شىمكەنت اكىمى جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قالانىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزىپ, بيۋدجەتكە قوسىمشا كىرىس اكەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. قۇنى 700 ميلليون دوللار بولاتىن بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبا قالا تۇرعىندارىن ساپالى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, جىلۋمەن, ىستىق سۋمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلىس بارىسىندا مىڭنان استام ادام جۇمىسقا تارتىلسا, زاۋىت ىسكە قوسىلعان سوڭ ەكى جۇزدەي ازامات تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى.
ءوز كەزەگىندە عابيت سىزدىقبەكوۆ تۇرىك كومپانياسىنا شىمكەنتكە ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەت بىلدىرگەنىنە, شاھاردىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن دامىتۋعا اتسالىسىپ جاتقانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. سونداي-اق بىرلەسكەن ماڭىزدى جوبانى تەز ارادا ىسكە اسىرۋعا اكىمدىك تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
قالالىق ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىنگى تاڭدا مەگاپوليستە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى 390-420 مۆت/ساع قۇرايدى. 110-170 مۆت/ساع تۇرعىندارعا بەرىلسە, 230-250 مۆت/ساع ەلەكتر قۋاتى ءوندىرىس ورنى, مەكەمەلەرگە جۇمسالادى. شاھاردى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋشى مەكەمەلەر «KEGOC» اق (274 مۆت/ساع) مەن «3-ەنەگوورتالىق» اق (116 مۆت/ساع). رەزەرۆتە 30 مۆت/ساع بار. 2022 جىلى شىلدە ايىندا مەگاپوليستە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى تىركەلگەن: 430 مۆت/ساع. ال بىلتىر قاڭتاردا ەڭ تومەنگى تۇتىنۋ كورسەتكىشى ورىن الدى: 413 مۆت/ساع.
ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باسقارماسى ماماندارى بۋ-گاز قوندىرعىسىن سالۋ جوباسى ىسكە اسسا 500 مۆت/ساع ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىلىپ, ول ءبىرىنشى كەزەكتە قالانىڭ دامۋىنا جۇمسالىپ, ارتىعى رەسپۋبليكانىڭ ەنەرگەتيكا جۇيەسىنە تاراتىلاتىنىن ايتادى. مامانداردىڭ مالىمدەۋىنشە جاڭا قوندىرعىنىڭ قوسىلۋىمەن ەندى اشىلعان يندۋستريالدى ايماقتارداعى كاسىپورىنداردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاپشىلىق ءبىرجولا جويىلادى.
ال شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ىشىندە تۇرىك كومپانيالارىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي قوماقتى. ماسەلەن, 1992 جىلى تۇرىك ينۆەستيتسياسى ەل بويىنشا 100 ملن دوللاردى قۇراسا, 2023 جىلى 10 ملرد دوللارعا جەتكەن. الداعى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيا كولەمىن 15 ملرد دوللارعا ارتتىرۋ جوسپاردا بار كورىنەدى. سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكادا تۇرىك كاپيتالى بار 4 300 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.
شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايدىن كارىموۆ «Tukib» باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا مەگاپوليستە تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 57,5 ملن دوللار سوماسىندا 6 جوبا ىسكە اسىرىلعانىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, «بالت تەكستيل» جشس-نىڭ سينتەتيكالىق ءجىپ ءيىرۋ ءوندىرىسى, «Gold Aluminum» جشس-نىڭ پۆح پروفيلدەرىن, اليۋمينيدەن جاسالعان ءمولدىر كونسترۋكتسيالار, تۇرمىستىق تەحنيكا ءوندىرىسى, «بال توقىما» جشس-نىڭ پوليپروپيلەن جىپتەن كىلەم بۇيىمدارىنىڭ ءوندىرىسى, «EKOL» جشس-نىڭ ش ۇلىق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى, «DALSAN» جشس-نىڭ دىمقىل مايلىقتار شىعاراتىن زاۋىتى سىندى جوبالار.
ايدىن كارىموۆتىڭ پىكىرىنشە, قالا اۋماعىندا 721 ملن دوللاردى قۇرايتىن 3 جوبانى تۇرىك ينۆەستورلارى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. ولار ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعىنداعى «سپ كوكا-كولا الماتى بوتتلەرس» جشس-نىڭ الكوگولسىز سۋسىندار شىعاراتىن زاۋىتى. «Zalal Mowafaq» جشس-نىڭ گازدالعان, گازدالماعان سۋسىندار شىعارۋ كاسىپورنى. جانە «Alarko Holding» كومپانياسىنىڭ 2024-2027 جىلدارى 3 كەزەڭدە سالىناتىن زاماناۋي جىلىجاي كەشەنى.
«بۇگىنگى تاڭدا «شىمكەنت قالاسىن دامىتۋدىڭ 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن» ازىرلەۋ كوزدەلۋدە. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا «شىمكەنت قالاسىن دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان جوسپارى» ىسكە اسىپ وتىر. قالانىڭ دامۋ جوسپارىندا ۇلتتىق جوبانىڭ ستراتەگيالىق كورسەتكىشتەرى مەن ينديكاتورلارى بەكىتىلگەن. 2025 جىلعا قاراي شاھار قارقىندى وسەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە كەلەسى جىلى قالا حالقىنىڭ سانى 21% كوبەيىپ, شامامەن 1,3 ملن ادامدى قۇراماق. ال مەگاپوليستىڭ بولجامدى جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 4 ترلن تەڭگەگە جەتەدى. بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە كوپ. جۇمىس ىستەپ تۇرعان جانە جاڭا كاسىپورىنداردىڭ قۋاتى ارتىپ, 4 500 جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى», دەدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
شىمكەنتكە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى. تۇرىك كومپانيالارىمەن بىرگە قىتايلىق ينۆەستورلار دا قالانىڭ ەكونوميكاسىن بىرلەسىپ دامىتۋعا ۇلەس قوسقىسى كەلەدى. وسى ورايدا جۋىردا بىرنەشە قىتايلىق كومپانيالاردىڭ دەلەگاتسياسى شىمكەنتتىك ارىپتەستەرىمەن بىرگە ارنايى تانىستىق كەزدەسۋىن وتكىزدى.
ينۆەستورلارمەن جۇزدەسۋ شىمكەنت قالاسىنىڭ كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا ۇيىمداستىرىلدى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى نۇرلان بەكتاەۆتىڭ ايتۋىنشا قىتايدان كەلگەن دەلەگاتسيا وكىلدەرىمەن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەر ۆ2ۆ فورماتىندا كەزدەستى. ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالىق كەڭەسىنىڭ اياسىندا وتكەن جيىندا جەرگىلىكتى جانە قىتايلىق كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرى ءوزارا پىكىر الماستى.
قىتايلىق دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا شىڭجان, گۋاندۋن, يچۋن وڭىرلەرىنەن كەلگەن كومپانيا وكىلدەرى بولدى. ولار قاپتاۋ-وراۋ, ەلەكتروموبيلدەر مەن ەلەكتروسكۋتەرلەر شىعارۋ, جەل جانە كۇن ەنەرگياسىن ءوندىرۋ, جول سالۋ سەكىلدى جوبالارىمەن تانىستىردى. UNIT-CO.KZ, «بەرەن موتورس», «ساستوبە تسەمەنت زاۋىتى», «رك سپەكتر» جشس, «بۋم پروم», «April», «دالا سولار» سياقتى جەرگىلىكتى كومپانيا جەتەكشىلەرى ءوز ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
جيىن بارىسىندا كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان بەرداليەۆ قوناقتاردى ۇيىمنىڭ جۇمىسىمەن قىسقاشا تانىستىرىپ ءوتتى.
«اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسى ۇكىمەت پەن بيزنەستىڭ اراسىن جالعاۋشى «التىن كوپىر» دەۋگە بولادى. ءبىز كاسىپكەرلەردىڭ زاڭدى مۇددەسى مەن قۇقىعىن قورعايمىز, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋ باعىتىندا ءىس اتقارامىز. ءارى پروكۋراتۋرا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت, ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتى سياقتى باقىلاۋشى-تەرگەۋشى ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيمىز. وعان قوسا پالاتادا شاعىن بيزنەستى قولداۋ ماقساتىندا ارنايى سەرۆيستەر قىزمەت كورسەتەدى. بىزدە بارلىق قىزمەت تەگىن. سونىمەن بىرگە باستاۋىش كاسىپكەرلەر مەن ايەل كاسىپكەرلەرگە ارنالعان ءتۇرلى وقىتۋ باعدارلامالارى, دامىتۋ ورتالىقتارى بار. سالالىق كەڭەستەر اياسىندا ءتۇرلى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بۇل جونىندە ۇنەمى اقىلداسىپ وتىرامىز», دەدى ب.بەرداليەۆ.
ءوز كەزەگىندە قىتايلىق دەلەگاتسيا تاراپىنان «Huahe International» كومپانياسىنىڭ وكىلى بيزنەس-ساپارلارىنىڭ ماقساتى جونىندە ايتىپ ءوتتى.
«بىزگە بولا ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, رياسىز قارسى الىپ جاتقاندارىڭىزعا وتە قۋانىشتىمىز. ىسكەر توپ قۇرامىندا ءتۇرلى كومپانيا وكىلدەرى كەلىپ وتىر. ولارعا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ نارىعىنا شىعۋعا كومەكتەسكىمىز كەلەدى. جانە قىتايدا سىزدەردىڭ دەلەگاتسيالارىڭىزدى قارسى الىپ, ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىستى ارتتىرۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تالقىعا تۇسپەك. بۇل جولى بىرنەشە كومپانيا وكىلى قازاقستانعا كەلىپ, جالپى ەكونوميكالىق نارىقتىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ قايتادى. بىزگە بارلىعى دا ۇناپ وتىر, سوندىقتان ءبىزدىڭ كومپانيالار جەرگىلىكتى نارىققا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا ارقاشان دا ءازىر», دەدى «Huahe International» كومپانياسى جوباسىنىڭ جەتەكشىسى سونيا ۆان سين.
قالالىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدى يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك تۇرمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستىڭ ينۆەستورلاردى قىزىقتىرۋدا بىرنەشە سەبەبى بار. اتاپ ايتقاندا كەڭەس زامانىنان قالىپ قويعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ بازاسىنداعى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدار جۇيەسى. ەكىنشىدەن, جاڭادان اشىلعان يندۋستريالدى ايماقتار مەن ونداعى كاسىپورىنداردىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتىلۋى. ۇشىنشىدەن, يندۋستريالدى ايماقتارداعى سالىقتىق باسقا دا ۇكىمەت تاراپىنان ۇسىنىلاتىن جەڭىلدىكتەر. سونىمەن بىرگە مەگاپوليستىڭ كادرلىق پوتەنتسيالى وتە كۇشتى. ياعني كەز كەلگەن جوبانى ىسكە اسىرۋعا جۇمىس كۇشى جەتكىلىكتى.
سونداي-اق قالادا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بىرنەشە مەملەكەتتىك باعدارلاما قاراستىرىلعان. ماسەلەن, 5 جىلعا 3,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى بار. العاشقى 1-3 جىل ارالىعىندا 8% ۇستەمەاقى قاراستىرىلعان. كەيىن 4-5 جىلدارى ۇستەمەاقى 10% ارالىعىن قۇرايدى. ودان بولەك «ىسكەر قالا» دەپ اتالاتىن وڭىرلىك باعدارلاما دا ىسكە قوسىلعان. ونىڭ اياسىندا بۇرىنعى توقتاپ قالعان كاسىپورىندار بازاسىنان جەرگىلىكتى اكىمدىك وندىرىستىك پاركتەر اشقان. مۇندا وندىرىستىك الاڭداردى جالعا العان كاسىپكەرلەرگە ارەندا قۇنىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. ءبىرىنشى جىلى 75%, ەكىنشى جىلى 50%, ءۇشىنشى جىلى 25% دەيىنگى جالداۋ اقىسىن جەرگىلىكتى اكىمدىك ءوزى وتەيدى. ماماننىڭ ايتۋىنشا بۇل شاعىن كاسىپكەردىڭ اياققا تۇرىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ اكەتۋىنە كومەگىن تيگىزبەك. مىنە وسى اتالعان تەتىكتەر ءبىر جاعىنان شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ مەگاپوليسكە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ وتىر.
شىمكەنت
