فوتو: قارىزسىز قوعام
بيىل پرەزيدەنتتىڭ «قارىزسىز قوعام» جوباسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق 20 وڭىرىندە, ونىڭ ىشىندە استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا حالىقتى قارجىلىق ساۋاتقا جاپپاي وقىتۋ ۇيىمداستىرىلدى. قاتىسۋشىلار تۇسكە دەيىن ءدارىس تىڭداپ, تۇستەن كەيىن قاتىسۋشىنىڭ قالاۋى بويىنشا جەكە كونسۋلتاتسيالار الادى.
بيىلعى قارجىلىق ساۋات كۋرستارى 5 اقپاندا باستالدى, جوبا باستالعالى 11 لەك ءوتىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا 54 442 قاتىسۋشى ءبىلىم الدى. اسىرەسە, قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى تۇركىستان وبلىسىندا (4450 قاتىسۋشى), شىمكەنت قالاسىندا (3990), الماتى وبلىسىندا (3746), الماتى قالاسىندا (3547) جانە جامبىل وبلىسىندا (3318) بايقالادى.
ازىرگە ەڭ از كورسەتكىش ۇلىتاۋ وبلىسىنا (1036), سولتۇستىك قازاقستان (1503), ماڭعىستاۋ (1620) جانە باتىس قازاقستان وبلىسىنا (2158) تيەسىلى. بۇعان وڭىرلەردەگى حالىق سانى, كوكتەمگى سۋ تاسقىنى جاعدايى, قارجىلىق مەنتورلاردىڭ ساپارلاۋ مەرزىمى اسەر ەتتى.
بيىلعى جوبا قاتىسۋشىلارىنىڭ 81% نەمەسە 44 مىڭنان استامى – اۋداندار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ تۇرعىندارى, قالا تۇرعىندارى 10 مىڭنىڭ اينالاسىندا. سونداي-اق ايەلدەر جوبانىڭ 78% قۇرايدى.
«ەلىمىزدە قارىزىن 90 كۇننەن اسىرىپ العان 2 ملن-عا جۋىق ادام بار. بۇل قازاقستان حالقىنىڭ 10 پايىزى, ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىنداردىڭ 20 پايىزىن قۇرايدى. ءبىز مۇمكىندىگىنشە وسى ادامداردىڭ جارتىسىن ەكونوميكاعا قايتارعىمىز كەلەدى. وعان قوسا, قارجىلىق ساۋات نەگىزدەرىن مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ وقىتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ول ءۇشىن ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, وقۋشىلارعا, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە وقۋ قۇرالدارى ازىرلەنەدى. جوبا اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە 750 مىڭ ادامدى وقىتۋ جوسپارلانۋدا, ونىڭ ىشىندە 100 مىڭ ستۋدەنت پەن 550 مىڭ وقۋشى بار», دەدى «قارىزسىز قوعام» يدەياسىنىڭ اۆتورى, AMANAT پارتياسىنىڭ حاتشىسى ەلدار جۇماعازيەۆ.
قاتىسۋشىلاردىڭ 72,8% نەسيە قۇرساۋىندا جانە قارىز تولەۋدە قيىندىققا ۇشىراعانىن جازعان. قارىز سانى بويىنشا ولاردىڭ 27,7%-ىندا بىرەۋ, 23,9% – ەكى نەسيە, 10,4% – ءۇش نەسيە جانە 10,8%-ىندا ءۇش نەسيەدەن كوپ قارىزى بار. نەسيە تولەمى 90 كۇننەن كەشىككەندەر ۇلەسى – 15% بولسا, مۇلدەم قارىزى جوق قاتىسۋشىلار – 27% قۇراعان.
وقۋ بارىسىندا جوبانىڭ قارجى ساراپشىلارى مەن زاڭگەرلەرى 14 مىڭنان استام كەڭەس بەرگەن. قارىزدى رەتتەۋ بويىنشا كەڭەستەر قاراعاندى (298), استانا (182), الماتى قالاسىندا (132) ءجيى بەرىلگەن. جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى كوش باستاپ تۇر, مۇندا 12 قاتىسۋشى, پاۆلوداردا – 7 ادام, شقو-دا – 7 ادام تۇراقتى جۇمىس تاپقان.
الاياقتىق فاكتىلەرى الماتى وبلىسىندا (27) ءجيى تىركەلگەن, سونداي-اق اقتوبە (20), تۇركىستان (18), اباي (16), شقو (16), پاۆلودار (15) وبلىستارىنداعى قاتىسۋشىلار زارداپ شەككەن.
بانكروتتىق راسىمدەۋ بويىنشا الماتى (29) جانە الماتى وبلىسى (26) الدا تۇر. تۇركىستان (26), اقتوبە (19), شقو (16) بۇل كومەكتى سالىستىرمالى تۇردە كوبىرەك العان. بۇل رەتتە ۇلىتاۋ قاتىسۋشىلارى بىردە-ءبىر بانكروتتىق جاريالاماعان. اباي (1), قوستاناي (1), سولتۇستىك قازاقستان (2) وبلىستارىندا دا بانكروتتىق ساۋساقپەن سانارلىق.
بيزنەس-جوسپار ازىرلەۋدە اباي وبلىسى قابىلەتتى بولىپ شىقتى, مۇندا 128 ادام جاڭا ءىس باستاۋ ءۇشىن جوسپار جاساعان. ودان كەيىن ۇزدىك ۇشتىكتە تۇركىستان (112), الماتى (110) وبلىستارى ورنالاسقان. ال انتيرەكورد – ۇلىتاۋ (6), ماڭعىستاۋ (8), باتىس قازاقستان (8) وبلىستارىندا.
ماسەلەن, تۇركىستاندىق اقبوتا قىستاۋوۆا دەكرەتتەگى جالعىزباستى انا جانە مۇگەدەكتىگى بار اكەسىنە قامقورلىق جاسايدى. جۇمىسى بولماعاندىقتان, 41 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىرعان. اقبوتا – «قارىزسىز قوعام» جوباسى ارقىلى ءوز ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەندەردىڭ ءبىرى.
«اۋىلدا قارجىلىق ساۋات تۋرالى تەگىن كۋرس وتەتىنىن ەستىپ, بىردەن جازىلدىم. وندا تابىس كوزدەرىن ىزدەۋ, بيزنەس-جوسپار جازۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ تۇرلەرى مەن دەپوزيتتە قاراجات جيناۋ جولدارىن ۇيرەندىك. ۇيدەگى جالعىز اسىراۋشى بولعاندىقتان, پايىزى كوپ كرەديت الىپ, بيزنەس باستاۋ مەن ءۇشىن وتە قاۋىپتى. وسىلايشا, ەشكىنىڭ ءسۇتى دەنساۋلىققا وتە پايدالى ەكەنىن وقىپ, «كامشات» اۋىل ايەلدەرىنىڭ بيزنەس باستامالارى قورىنا قۇجات تاپسىردىم. 300 مىڭ تەڭگە گرانت سوماسىن جەڭىپ الىپ, ءالپى ەشكىلەرىن, ماي شايقاعىش, سەپاراتور, توڭازىتقىش ساتىپ الدىم. قازىر قارجىلىق جاعدايىمىز اناعۇرلىم جاقساردى. ەلىمىزدە كاسىپكەرلەردى قولدايتىن ءتۇرلى وقىتۋ باعدارلامالارى مەن گرانتتار بار. بۇل ۇلكەن مۇمكىندىك», دەيدى ا. قىستاۋوۆا.
اتالعان ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردەن بايقاعانىمىزداي, بارلىق وتىنىشتەر قانداي دا ءبىر قارىزعا بايلانىستى ماسەلەلەردەن باستالادى. سونداي-اق قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋدىڭ ەڭ كوپ تاراعان ءتۇرى – بەرەشەكتى قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەلەرى بولدى. وندا اي سايىنعى تولەمدى وڭتايلى سوماعا اۋىستىرىپ, جاڭا كەستە قۇرۋ, نەسيە شارتىنىڭ تالاپتارىن وزگەرتۋ, كرەديتتىك كانيكۋل راسىمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
ايتا كەتەيىك, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ سوڭعى دەرەكتەرىنشە, ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 85%-ىندا نەسيە بار, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 77% بولعان ەدى. ال ستۋدەنتتەردىڭ 80%-ىندا نەسيە بار. سوڭعى ءۇش جىلدا تۇتىنۋشىلىق نەسيە سەگمەنتىندە ءوسىم بايقالادى.
