– سادىق شوڭمۇرىن ۇلى, تاياۋدا ءباا-ءنىڭ استاناسى – ءابۋ-دابيدە الەم چەمپيوناتى ءوتتى. قازاقستان دزيۋدوشىلارىنىڭ ونەرىنە قانداي باعا بەرەر ەدىڭىز؟
– بايراقتى باسەكەلەردى ايتپاعاندا, قاتارداعى كوپ جارىستا تۇراقتى تۇردە جۇلدە الىپ جۇرگەن ءبىر عانا بالۋانىمىز بار. ول – ءابيبا ابۋجاقىنوۆا. قالعاندارى ارا-تۇرا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ جۇرگەنى بولماسا, كوپ جارىستان قۇرالاقان قايتىپ ءجۇر. كەيىنگى جىلدارى قازاقستان دزيۋدوسى قاتتى قۇلدىراعانىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. كەزىندە ەل قۇراماسى ازياداعى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىندا ەدى. ناشار ونەر كورسەتكەن جاعدايدىڭ وزىندە جالپى ەسەپتە ءتورتىنشى ورىننان تومەندەمەدىك. ال قازىر شە؟ بىلتىر ازيا ويىندارىن 10-ورىنمەن قورىتىندىلادىق. وزبەكتەردى (3 التىن, 1 كۇمىس+ 4 قولا) ايتپاعاندا, تاجىكتەر (1+1+1) مەن قىرعىزداردان (1+0+0) قالىپ قويدىق. جەرلەستەرىمىز 1 كۇمىس پەن 4 قولانى قاناعات تۇتتى. بيىل گونكونگتاعى قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە ءۇش قولا مەدالدى ەنشىلەپ, تاجىكستانمەن بىرگە سەگىز بەن توعىزىنشى ورىنداردى ءوزارا بولىستىك. بۇل – قازاقستان تاتامي شەبەلەرىنىڭ الىپ ازياداعى عانا ەمەس, ورتالىق ازيادا بويىنشا دا پوزيتسياسىن جوعالتقانىن بىلدىرسە كەرەك. وزبەكستان سپورتشىلارىنىڭ ايدارىنان جەل ەسىپ تۇر. قىرعىزستان مەن تاجىكستان سوڭعى جارىستاردا الدىمىزدى وراپ ءجۇر. تۇرىكمەنستان دا بىزگە «سەس كورسەتەتىندەي» دەڭگەيگە جەتتى. ال الەم چەمپيوناتىنداعى ناتيجەمىز ءتىپتى كوڭىل كونشىتپەيدى. بيىل ءابۋ-دابيدە قازاقستان دزيۋدوسىنىڭ ابىرويىن جالعىز ءابيبا ابۋجاقىنوۆا ساقتاپ قالدى.
– ونداي جاعدايعا جەتكىزگەن نە؟ وعان كىم كىنالى: باپكەرلەر بىلىكسىز بە, الدە بالۋاندار ءالسىز بە؟ وسى سپورت ءتۇرىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مايتالمان مامان رەتىندە ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزدى بىلسەك...
– ونىڭ سەبەپ-سالدارى كوپ. ەڭ باستىسى, جۇمىس جۇيەسىز جۇرگىزىلەدى. ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (ۇوك) ۆيتسە-پرەزيدەنتى اندرەي كريۋكوۆتىڭ باستاماسىمەن 2022 جىلى فرانتسيادان باپكەرلەر شاقىرتتىق. ونىڭ نە قاجەتى بارىن ءالى تۇسىنە الماي كەلەمىن. تىپتەن بالۋاننىڭ ۇستىنە جابىسقاق سىلاقتى جاپسىراتىن ادامدى دا سول جاقتان الدىردىق. ال سوعان نە زارۋلىك بولدى؟ كريۋكوۆ بۇرىنعى ۆاتەرپولشى, دزيۋدودان الىس ادام. فرانتسۋزداردىڭ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى, الايدا ءالى دە ىلگەرىلەۋ جوق. ولار ء«بىز تولىق وليمپيادالىق تسيكل بويى جۇمىس ىستەگەن جوقپىز. سول سەبەپتى پاريجدەگى دودا ءۇشىن جاۋاپ بەرە المايمىز. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – 2028 جىلى لوس-اندجەلەس وليمپياداسىنا جاقسى كوماندا جاساقتاۋ» دەپ ايتاتىن كورىنەدى. سوندا قالاي بولعانى؟ وندا فرانتسيانىڭ ماماندارى قازاقتىڭ بيۋجەتىنەن بولىنگەن اقشانى وڭدى-سولدى شاشىپ, ەلىمىزدە نە ءۇشىن ءجۇر؟ سونىڭ سۇراۋى بار ما؟
ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرىنىڭ ءجيى اۋىسۋى دا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. جىگىتتەرمەن جاپ-جاقسى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مىقتى مامان ەرمەك يمانباەۆتى 2020 جىلدىڭ كۇزىندە قىزمەتىنەن الىپ تاستادى دا, ونىڭ ورنىنا ايدىن سماعۇلوۆتى تاعايىندادى. ول دەنساۋلىعىنا بايلانىستى كوپ جۇمىس ىستەگەن جوق. سماعۇلوۆ كەتكەن بەتتە فەدەراتسيانىڭ پرەزيدەنتى, ۆيتسە-پرەزيدەنتتەرى, باس حاتشى جانە اتقارۋشى ديرەكتورى جينالىپ, داۋىس بەرۋ ارقىلى وسى قىزمەتكە كىمنىڭ كەلگەنى دۇرىس ەكەنىن انىقتادى. جەتى ادامنىڭ بەسەۋى قالەن قالي ۇلىن قولداسا, ەكەۋى عالىمجان جىلكەلديەۆتى لايىق دەپ تاپتى. بىراق سول كەزدەگى فەدەراتسيا پرەزيدەنتىنە بۇل شەشىم ۇنامادى. سودان ول سايلاۋدى زاڭسىز دەپ تاۋىپ, ونى قايتا وتكىزدى دە, جىلكەلديەۆتى الىپ شىقتى. الايدا ول دا كوپ تۇراقتاعان جوق. 2022 جىلدىڭ كوكتەمىندە بۇل قىزمەتكە نۇربول سۇلەيمەنوۆ كەلدى. نۇربولدىڭ مىقتى بالۋان بولعانىن مويىندايمىن, دەسەك تە جاتتىقتىرۋشى رەتىندە تاجىريبەسىنە تالاسىمىز بار. ءيا, ول ءابيبانىڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى ەكەنى راس. ەندەشە, ونىڭ ايەلدەرمەن جۇمىس ىستەگەنى دۇرىس ەدى. دەسەك تە بۇل ماسەلەگە ەشكىم باس قاتىرىپ جاتپادى. سپورتتى كەشە عانا قويعان جاستاردىڭ ءبىر قاتەلىگى, بارلىعى دا بىردەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى نەمەسە اعا جاتتىقتىرۋشىسى بولۋعا ۇمتىلادى. بارىنە قىزمەت پەن اتاق كەرەك. سودان كەيىن ولار وزدەرىنىڭ جانىنا جەرلەستەرىن, سىنىپتاستارى مەن كۋرستاستارىن, جورا-جولداستارىن جيناۋدى جامان داعدىعا اينالدىرعان.
– ءسىزدى تاعى دا قانداي ماسەلەلەر تولعاندىرادى؟
– ءبىرىنشى ماسەلە, كوماندادا اۋىزبىرلىك جوق. فرانتسۋزدار مەن جەرگىلىكتى مامانداردىڭ ارقايسىسى كورپەنى ءوز جاقتارىنا تارتىپ الەك. ءبىر-بىرلەرىن مۇلدەم مويىندامايدى. مويىنۇسىنىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ اقىلىنا قۇلاق اسىپ, ورتاق مامىلەگە كەلە الماي جاتىر. قازىرگى كەزدە سونىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرمىز. ەكىنشى ماسەلە, جەكە جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ كوماندا قۇرامىندا بولماۋى. بايراقتى باسەكەلەردە ولاردى شاكىرتىنىڭ قاسىنا جولاتپاي قويدى. بۇل – ۇلكەن قاتەلىك. ءار سپورتشىنىڭ جان دۇنيەسى مەن قارىم-قابىلەتىن ءتۇسىنىپ, باسەكە بارىسىندا ولاردىڭ قاي كەزدە جىلدامدىعىن ارتتىرىپ, قاي ۋاقىتتا قانداي ارەكەتكە بارىپ, قانداي ءادىس-ءتاسىل جاساۋ كەرەكتىگىن جەكە باپكەردەن ارتىق ەشكىم بىلمەيدى. وسى جاعى ەسكەرىلمەدى. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ەلدوس سمەتوۆ كوميتەتتىڭ توراعاسىنا كىرىپ ءجۇرىپ, عالىمجان جىلكەلديەۆتى ازەر دەگەندە قاسىنا الدىردى. سونىڭ وزىندە ول تەك جاتتىعۋ ۇدەرىسىنە عانا ارالاسا الادى. ال جارىستى سىرتتان باقىلايدى. باسقالارىندا ونداي مۇمكىندىك بەرىلمەدى. ماسەلەن, ۇلتتىق قۇراما ساپىندا ءۇش بىردەي شاكىرتى بار قالەن قالي ۇلى ەلىمىزدىڭ باس كومانداسىندا جوق. اعا جاتتىقتىرۋشى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەزىندە ورنىنان كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. بىلە بىلسەك, ازيا ويىندارىندا جۇلدە العان ماعجان شامشادين, ابىلايحان جۇبانازار جانە نۇرلىبەك شارحان سىندى ساڭلاقتاردىڭ بارلىعى دا ءدال سول قالەننىڭ شاكىرتتەرى. قازىر قالي ۇلىنا جاتتىعۋ ۇدەرىسىنە ارالاسۋىنا رۇقسات بەرىلدى. دەسەك تە ول دا باسەكەلەر بارىسىندا شاكىرتىنە جاقىنداپ, اقىل-كەڭەس بەرە المايدى. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – كوماندانىڭ ىشكى احۋالى كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس. ونداي جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ وتە قيىن.
– ءسىز ايتىپ وتىرعان قالەن قالي ۇلى الەم چەمپيوناتىنا ءتول شاكىرتى ماعجان ءشامشاديننىڭ بارماي قالعانىنا كۇيىنىپ, باق وكىلدەرى ارقىلى قۇراما باپكەرلەرىنىڭ ارەكەتىنە نارازىلىعىن ءبىلدىردى. سول قانشالىقتى ورىندى دەپ ەسەپتەيسىز؟
– قالەننىڭ ايتقانى دۇرىس. الەم چەمپيوناتىنا حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ (IJF) رەيتينگىندە جوعارى تۇرعان بالۋاندار بارۋعا ءتيىس. ءابۋ-دابيدەگى دودا قارساڭىندا نۇرقانات سەرىكباي ۇلى بارىنەن جوعارى تۇردى. ونى ماعجان شامشادين وكشەلەپ كەلە جاتتى. ەلدوس سمەتوۆتىڭ ۇپايى جوعارىدا اتالعان قوس ساڭلاقتان الدەقايدا كەم ەدى. سوعان قاراماستان باپكەرلەردىڭ تاڭداۋى نۇرقانات پەن ەلدوسقا ءتۇستى. ءسويتىپ, ماعجان اسا ماڭىزدى جارىستان شەت قالدى. ونداي ادىلەتسىزدىككە كىمدە-كىم بولسىن توزبەيدى.
– پارسى شىعاناعىنا ماعجان بارعاندا بىردەڭە بىتىرەر مە ەدى؟ ول جاقسى بابىندا ما ەدى؟
– بىلتىر جاراقات العانعا دەيىن ماعجان بىرقاتار جاۋاپتى جارىستا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, الەمدىك رەيتينگە قازاقستاننىڭ بالۋاندارى اراسىندا ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتتى. اتاپ ايتساق, 2003 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تبيليسيدەگى گران-پريدە – ءۇشىنشى, تارازداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سپارتاكياداسىندا – ءبىرىنشى, استاناداعى گراند-سلەمدە ءبىرىنشى, حانجوۋداعى ازيا ويىندارىندا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. كۇزدە ءابۋ-دابيدە وتكەن تۋرنيردە اياعىنان اۋىر جاراقات الدى. سودان التى ايدان اسا ۋاقىت ەمدەلدى. وسى ورايدا, رەسپۋبليكالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى قۋانىشبەك ەسەكەەۆكە ايتار العىسىمىز زور. سول كىسى وتاعا قاجەتتى قاراجاتتىڭ بارلىعىن لەزدە تاۋىپ بەردى. ايىعىپ شىققاننان كەيىن ساقا سپورتشى قاتارعا قايتا قوسىلدى. سول كەزدەرى رەيتينگتە نۇرقانات ودان وزىپ كەتسە, ەلدوس ءالى دە جەتە المادى. كەلگەن بەتتە ءساۋىر ايىندا دۋشانبەدە شىمىلدىعى تۇرىلگەن گراند-سلەمدە كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. ياعني شامشادين جاقسى بابىنا ەنىپ كەلە جاتقان. بىراق الەم چەمپيوناتىنان ول شەت قالدى. ەگەر ماعجان ءابۋ-دابيگە بارعاندا ءسوزسىز مەدال الاتىن ەدى.
– قازىرگى كەزدە قازاقستان قۇراماسىنىڭ باپكەرلەرى «60 كگ سالماق دارەجەسىندە وليمپيا ويىندارىنا كىمدى اپارساق؟» دەپ باس قاتىرىپ ءجۇر. وسى ماسەلەگە جانكۇيەرلەر دە الاڭداۋلى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, پاريجگە كىمنىڭ بارعانى دۇرىس؟
– ونداي جاعدايدا وليمپيادالىق رەيتينگ ەسكەرىلۋى كەرەك. ۇزدىكتەر تىزىمىندە كىم جوعارى تۇرسا, عالامدىق دوداعا سول بارۋى كەرەك. مەنىڭ ويىمشا, پاريجدە نۇرقانات سەرىكباەۆتىڭ ونەر كورسەتكەنى دۇرىس.
اڭگىمەلەسكەن –
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
