نەگىزگى ارقاۋ – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك

ءىس-شاراعا باسقا مينيستر­لىك­تەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ دا وكىل­دەرى قاتىستى. وتىرىستى اش­قان ءماجى­لىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كومي­­­تەتى توراعاسى سنە­جاننا يما­شەۆا اتالعان زاڭ مەم­لەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىر­ماسىن ورىن­داۋ ماقساتىندا قابىل­دانعانىن ەسكە سالا كەلە, ونىڭ نەگىزگى ماق­ساتى الەۋمەتتىك ادىلەت­تىلىك پەن ەل­دىڭ تۇراقتى ەكونو­ميكا­لىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن ايتتى.

پارلامەنت وكىلدەرى اكتيۆ­تەر­دى قايتارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ پەن قارجى مينيسترلىگى مەم­لە­كەتتىك م ۇلىك جانە جەكەشە­لەندىرۋ كومي­تەتىنىڭ توراعاسى باقىتبەك تاشەنوۆ­تىڭ باياندامالارىن تىڭدادى. ن.سۇيىندىكوۆ زاڭنىڭ جاڭا تەتىكتەرىنىڭ قالاي قولدانىلىپ جاتقانى, ازاماتتىق تاركىلەۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ اكتيۆتەر­دى قايتارۋ تاجىريبەسى تۋرالى باياندادى. دەپۋتاتتارعا بۇگىنگى تاڭداعى جۇمىس ناتيجە­لەرى, نەگىزگى حالىقارالىق ۇيىم­دارمەن جانە يۋريسديكتسيالارىمەن قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر جونىندە ايتىلدى.

دەپۋتات مارات ءباشىموۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن جانە قوعامنىڭ تالا­بىن ەسكەرە وتىرىپ, تاقىرىپ­تىڭ وزەك­­تى­لىگىنە نازار اۋدار­دى. ءما­جى­لىس دەپۋتاتتارى قۇقىق قور­عاۋ جانە ۋاكىلەتتى مەملە­كەت­تىك ور­گان­داردىڭ قىسقا مەرزىم­دە ەلەۋ­لى ناتيجەلەرگە قول جەتكىز­گ­ە­­نىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق پرو­كۋ­­­­رور­­­لاردىڭ وسى باعىتتاعى جۇ­مى­­سىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا اك­تي­ۆ­­تەردى قايتارۋ زاڭناماسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

دەپۋتاتتار قايتارۋ تەتىك­تەرىن جەتىلدىرۋ جانە مەملەكەت­تىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىم­دى­لى­گىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەتتى زاڭ­نا­ما­لىق تۇزەتۋلەردى قاراۋ­عا دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.

وسى ورايدا شەتەلدەگى زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەرمەن قوسا, ەل ىشىندەگى زاڭسىزدىقتاردىڭ دا بەتى اشىلىپ, بىرقاتار وڭىردە جەر تەلىمدەرى مەملەكەتكە قاي­تارى­لىپ جاتىر. ماسەلەن, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قارا­توبە اۋدانىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماقساتىنداعى جەر­لەر­دى پايدالانۋدىڭ زاڭدىلى­عىن تالداۋ بارىسىندا اۋداندا جەر تەلىمىن قولدانباي كەلگەن شارۋا­شىلىقتار انىقتا­لىپ, قابىل­دانعان شارالار ناتي­جەسىندە 3500 گەكتاردان استام جەر تەلىمى مەم­لەكەتكە قايتارىلدى. ونىڭ جالپى كاداسترلىق قۇنى 45 ملن تەڭگەدەن استام سومانى قۇ­راي­­دى. اۋدان پروكۋرورلارى اۋىل­­­شارۋاشىلىق تاۋار ون­دى­رۋ­­شى­لەرىنە جەر تەلىمدەرىن قول­­دا­نىس­تاعى زاڭناماعا سايكەس ماق­سات­پەن پايدالانۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.

سونىمەن بىرگە قىزىلوردا قالاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ قاداعالاۋ اكتىسى نەگىزىندە ۇزاق جىلدار بويى يگەرىلمەگەن, 55 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 851 گەكتار جەر ۋچاسكەسى (ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك – 50 ملن تەڭگەگە 9 گەكتار, جايىلىمدىق 5 ملن تەڭگەگە 842 گەكتار) مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.

جەر پايدالانۋشىلارعا بە­رىل­­­­­گەن نۇسقاما تالاپتارىن ورىن­­­دا­­ماعان 16 ادامعا اكىم­شى­­لىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كو­دەكستىڭ 462-بابىنىڭ 3-بولى­گىمەن اكىمشىلىك شارا قولدانىلدى.

بۇدان بولەك ۇزاق جىلدار بويى پايدالانىلماعان, كاداستر­­­لىق قۇنى 163,4 ملن تەڭ­گەنىڭ 7069 گەكتاردى قۇرايتىن 158 جەر ۋچاسكەسى (ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك – 13,4 ملن تەڭگەگە 6712 گەكتار, جايىلىمدىق – 150 ملن تەڭگەگە 357 گەكتار) انىقتالدى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان جەر ۋچاسكەلەرىنە قاتىستى ۋاكىلەتتى ورگانمەن نۇسقامالار بەرىلىپ, ماجبۇرلەپ مەملەكەتكە قايتارۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلدانىپ جاتىر.

جەتىسۋ وبلىسىندا ەسكەلدى اۋدا­نى­­نىڭ اكىمى جەر زاڭناماسىن بۇز­­عانى ءۇشىن, اتاپ ايتقاندا اكىم­­شى­لىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرا­لى كو­دەكستىڭ 137-بابىمەن اكىم­شى­لىك جاۋاپكەرشىلىككە تار­تىل­دى. پرو­كۋرورلار انىق­تاعان­داي, 120 گا جەر جەكەلەگەن شارۋا قوجا­لى­ق­تارىنا كونكۋرسسىز بەرىلگەن. بۇل جەر كودەكسىنىڭ 14-1, 35 جانە 43-1-باپ­تارىن بۇزۋ بولىپ سانالادى. قا­دا­عالاۋ اكتىسى بويىنشا بۇل جەر­­لەر دە مەملەكەتكە قايتارىل­دى.

جالپى, جىل باسىنان بەرى جەتىسۋ پروكۋرورلارى جالپى كاداسترلىق قۇنى جارتى ميل­ليارد تەڭگەدەن اساتىن 103 مىڭ گەكتاردان استام اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىن مەملەكەتكە قايتاردى. بۇلار ۇزاق ۋاقىت بويى يگەرىلمەي, ماقساتىمەن پايدالانىلماعانى ءوز الدىنا, جەر زاڭناماسىن بۇزا وتىرىپ بەرىلگەن.