«ادامدى ادام ەتكەن – كىتاپ, ادامزات ەتكەن – كىتاپحانا» دەيدى ءابىش كەكىلباەۆ. راس, ادامنىڭ كىسىلىك كەلبەتىن كەسكىندەپ, تۇلعالىق تۇعىرىن بيىكتەتەتىن – كىتاپ. اۋىلداعى ارمانشىل بالانىڭ قيالىن قياعا ورلەتىپ, ۇلكەن قالا الماتىعا وقۋعا ءتۇسىرىپ, وردالى ازامات قىلعان, قالامگەرلىك جانە قايراتكەرلىك بەينەسىن بەدەرلەگەن, ۇلتىنا شەكسىز بەرىلىپ, ونى ءسۇيۋدى ۇيرەتكەن – وسى رۋحاني قازىنا عوي.
جينالعان جۇرتشىلىققا قۋانىش بولعانىمەن, كىتابىن تابىستاپ وتىرعان كىسىنىڭ كوڭىل كۇيىن تۇسىنۋگە بولادى. ەجەلدەن ەتجاقىن دوسىنا اينالعان توعىز مىڭعا جۋىق كىتاپ قورىن وقىرمان قولىنا تابىستاۋ كەز كەلگەن رۋحانيات ادامىنا قابىرعادان جانىن سۋىرىپ بەرگەندەي اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. الايدا كەمەل مۇرانى كەلەر ۇرپاققا تابىستاۋدى ءجون كورگەن اقساقالدىڭ اق-ادال نيەتى كوپشىلىك قاۋىمنىڭ كوڭىلىن تولقىتقانى – راس.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ – ىلكى ادەبيەتىمىزدىڭ ءىزىن تۇگەندەپ, حالىق اقىندارى مەن جازۋشىلارىنىڭ مۇراسىن دارىپتەگەن, ۇلت مىنەزىنىڭ ۇلىق سيپاتتارىن كوركەم شىعارماشىلىق كوگىنەن كورسەتە بىلگەن قالامگەر جانە تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلاندىرۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك سىڭىرگەن ابزال تۇلعا.
مادەني ماجىلىستە العاشقى بولىپ ءسوز العان قوعام قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆ مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ تۇركولوگيا عىلىمىنا قوسقان وراسان زور ۇلەسىن اتاپ ءوتتى. «مىرزاتاي ۇستازىم قانشا عاسىردىڭ تاريحتىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويعان ورحون ماتىندەرىنە ساۋلە ءتۇسىردى. ونى جان-جاقتى زەرتتەپ, قازىرگى قاھارماندىق ەپوستارىمىزدىڭ ارعى باستاۋى بۋمىن, قۇتلىق ەلتەرىس, كۇلتەگىن, بىلگە قاعانداردا جاتقانىن دالەلدەدى», دەدى ول. شىن, عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ەل بىلەتىن الپامىس, قوبىلاندى, ەر تارعىن جىرلارىنداعى ەپوستىق سارىندار, تەڭەۋلەر مەن ەپيتەتتەر, شەندەستىرۋ مەن مەتافورالار بابالارىمىزدىڭ بالبالىنداعى بازعى جازۋىنان تامىر الىپ تۇرعانىن انىقتاپ بەردى. قاعاندارىنىڭ مىنگەن اتتارىنان باستاپ, سول زامانداعى ادەبيەت الەمى ءۇشىن بۇدىن جۇرتىنىڭ ب ۇلىڭعىر مادەنيەتىن اپ-ايقىن تانىستىردى. ودان بولەك تۇركىلەردىڭ دەربەس ويلاۋ جۇيەسى مەن مەملەكەتشىل ساناسىنا بايىپتى بارلاۋ جاسادى. وسى ارقىلى قازاق تاريحىن ون ەكى عاسىرعا تەرەڭدەتتى. قىسقاسى, كۇلتەگىننىڭ كۇمبىرىنە كۇي جالعاي وتىرىپ جەتكىزسەك, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ – تۇركىتانۋ جولىندا حالقى ءۇشىن «كۇندىز وتىرماي, تۇندەي ۇيىقتاماي, قارا تەرىن توككەن» ازامات دەپ ءبىر سوزبەن ايتا الامىز.
ال ءماشھۇر ماناسشى, اقىن بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ بايانداماسى جوعارىداعى ويىمىزدى ءتىپتى قۋاتتاي ءتۇستى. ابىز اقساقالدىڭ الدىندا ءدارىس تىڭداعان ول تۇركى ءداۋىرىنىڭ باي مۇراسىن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ارقىلى تانىعانىن اشىق ايتتى. ايتتى دا, جىرلاي جونەلدى. كۇلتەگىن جىرىنىڭ كونە نۇسقاسىن كۇڭىرەنتە تولعادى. جانارىنان جارىقشاقتارىن جاۋدىرىپ وتىرىپ جىرلاعاندا, كىرمەمبەس اۋىر قولعا باس بولىپ كۇرىڭىنىڭ ۇستىندە كۇركىرەپ كەلە جاتقان كۇلتەگىن رۋحىن سەزىندىك.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور راقىمجان تۇرىسبەك بولسا, عالىمنىڭ حح عاسىرداعى ادەبيەت الەمىنە جاساعان زەرتتەۋلەرى مەن تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى كوسەمسوز مۇراسىنا تالداۋ جاسادى. «ستۋدەنت شاعىمىزدا-اق تانىسقان مىرزەكەڭىڭ ىرگەلى ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىرى – «اسىل ارنالار». وندا ول قازاقتىڭ ارعى ءتۇپ تەگىنەن باستاپ, ادەبيەتتىڭ داۋىرلەۋ كەزەڭىنە نازار اۋدارادى. سونىمەن قاتار ۇلت رۋحانياتى ولجا سالعان تاعى ءبىر ايشىقتى نارسە – جامبىل مەن كەنەن اتا مۇرالارىنا جاسالعان تانىمدىق تالپىنىس. ونداعى كوركەمدىك قۇپيالاردى تاۋىپ, ىلگەرىدەگى تەورەتيكتەردىڭ جولىنان جاڭىلماي, الايدا وزىنشە سونى سوقپاق سالىپ, جاڭاشا زەرتتەۋ جۇمىسىن جاساي بىلگەنى – ادەبيەتتانۋداعى ۇلكەن وقيعا», دەدى ول.
ءيا, زامانى مۇلدە توعىسپاعان تۇلعالار سياقتى كورىنگەنىمەن, كەنەن مەن مىرزاتاي اراسىنداعى بايلانىس وتە بەرىك بولعان. ولاردىڭ ورتاسىنداعى اعا مەن ءىنىنىڭ ءىلتيپاتتى بايلانىسى ناعىز ءتالىم ۇلگىسى. اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, الماتىدان كەلگەندەردىڭ بارىنەن «مىرزاتايدىڭ حالى قالاي ەكەن؟» دەپ سۇراپ وتىرىپتى. كەنەن ءىنىسىن قاتتى جاقسى كورگەن. ءتىپتى «مىرزاتايعا» دەپ ءان دە شىعارعان. ونى كەزدەسۋ بارىسىندا جازدىڭ شۇعىلاسىنداي ەتىپ جازگۇل دانىلباەۆا اتتى ءانشى ورىندادى.
«ساعىنىپ سالەم جازدىم مىرزاتايعا,
بالاسىڭ سوزگە شەشەن, ءتىلىڭ مايدا.
قورمالى قورعاۋشىسى اقىنداردىڭ,
ماعان دا كوپ ەڭبەك قىپ ءتيدى پايداڭ»
جيىن سوڭىندا مىرزاتاي جولداسبەكوۆ كەلگەن قاۋىمعا ىستىق ىقىلاسىن ايتىپ, ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. جاس تالاپ وقىرماندارعا باتاسىن بەردى.
