ماقساتى – جۇرتقا ءدىن مەن ءدىنداردى ماسقارالاپ, ايىپتاۋ ەكەن. نكۆد-سى بار, شولاق بەلسەندىلەرى بار, حالىقتى جيناپ اپپاق يشان مەن باسقا دا مولدالارعا نەشە ءتۇرلى عايبات ايتتى دەيدى. «حالىقتان كىم سويلەيدى؟» دەگەندە, ەشكىم ۇندەمەپتى. سوندا ءبىر قاريا تۇرىپ: «اينالايىندار-اۋ! وسى سەندەر ادامنان تۋدىڭدار ما؟ ءبارىمىز دە ماقسۇمدى قىرىق جىل اپپاق دەسەك, ول قالاي قارا بولادى؟ اللا ءسوزىن جۇرت ساناسىنا قۇيعان ادامدى قالاي عايباتتايمىز! توبەمىزدە قۇداي تۇر عوي...» دەپ كەمسەڭدەپ جىلاپ جىبەرىپتى.
ءيا, كەڭەس وكىمەتى ءدىندار مەن زيالىنىڭ ايبارىنان, بىلىكتى دە اقيقات سوزىنەن قورىقتى. قارۋ كەزەنىپ, اتىپ تاستاۋعا اسىقتى.
مىناۋ – اپپاق يشاننىڭ سوڭعى سۋرەتى. ازاپتالعان, قينالعان, قورلانعان ءتۇرى. نە ءۇشىن؟ حالقىمىزدى يمانعا ۇيىتىپ, ءدىن-يسلام وقۋىنا جاڭاشىلدىق اكەلگەنى ءۇشىن! قۇربان ايت كۇندەرى ەل جولىندا, يمان جولىندا قۇربان بولعانداردىڭ ارۋاعىن ءبىر ەسكە الىپ قويعان ورىندى.
ماقسۇم سەيداحمەت ۇلى تۋرالى سوڭعى جىلدارى اكادەميك مامبەت قويگەلديەۆ, قالامگەر كولباي ادىربەك ۇلى ت.ب. ءبىرسىپىرا ماتەريال جاريالادى. قازىر قولدا بار دەرەك پەن جۇرتشىلىق ەستەلىگىن تانىمالداندىرۋ قاجەت-اق.
اپپاق يشان 1864 جىلى تۋىپ, 1931 جىلى 67 جاسىندا پاۆلودار تۇرمەسىندە ازاپتان قازا تاپقان. ول 1926 جىلعا دەيىن شايان مەشىت-مەدرەسەسىنىڭ يمامى ءارى ءمۇدداريسى بولعان. 1905 جىل مۇعدارىندا قاجىلىققا بارعان. قاريالار شەجىرەسىنە سۇيەنسەك, ارعى تەگى - پايعامبارىمىزدىڭ قىزى فاتيما مەن ءالي شادياردىڭ 35-ۇرپاعى. قازاق ەتنوگەنەزىندە ورنى بار قوجا سويىنان. كونەكوزدەردىڭ ايتۋىنشا, مەشىت-مەدرەسەنىڭ نەگىزىن اپپاق يشاننىڭ اكەسى سەيداحمەت قوسىم ۇلى قالاپتى. ءسىرا, ءاۋ باستا تۇرقى قاراپايىمداۋ بولسا كەرەك. 1883 جىلدان وقۋ باستالعان. مەشىت-مەدرەسە قۇرىلىسىنا پاتشا ۇكىمەتى دە, قازاق بايلارى جاردەمدەسىپ, كەشەندى عيماراتى 1906 جىلى بىتكەن. ول مەشىتتەن, ءدارىسحانادان, ازانحانادان جانە 29 قۇجىرادان (شاكىرتتەر تۇراتىن ورىن) تۇرادى. مۇندا ءبىر مەزگىلدە 100 شاكىرت وقىعان. ءبىلىم الۋعا قازاق ەلىنىڭ ءتورت تاراپىنان دا كەلگەن. مەدرەسە باعىتى قادىمنەن جاديتكە تابيعي تۇردە وتكەنىن ەكى دەرەك ناقتى دالەلدەيدى: 1) پاتشا وكىمەتىنىڭ
150 مىڭ رۋبل ءبولۋى (وسى ۋاقىتتا ول زاماناۋي ءجاديت مەكتەپتەرىن عانا قولداعان); 2) اپپاق يشاننىڭ زايىرلىققا جاقىندىعى – بالاسى باقابۋللانى 1918 جىلى تاشكەنتتە الاش زيالىلارى اشقان قازاق پەداگوگيكا كۋرسىندا (بۇگىنگى اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باستاۋى) وقىتقانىنان كورىنەدى. بىزدىڭشە, ساياسي رەپرەسسيادان ناقاق كۇيگەن ءدىن قايراتكەرى ەسىمىن تۇركىستان, شىمكەنت, پاۆلودار وڭىرىندەگى رۋحاني نىساندارعا بەرۋگە بولادى.
سابىر ءشارىپ,
PhD
