كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
كەيىنگى ۋاقىتتا قوعامدا, ونىڭ ىشىندە كوشەدە, ءتىپتى وتباسىندا بالالارعا قاتىستى ءتۇرلى قاتىگەز وقيعالار ءجيى بولىپ وتىر. ءالى وڭى مەن سولىن تانىماعان بالالاردىڭ ءوز-وزدەرىنە قول جۇمساپ, سۋيتسيدكە بارۋى دا كەزدەسەدى.
كەيبىر اتا-انانىڭ بالاسىنا زومبىلىق كورسەتۋىنىڭ سوڭى وكىنىشكە اكەلىپ سوققان وقيعالار دا بولدى. مۇنىڭ بارلىعى كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلە – تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ساياساتىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتتى.
2024 جىلى 16 ماۋسىمدا ايەلدەر مەن بالالاردى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ تۋرالى زاڭ كۇشىنە ەندى. زاڭداعى تۇزەتۋلەر مەملەكەتتىك وتباسى ساياساتىنىڭ قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, ينستيتۋتسيونالدى نەگىزدەرىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە, بالالار مەن ايەلدەر قۇقىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.
ماسەلەن, جاڭا زاڭعا بالالارعا قاتىستى جاسالعان زورلىق-زومبىلىق جازاسىن قاتاڭداتۋعا باعىتتالعان نورمالار ەنگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە بالالارعا جاسالعان بۋللينگ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك, بالانى جولاقىسىن تولەمەگەنى ءۇشىن قوعامدىق كولىكتەن ءتۇسىرىپ كەتۋگە تىيىم سالۋ, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا ارنالعان ۇيىمدار مەن لاگەرلەردى ليتسەنزيالاۋدى ەنگىزۋ سەكىلدى جاڭا تالاپتار بار.
ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. بالانىڭ ىشكى كۇيزەلىسىن, ەموتسيالىق كوڭىل كۇيىن تاپ باسۋدا پسيحولوگتىڭ كومەگى اسا قاجەت. كەيدە بالا اتا-اناسىنا, باۋىرلارىنا, دوستارىنا ايتا الماعان سىرىن, قورقىنىشىن پسيحولوگپەن عانا بولىسەتىن كەزدەر بولادى, سەبەبى پسيحولوگ بالا ءۇشىن سەنىمدى ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن كاسىپتىك تۇرعىدا جاقسى بىلەدى. پسيحولوگيالىق ورتالىقتار قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرىلۋدىڭ سەبەبى دە وسىندا. بۇگىنگى تاڭدا پەداگوگ-پسيحولوگتەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا دا مينيسترلىك تاراپىنان جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ورتالىقتاردىڭ باستى ماقساتى – بالالارعا عانا ەمەس, ولاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن دە قولداۋ كورسەتۋ, سونداي-اق پەداگوگتەر ءۇشىن بىرلەسىپ كەڭەسەتىن, ءوزارا تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار الاتىن ورىنعا اينالۋ.
مۇنداي ورتالىقتار قازىردىڭ وزىندە 15 وڭىردە قۇرىلىپ, جۇمىس ىستەيدى. جىل سوڭىڭا دەيىن قالعان وڭىرلەردىڭ بارلىعىندا بىردەي اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ەلىمىزدە بالا قۇقى جونىندەگى وڭىرلىك ۋاكىلدەر ينستيتۋتى ەنگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا 20 وبلىستا ۋاكىلدەر بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي ينستيتۋت ءوزىنىڭ تيىمدىلىگى مەن قاجەتتىلىگىن دالەلدەدى دەپ ويلايمىن.
بالالاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا اسا ءمان بەرىلۋگە ءتيىس. وقۋشىلار اراسىندا بۋللينگتىڭ ءجيى كەزدەسەتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇرىن مۇنداي جاعدايدا بالانى مەكتەپىشىلىك ەسەپكە الۋدان باسقا جابىرلەۋشى بالاعا نەمەسە ونىڭ اتا-اناسىنا شارا قولدانىلمايتىن. ەندى جاڭا زاڭ تالاپتارى بويىنشا بۋللينگ جاساعانى, ياعني باسقا بالاعا ءزابىر كورسەتكەنى ءۇشىن كامەلەتتىك جاسقا تولماعان بالانىڭ اتا-اناسى جاۋاپ بەرەدى. بۇل شارا بۋللينگكە, كيبەربۋللينگكە قارسى كۇرەستىڭ ءتيىمدى مەحانيزمىن ىسكە قوسادى.
سونداي-اق زورلىق-زومبىلىق پەن بۋللينگ قۇرباندارىنا كومەك كورسەتۋ باعدارلاماسى جاسالىپ جاتىر. باعدارلاما بويىنشا ارنايى كابينەت اشىلادى, بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ بارلىق ءوڭىر ءۇشىن بىردەي ۇلگىسى ازىرلەنەدى. سوت-مەديتسينا ساراپتاماسىن جۇرگىزۋ, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سۇراق-جاۋاپ الۋى وسى كابينەتتەردە جۇرگىزىلەدى. كابينەت ۇلگىسىن جاساۋدا بالالار ءۇشىن جايلىلىق ەسكەرىلەدى. بالالارمەن تاجىريبەلى پەداگوگ-پسيحولوگتەر جۇمىس ىستەيدى. مينيسترلىك ازىرلەگەن كابينەت ۇلگىسى بارلىق ءوڭىر ءۇشىن بىرىڭعاي ستاندارت رەتىندە تاراتىلادى.
بالالاردى جولاقىسىن تولەمەگەنى ءۇشىن قوعامدىق كولىكتەن ءتۇسىرىپ كەتۋ فاكتىلەرى ءجيى تىركەلەدى. مۇنداي جاۋاپسىز ارەكەتتىڭ بالا ومىرىنە قانشالىقتى قاۋىپ توندىرەتىنى – انىق نارسە. بۇل ەندى زاڭمەن رەتتەلەتىن بولادى. ەگەر بالانى جولدان ءتۇسىرىپ كەتەتىن بولسا, ول قۇقىقبۇزۋشىلىق بولىپ تابىلىپ, جازا قولدانىلادى.
ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جايت, بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى مەن مەسسەندجەرلەردە جەكەلەگەن توپ جاڭا زاڭ نورمالارىندا بالانى اتا-اناسىنىڭ دۇرىس قاراماعانى ءۇشىن وتباسىنان تارتىپ الۋ كوزدەلگەن دەگەن جالعان اقپارات تاراعان. مەملەكەت وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەيدى, جاۋاپتى تۇلعا تاربيەلەيتىن وتباسى ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋدى كوزدەيدى, بالانىڭ ءوز تۋعان وتباسىندا, تۋعان اتا-اناسىنىڭ باۋىرىندا وسكەنىن قالايدى جانە قولدايدى. سونداي-اق مەملەكەت ءۇشىن باستى باسىمدىق – بالانىڭ قۇقىن قورعاۋ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. بالانىڭ دەنساۋلىعىنا نەمەسە ومىرىنە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا عانا بالانى مەملەكەت ءوز قامقورلىعىنا الۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇل بۇرىن دا بولعان نورما, سوندىقتان مۇنى جاڭالىق دەپ ايتۋعا بولمايدى.
بالا – ەلىمىزدىڭ بولاشاعى. ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ, سالاماتتىعىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى مىندەت. جانە ول زاڭنامالىق نەگىزدە جۇزەگە اسۋعا ءتيىس.
ەدىل وسپان,
وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى
