company» (NCOC) كومپانياسى قۇبىر سالۋ جوباسىن ىسكە اسىرادى. قازىر بۇل كومپانيا «QazaqGaz»-بەن بىرگە جىلىنا 700 مىڭ تونناعا دەيىن سۇيىتىلعان كومىرسۋتەكتى گازدى نارىققا جەتكىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. فازا 2ا جەلىسىمەن جىلىنا 2,5 ملرد تەكشە مەتر, فازا 2B جەلىسىمەن جىلىنا 6 ملرد تەكشە مەتر گاز تاسىمالداۋ جوسپارلانعان.
ولجاس بەكتەنوۆ «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» جشس (KPI) پوليپروپيلەن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ دا جۇمىسىمەن تانىستى. ينتەگراتسيالانعان گاز حيمياسى كەشەنى – «تەڭىز» كەن ورنىنان شيكىزاتتى قايتا وڭدەيتىن العاشقى جوبا. مۇندا جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن شىعارىلادى. كەشەن ىسكە قوسىلعان 2022 جىلدان بەرى 341,4 مىڭ توننا تۇيىرشىكتى پوليپروپيلەن ءوندىرىلدى. مۇندا قازىر قۇرىلىس, مەديتسينا, اۆتوموبيل جاساۋ, ازىق-ت ۇلىك جانە توقىما ونەركاسىبى سالالارىنا قاجەتتى 10 پوليپروپيلەن ماركاسىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلعان.
كەشەن ەلدەگى پوليپروپيلەن قۇنىن تۇراقتى تومەندەتۋگە ىقپال ەتىپ وتىر. جۇمىستىڭ باستاپقى كەزەڭىندە پوليپروپيلەننىڭ 1 تونناسى 650 مىڭ تەڭگە بولعان. قازىر 450 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تومەندەگەن. رەسەيدە پوليپروپيلەننىڭ ءبىر تونناسى 1 280 دوللارعا (612 مىڭ تەڭگە) جەتەدى. بۇل باعا بەلارۋستە – 1 295, وزبەكستاندا – 1 090 دوللار.
زاۋىتتىڭ نەگىزگى مىندەتى – ىشكى قاجەتتىلىكتى قامتۋ. 2022 جىلى وتاندىق پوليپروپيلەن نارىعىنداعى KPI كاسىپورنىنىڭ ۇلەسى 2%-دى قۇرادى. يمپورت 63%-عا جەتتى. ەكىنشى توقسانعا قاراي كورسەتكىش وزگەرگەن. قازىر زاۋىتتىڭ ۇلەسى 25 ەسەگە جۋىق ءوسىپ, 49%-دى قۇراپ وتىر. يمپورت 22%-عا دەيىن تومەندەدى. وتكەن 6 ايدا KPI كەشەنىندە 133 مىڭ توننا ءونىم ءوندىرىلدى. كەلەسى جىلعا ارنالعان جوسپار – 507 مىڭ توننا پوليپروپيلەن. كاسىپورىن ءوندىرىس قۋاتى جونىنەن وزبەكستان وندىرىسىنەن 5 ەسە (100 مىڭ توننا), تۇركيادان – 3,5 ەسە (144 مىڭ توننا), تۇرىكمەنستاننان – 3 ەسە (171 مىڭ توننا), ازەربايجاننان 2,7 ەسە (180 مىڭ توننا) الدا تۇر.
«ىشكى نارىققا ءونىمدى تومەنگى باعامەن وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. باستى مىندەتىمىز – وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ. وتاندىق ونىمدەر ارقىلى شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار ودان ءارى داميدى. سوندىقتان دايىن ءونىمدى ءبىرىنشى كەزەكتە ىشكى نارىققا جونەلتۋ كەرەك. ءونىمنىڭ ارتىعى عانا ەكسپورتقا جىبەرىلۋگە ءتيىس. بۇل ساياساتتى قاتاڭ ۇستانۋ قاجەت. سەبەبى KPI كاسىپورنى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنا «دوسسور-اتىراۋ» اۆتوجولىن قايتا جاڭارتۋ جوباسى تانىستىرىلدى. ۇزىندىعى 86 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» ماگيسترالىنىڭ ۋچاسكەسىن 4 جولاققا دەيىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. كPI زاۋىتىندا شىعارىلاتىن پوليپروپيلەن بەرىكتىكتى ارتتىرۋ جانە جالپى پايدالانۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جول قۇرىلىسىندا قولدانىلادى. وسىلايشا, زاۋىت ونىمدەرىن قۇرىلىس يندۋسترياسىندا دا كەڭىنەن قولدانۋ جوسپاردا بار.
ال اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 5,5 ملن توننانى قۇرايدى. قازىر بۇل زاۋىتتا مۇناي ونىمدەرىنىڭ 35-كە جۋىق ءتۇرى شىعارىلادى. بيىلعى 7 ايدا شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋ كولەمى 3,4 ملن توننانى قۇرادى. زاۋىتتا حوش ءيىستى كومىرسۋتەك ءوندىرۋ مەن مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋدىڭ تەحنولوگيالىق كەشەندەرى 2003-2018 جىلدار ارالىعىندا ءۇش ساتىلى جاڭعىرتۋ اياسىندا سالىندى. بۇل بەنزول مەن پاراكسيلول ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋعا, وتىن ساپاسىن ك4/ك5 ەكولوگيالىق ساناتىنا دەيىن جەتكىزۋگە, قايتا وڭدەۋ تەرەڭدىگىن 90%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
«جارتىجىلدىق قورىتىندىسىندا مۇناي ءوندىرۋدىڭ 1,6%-عا تومەندەگەنىن كورىپ وتىرمىز. بىراق ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىندا ءوسىم بار. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە تۇراقتى ءوسىم ساقتالىپ, 6 ايداعى كورسەتكىش 5,1% دەڭگەيىندە تۇراقتادى. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 8,6%-عا, كولىك جانە قويمالاۋ – 7,3%-عا, اقپارات پەن بايلانىس 8,7%-عا ارتتى. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارىندا ءوندىرىستىڭ ماشينا جاساۋدا 9,4%-عا, مەتالل بۇيىمدارىن وندىرۋدە 30,3%-عا, حيميا ونەركاسىبىندە 5,3%-عا ءوسۋى قامتاماسىز ەتىلدى. ەل ەكونوميكاسى شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باسىمدىق بەرە دامۋعا ءتيىس», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
وڭىردە ەكولوگيا ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇناي وڭدەۋ جۇمىستارىن دامىتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ەكولوگيالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. 2025 جىلعا قاراي قوقىس پوليگوندارى تولىعىمەن سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەستەندىرىلمەك.
ۇكىمەت باسشىسى وبلىستاعى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 10% ۇلەسىن يەلەنىپ وتىرعان, تاۋ-كەن سەكتورىنداعى كاسىپورىندارعا ارنالعان قۇرال-جابدىق شىعاراتىن «جىگەرمۇنايسەرۆيس» زاۋىتىندا بولدى. ولجاس بەكتەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, نارىقتىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن ءوندىرىستى ودان ءارى كەڭەيتىپ, قۋاتىن ارتتىرۋ قاجەت.
ەكونوميكا سالاسىنداعى جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاناتىن «APEC PetroTechnic» جوعارى كوللەدجى تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى 90%-دان اسادى. تۇلەكتەر ءبىلىمىن ءىرى مۇناي-گاز, مۇناي سەرۆيسى, ەنەرگەتيكا جانە IT كومپانيالاردا تابىستى قولدانىپ ءجۇر. ۇكىمەت باسشىسى وتاندىق كادرلارعا سۇرانىستى ارتتىرۋدىڭ, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنە قاجەتتىلىكتى قىسقارتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە قازىرگى جاعدايدى تالداۋدى, وسىنداي مەكەمەلەردىڭ سانىن باسقا وڭىرلەردە دە كوبەيتۋ ماسەلەلەرىن قاراۋدى تاپسىردى.
«وقۋ ورىندارى الەۋەتتى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ۇزاقمەرزىمدى سەرىكتەستىك ورناتۋى كەرەك. «APEC PetroTechnic» كوللەدجى – وسىنداي مەكەمەلەردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسى تارىزدەس مەكەمەلەر كوپ بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى مۇنداي وقۋ ورىندارى جالپى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى. سۇرانىسقا قاجەتتى داعدىلارى بار ءارى الەمدىك نارىققا ەركىن شىعا الاتىن جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋعا جول اشادى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
