البەتتە, مەگاپوليستىڭ جەر اۋماعى ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرمەس, الايدا سىرتتان كەلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قويمادا ساقتاۋ, ساۋدا-لوگيستيكالىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋ نەمەسە زاۋىتتاردا تەرەڭ وڭدەپ, دايىن ونىمگە اينالدىرۋ سياقتى جۇمىستاردى اتقارۋعا قابىلەتتى. سوندىقتان قالا اكىمدىگى جىلىجاي شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. جىلىجاي شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ءۇشىن تۇركيالىق ينۆەستورلارمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ارنايى جوبا بويىنشا جۇزدەگەن گەكتار جەرگە جاڭا جىلىجاي كەشەندەرى سالىنباق.
قالادا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا ءوز قاراجاتىمەن كاسىپ باستاپ, ءىرى كاسىپورىننىڭ ىرگەتاسىن قالاعان ىسكەر ازاماتتار بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – «دارى سايراما» جشس باسشىسى سارمانباي سافاروۆ.
سايرام ەلدى مەكەنى ءبىر كەزدەرى سايرام اۋدانىنا قاراعان. كەڭەس ءداۋىرى تۇسىندا مۇندا لەنين اتىنداعى ءىرى ۇجىمشار بولعان. وسىنداعى قالبىرلاۋ تسەحى دا سول ۇجىمشار يەلىگىنە قاراعان. 2000 جىلدارى كاسىپكەر الگى ەسكى تسەحتى ساتىپ الادى. ارادا بىرنەشە جىل وتكەن سوڭ جىلجىمايتىن مۇلكىن كەپىلگە قويىپ, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» ارقىلى جىلدىق ۇستەماقىسى 6%-بەن 500 ملن تەڭگە نەسيە الادى. قوماقتى قاراجاتقا بولگاريا, يتاليادان جابدىقتار ساتىپ اكەلىپ, قالبىرلاۋ تسەحىن جاڭا عيمارات ىشىندە قايتا ىسكە قوسادى. وسى كۇندە سەرىكتەستىك كوكونىس, جەمىس-جيدەكتەن بانكىگە جابىلعان ونىمدەردىڭ بارلىق ءتۇرىن شىعارادى. ونىڭ ىشىندە كومپوت, سالات, مارينادتالعان قىزاناق, قيار, توساپتار بار. وسىنىڭ ءبارى ىشكى جانە سىرتقى نارىققا جونەلتىلىپ, جەرگىلىكتى دۇكەن سورەلەرى مەن ساۋدا نۇكتەلەرىنىڭ قاتارىنان تابىلىپ وتىر.
«دارى سايراما» جشس-نىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى – جىلىنا 10 ملن بانكى. كاسىپورىندا جۇزدەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ورتاشا ايلىق جالاقىلارى 150 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىندە. سەرىكتەستىك شيكىزاتتى جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارىنان ساتىپ الادى. سول ماقساتتا جيىرما شاقتى شارۋا قوجالىعىمەن ارنايى كەلىسىم جاساسقان. شارۋالار ءونىمدى جيناپ, كەلىسكەن باعامەن زاۋىتقا وتكىزەدى. ودان بولەك, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا, ءونىمدى كۇتىپ-باپتاۋعا قاجەتتى قاراجاتتى شارۋالار وسى كاسىپورىننان الىپ وتىرادى. توڭىرەكتەگى شارۋا قوجالىقتارىنان بولەك, سارىاعاش, ورداباسى اۋداندارىنىڭ اگرارشىلارى دا زاۋىتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتەدى. جاز كۇندەرى كاسىپورىن نەگىزىنەن ءونىمدى وڭدەپ, دايىن تاۋار شىعارۋمەن اينالىسسا, كۇز تۇسكەندە دايىن تاۋارلاردى ساۋدالاۋ ىسىنە كوشەدى. بۇل تىرلىك كوكتەمنىڭ باسىنا دەيىن جالعاسادى. ناۋرىزدا ەرتە پىسكەن ونىمدەردى قايتا ساتىپ الىپ, وندىرىسكە كىرىسەدى. وسىلايشا, كاسىپورىندا جىل بويى تىنىمسىز ەڭبەك ەش توقتاماستان ءجۇرىپ وتىرادى.
«ىسساپارمەن تۇركيا, گوللانديا سەكىلدى اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان ەلدەرگە كوپ بارامىن. ماقساتىم – تاجىريبە الماسىپ قايتۋ. ءبىر بايقاعانىم, بۇل ەلدەردە اگروسەكتور سالاسىنا مەملەكەت تاراپىنان كوپ جەڭىلدىك جاسالادى. ۇلكەن ەگىستىك القاپتارىنداعى ءونىم دالادا ءشىرىپ, قالىپ كەتپەيدى. سول جەردە ولاردى وڭدەپ جىبەرەتىن كىشىگىرىم تسەحتارى بار. ودان كەيىن ادامداردىڭ كوبى ەسىك الدىنا شاعىن جىلىجاي سالىپ, سوندا كوكونىس وسىرۋمەن اينالىسادى. كەيىن ءونىم پىسكەندە ونى قايتا وڭدەۋشى ءىرى زاۋىتتارعا اپارىپ وتكىزەدى. بۇل جۇيە بۇرىنعى كەڭەس زامانىنان قالعان تۇتىنۋشىلار وداعى مەن وعان قاراستى زاگوتكونتورالاردىڭ تاسىلىنە ۇقساس. كەڭەس كەزىندە ادامدار قوراسىنداعى مالىنىڭ تەرىسى مەن ءجۇنىن, ەسىگىنىڭ الدىندا وسكەن باۋ-باقشا ونىمدەرىن زاگوتكونتوراعا, ياعني ولاردى قابىلداپ الاتىن پۋنكتكە اكەپ وتكىزەتىن. سول ءۇشىن مەملەكەت ادامدارعا اقشا تولەيتىن. ءارى قاراي تۇتىنۋشىلار وداعى قاراپايىم جۇرتتان جيعان دۇنيەلەردى قايتا وڭدەۋشى زاۋىتتارعا وتكىزەتىن. سول ەسكى جۇيەنى قايتا قولعا الىپ, بۇگىنگى نارىقتىق قاتىناسقا ساي بەيىمدەپ, باسىنان ىسكە اسىرۋ كەرەك. ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ەسەپتەپ شىعارساق, كووپەراتسيا ارقىلى دا جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن سياقتى. ماسەلەن, ۇساق شارۋا قوجالىقتارىن كووپەراتسياعا بىرىكتىرىپ, وڭىردەگى قايتا وڭدەۋشى بىرنەشە ءىرى كاسىپورىنمەن بايلانىستىرسا, شارۋالارعا تاۋارىن وتكىزەتىن جەر دە تابىلادى, زاۋىتتار دا شيكىزاتتان كەندە بولمايدى. ءوزىم ون جىلدان استام ۋاقىت قازىعۇرت, سايرام اۋداندارىندا دەپۋتات بولدىم. حالىق قالاۋلىسى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەنىمدە وسى ماسەلەنى كوپ كوتەردىم. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا بۇل ماسەلە ءالى وزەكتىلىگىن جويعان جوق دەپ ەسەپتەيمىن», دەدى كاسىپكەر س.سافاروۆ.
كاسىپكەردىڭ بۇل ۇسىنىسى پرەزيدەنت جولداۋىمەن دە ۇندەسىپ تۇر. مەملەكەت باسشىسى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى ءىس ەكەنىن ايتقان بولاتىن.
«الدىمىزدا تاعى ءبىر وتە ماڭىزدى مىندەت تۇر. ءبىز اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ناقتى سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتى وراسان زور. بىراق ءبىز قولدا بار مۇمكىندىكتەردى ءالى دە تولىق پايدالانباي وتىرمىز. قازاقستاننىڭ اينالاسىندا ءونىم وتكىزەتىن وتە ۇلكەن نارىقتار بار. وندا ساپالى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تاپشى. قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى باستى اگرارلىق ورتالىقتىڭ بىرىنە اينالۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزەمىز دەسەك, ەڭ الدىمەن, ءونىمدى جوعارى دەڭگەيدە وڭدەۋگە كوشۋىمىز قاجەت. ونسىز بولمايدى. ءبىز الداعى ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپتەگى وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇل – ناقتى مىندەت. جۇرتتى ءونىم وڭدەۋگە ىنتالاندىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن سالىق ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا مەگاپوليستە تاماق ونەركاسىبى يندۋسترياسى قارقىندى قولعا الىنىپ جاتىر. كەلەشەكتە شىمقالا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتايتىن, تاسىمالدايتىن ءىرى ترانزيتتىك حابقا اينالادى, سونىمەن بىرگە دايىن تاماق ونىمدەرىن شىعاراتىن شاھار دەگەن اتپەن دە تانىمالدىلىعى ارتادى دەگەن سەنىم بار. قازىر قالانىڭ جالپى ەگىس كولەمىنىڭ 26,5 مىڭ گەكتارىنا داقىلدار ەگىلىپ, بيىلدىققا 86 مىڭ توننا ءونىم جينالادى دەگەن بولجام بار. قالالىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ تاراتقان مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەگىن شارۋاشىلىعىن قولداۋعا مەملەكەتتەن وسى جىلعا 143,2 ملن تەڭگە قارجى قارالىپتى. ونىڭ باسىم بولىگى ديقانداردى تىڭايتقىشپەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالعان. سونداي-اق كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 36 توننا جانار-جاعارماي ءبولىنىپ, ول تولىعىمەن ۇلەستىرىلدى. بيىل مەگاپوليستە اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى 14 جوبا ىسكە اسىرىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا كوكونىس ساقتاۋ قويماسى, تاۋارلى ءسۇت فەرماسى, ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ كاسىپورنى, قۇس شارۋاشىلىعى, جىلىجاي كەشەنى, مال بورداقىلاۋ, كوكونىس وڭدەۋ, قۇراما جەم دايىنداۋ زاۋىتى سەكىلدى جوبالار بار. ناتيجەسىندە, جۇزدەن اسا ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتىلادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. سوڭعى جىلدارى شاھاردا قوي-ەشكى, ءىرى قارا, جىلقى مەن قۇستىڭ سانى وسكەن. سونىڭ ەسەبىنەن مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى دە ارتقان. ماسەلەن, ەسەپتى كەزەڭدە ەت ءوندىرىسى – 4,5 مىڭ تونناعا, ءسۇت – 30,4 مىڭ تونناعا, جۇمىرتقا 86,3 ملن داناعا جەتىپ وتىر.
شىمكەنت
