مۇرات اعامىزدىڭ اياۋلى قىزى, بەلگىلى تۇركىتانۋشى, PhD زيفا-الۋا مۇراتقىزىنىڭ اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنايى كەلىپ, اكەسى تۋرالى ەستەلىك ايتقانى كۇنى كەشە-اق ەدى. اجالعا شارا بار ما؟.. بۇل اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن دە ورنى تولماس قازا بولدى.
اياۋلى مۇرات مۇحتار ۇلى مەن ديار اسقار ۇلى وقۋ وردامىزعا جىل قۇرعاتپاي كەلىپ تۇردى. ابىز اعا جاس ابايتانۋشى, مۇحتارتانۋشى عالىمداردى القالاپ, باتاسىن بەرىپ, قاناتىمەن دەمەگەن ەدى. ۋنيۆەرسيتەت الدىنداعى اكەسىنىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتىپ, «مۇحتارتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنا باس ءيىپ, ونداعى عالىمدارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, العىس ايتقانى ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمىزدە.
ارداقتى اعامىزدىڭ قالامىنان تۋعان ء«دىلىم», «ۆرەمەن سۆيازۋيۋششايا نيت» اتتى جاۋھار تۋىندىلار تۇركى حالقىنا كەڭىنەن تاراپ, رۋحانياتىمىزدىڭ بويتۇمارىنا اينالعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
مۇحتار ومارحان ۇلى رۋحاني شاكىرتى كامەن ورازالينگە جازعان حاتىندا: «قىمباتتى كامەن! مىناۋ مۇرات اۋەزوۆ مەنىڭ تۋعان بالام. موسكۆا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقۋشى ەدى. قازىر جازعا سەمەيگە, ودان ءارى اباي اۋدانىنا اكەسى تۋعان ەلدى, جەردى كورۋگە بارا جاتىر. وزىنە ساعان, بالتاشقا بار دەدىم. وسىنى اۋداندى ارالاتىپ, ەلدى, جەردى كورسەتىپ, تانىستىرۋعا ءوزىڭ بار, بالتاش بار, كومەك ەتۋلەرىڭدى سۇرايمىن. ءوزىن سەن ءوز ۇيىڭە تۇسىرسەڭ دەيمىن. مەن اۋىرىپ, موسكۆادا بولنيتسادا جاتىرمىن. ءجايىمدى مۇرات ايتار. ۇيىڭە كوپ-كوپ سالەم. بالتاشتىكىنە جايدى ۇعىندىرىپ, ءوزىڭ الىپ بارارسىڭ. ەلدەگى بار اعايىنعا مىڭ سالەم. م.اۋەزوۆ (25 ماۋسىم 1961 جىل)» دەلىنگەن جولداردان ناعىز ۇلىلىقتىڭ يىرىمدەرىن اڭعارا تۇسەتىنىمىز اقيقات. مىنە, سول ۇلى داڭعىلمەن مۇرات اعا اكە اماناتىنا ادالدىق تانىتىپ, ونىڭ رۋحاني بولمىسىن وزىنە تۇعىر ەتتى.
مۇرات اعا اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتىن ەرەكشە جاقسى كوردى. «مۇحتارتانۋ» زەرتتەۋ ورتالىعىنداعى جادىگەرلەر مەن جاڭا عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اشىلىپ جاتقانىنا جان جۇرەگىمەن قۋاناتىن.
بارشاڭىزعا ءمالىم, «مۇحتارتانۋ» ورتالىعىنىڭ عالىمدارى تۇڭعىش رەت حاكىم ابايدىڭ «كيتاب تاسديق» شىعارماسىنىڭ ترانسكريپتسياسىن جاساپ شىقتى. ترانسكريپتسيا ابايدىڭ ادەبي حاتشىسى مۇرسەيىت بىكى ۇلىنىڭ 1905, 1907, 1910 جىلعى قولجازبالارىنا سۇيەنىپ جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز «ابايدىڭ «كيتاب تاسديق» شىعارماسى», «اباي. كيتاب تاسديق» اتتى, سونداي-اق جاقىندا عانا «اۋەزوۆ ءھام اباي» اتتى ەكى تومدىق ەڭبەكتى جارىققا شىعارىپ, اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە دۇرىلدەتىپ تۇساۋىن كەسكەن بولاتىنبىز. تەك بۇل عانا ەمەس, مۇرات اعا ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەندە اباي ۇرپاقتارىنا قاتىستى تاعى ءبىر سونى جاڭالىقتىڭ كۋاگەرى بولدى.
«مۇحتارتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى قىزمەتكەرلەرى عىلىمي ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە اباي قۇنانباي ۇلى ۇرپاقتارىنىڭ ەسىمى, قايتىس بولعان مەرزىمى مەن جەرلەنگەن ورىندارى كورسەتىلگەن ەرەكشە مەموريالدى تاقتانىڭ تابىلعاندىعى بارشا قازاق جۇرتشىلىعىن قۋانتىپ ەدى. بۇل ءمارمارتاستا ابايدىڭ:
«جاس قارتايماق, جوق تۋماق, تۋعان ولمەك,
تاعدىر جوق وتكەن ءومىر قايتا كەلمەك.
باسقان ءىز, كورگەن قىزىق ارتتا قالماق,
ءبىر قۇدايدان باسقانىڭ ءبارى وزگەرمەك»,
دەگەن ولەڭىمەن قوسا: «اباي قۇنانباەۆتىڭ شىمكەنت قالاسىندا جەرلەنگەن ءۇرىم-بۇتاعى» ورىسشا ماتىندە: «رودستۆەننيكي ابايا كۋنانباەۆا پوحورونەننىە ۆ گورودە شىمكەنتە» دەپ, وعان قوسا 4 ادامنىڭ ەسىمى قاي جىلى, قاي جەردە جەرلەنگەندەرى قازاق-ورىس تىلدەرىندە قاشاپ جازىلعان. ءماتىنى مىناۋ:
«تۇراعۇل اباي ۇلى – ايگەرىمنەن تۋعان. 1934 ج. حفز ايماعى.
كەلىندەرى: دامەجان – ميكايلدىڭ ايەلى. 1960 ج. شۇقىرساي.
كاماليا – اۋباكىردىڭ ايەلى. 1962 ج. قاسقا زيراتى.
نەمەرەسى: اۋباكىر – اقىلبايدىڭ ۇلى. 1933 ج. كوكساي.
تۋراگۋل ابايۋلى – سىن ايگەريم. 1934 گ. ر-ن حفز.
جەنى سىنوۆەي: دامەجان – جەنا ميكايلا. 1960 گ. شۋكىرساي.
كاماليا – جەنا اۋباكيرا.
1962 گ. ك-شە كاسكا.
ۆنۋك: اۋباكير – سىن اكىلبايا. 1933 گ. كوكساي».
مىنە, ءمارمارتاستىڭ مازمۇنى وسىنداي. مەموريالدى تاقتا 30 جىلعا جۋىق «حيمفارم» زاۋىتىنىڭ ارنايى بولىمىندە وتە ۇقىپتى ساقتالىپ كەلگەن. جادىگەر – بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ «مۇحتارتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنداعى قۇندى ەكسپوناتتىڭ ءبىرى.
وسى تاستى نەگىزگە الىپ, اباي اتامىز ءوز پەرزەنتىندەي كورگەن كەلىنى كاماليا اپامىز جەرلەنگەن زيراتقا ارنايى بەلگىتاس ورناتتىق.
مۇرات اۋەزوۆ «مۇحتارتانۋ» ورتالىعىنىڭ عالىمدارىمەن ۇنەمى بايلانىس جاساپ, ولارعا اقىل-كەڭەس بەرىپ وتىرۋشى ەدى.
ارداقتى اعامىز اكەسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ وڭ جاعىنان ماڭگىلىك جاي تاپقانى دا – حالىق قۇرمەتى دەپ بىلەمىز.
تاريحقا ىنتىزار ەلى مەن ۇلتى باردا, اباي مەن مۇحتاردى ۇلىقتاپ, ءپىر تۇتقان عالىمدارى مەن جاستارى باردا مۇرات اۋەزوۆتەي بەكزات زيالىنىڭ ەسىمى ۇمىتىلمايدى.
قايرات نۇرمانبەتوۆ,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور م.ا.
