قۇرىلىسقا دا, تۇرمىسقا دا قاجەت ءونىم

زاۋىتقا 2013 جىلدان بەرى №1 يندۋست­ريالىق پاركتەن جەر ءبولىنىپ, تولىق نەگىز­دە ءتۇرلى ولشەمدەگى قۇبىر شىعارۋدى قولعا العان. جالپى قۇنى 4,15 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان ءوندىرىس ورنىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى كوپ. كاسىپورىننىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى مارات سادۋاقاسوۆ تسەح ءىشىن ارالاي ءجۇرىپ, وزىمىزدەن شىعىپ جاتقان ءونىم جايىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. 

«باستى ءونىمىمىز – سۋ قۇبىرلارى, سونداي-اق گاز جەلىلەرىن جۇرگىزۋگە, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ سىرتىن قاپتاۋعا ارنالعان قۇبىرلار. قوسىمشا كۇكىرت قىشقىلىنا توتەپ بەرەتىن, قىسىم­عا شىدامدى, اسىرەسە «قازاتومپروم» سياقتى كاسىپورىندار پايدالا­ناتىن قۇبىرلار دا بار. جالپى, ءار قۇبىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى, نەگە جارامدى نەمەسە جارامسىز ەكەنى تۋرالى مالىمەت بولادى. تاپسى­رىس بەرۋشىلەر دە وزىنە قاجەتتى قۇبىردىڭ نە نارسەگە كەرەكتىگىن ايتادى. سول بويىنشا ءونىم دا­يىندايمىز. ال نەگىزگى شيكىزات – پوليەتيلەن. بۇل حيميالىق زات ءبىزدىڭ ەلدەن شىقپايدى. ءبىز ونى قىتاي, رەسەي, وزبەكستان نەمەسە يراننان الدىرامىز. ال زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى – 15 مىڭ توننا قۇبىر», دەيدى زاۋىتتىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى مارات سادۋاقاسوۆ.

ونىڭ سوزىنشە, شيكىزات وزى­مىزدەن شىقسا, ءونىم باعاسىندا دا كوپ وزگەرىس بولادى. وزگەرىس بول­عاندا دا, باعا تومەندەيدى. ويتكەنى نە كەرەكتىڭ ءبارى وزىمىزدەن تابىلىپ تۇرسا, قۇبىر باعاسى دا تىم اسپاندامايتىنى انىق قوي. ال قازىر شيكىزاتى سىرتتان بولعان سوڭ شىعار, ءونىم باعاسى ارزان دەۋ­گە كەلمەيدى. مۇنداعى باعا ءونىم­نىڭ ۇزىندىعى نە كولەمىنە ەمەس, سالماعىنا قاراي قويىلا­دى. مى­سالى, ديامەترى 160-تىق قۇبىر­دىڭ ءبىر مەترگە شاققانداعى سالماعىن ەسەپتەسەك, بۇل – 3 765 تەڭگە.

«راس, ءدال قازىر ونىمگە سۇرانىس جوق ەمەس بار, بىراق ەلدەگى ۇلكەن كوم­­پا­­نيالار قىتاي نەمەسە رەسەي­گە تاپ­سىرىس بەرىپ الدىراتىنى دا راس. ەلدەن شىعاتىن ءونىمىمىز سىرت­­تان كەلەتىن تاۋاردان ەش كەم ەمەس. ءتىپ­تى ارتىق دەسەك تە بولادى. ال وتان­دىق ونىمگە دەگەن ۇكىمەت قول­داۋى توقتاماسا, بەلگىلى ءبىر كەلى­سىم-شارت­پەن جىل بويىنا سا­تىپ الۋ ماسە­لەسى جولعا قويىلسا, ەلدەگى ءونىم شى­عاراتىن كاسىپورىنداردىڭ قادامى العا جىلجي تۇسەدى. ەگەر وتاندىق كاسىپورىن شىعارعان تاۋاردىڭ وسىلايشا ساتىپ الۋ ۇدەرىستەرىن جەڭىلدەتىپ, ساپاسى مەن ۇلەسىن ارتتىرۋ سىندى جۇمىستارىن ءبىر جۇيەگە تۇسىرسە, وندا ەكونوميكالىق كورسەتكىشىمىز دە جامان بولماسى انىق», دەيدى مارات سادۋاقاسوۆ.

بۇگىندە كاسىپورىن قۇبىرلارى ارنايى تاپسىرىسپەن استانا, الماتى, قوستاناي, اقتاۋ مەن اتىراۋ قالالارىنا جىبەرىلىپ جاتىر. اي­تا كەتۋ كەرەك, سەرىكتەستىك­تەن شى­عاتىن ديامەترى 16-لىق قۇبىر­لاردى ەلەكتر جەلىلەرىن قاپتاۋ­عا پايدالانسا, ەڭ ۇلكەن 1 200 ديامەتر­لى قۇبىرلار جەراستى جىلۋ جەلى­لەرىن جۇر­گىزگەنگە تاپتىرماس ءونىم. ال ساپا­­سىنا كەلسەك, بۇلاردىڭ جارام­دى­لىق مەرزىمى 50 جىلعا دەيىن جە­تەدى. بۇ­گىندە كوبىنە-كوپ 110 ديامەتر­لىك قۇ­بىر­لاردان جوعارى قاراي ول­­شەم­دەگى قۇبىرلاردى وزىمىز­دەگى قۇ­رى­لىستا كوبىرەك قولدانىلادى ەكەن.

ءتورت اۋىسىممەن جۇمىس ىستەي­تىن زاۋىتتا ءدال قازىر 70 ادام ءوز ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇر. كوپشىلىگى تەحنيكالىق جانە مەحانيكالىق ماماندىقتاردى يگەرگەن. سونداي-اق جۇمىسشىلارعا ارنايى اۆتوبۋس قاراستىرىلعان. ءبىر مەزگىل تەگىن اس بەرىلەدى. ەڭ تومەنگى ايلىق – 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە.

«قۇبىردىڭ كولەمىنەن بولەك, ۇزىندىعى دا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا قاراي جاسالادى. مىسالى, قازىر جۇك تيەيتىن بولىگى 12 نە 13 مەترلىك ۇلكەن كولىكتەر بار. ديامەترى 160-تان جوعارى بولاتىن قۇبىرلاردىڭ ۇزىندىعى دا سوعان سايكەس قۇيىلادى. ال ديامەترى ودان كىشى قۇبىرلاردىڭ ۇزىندىعىن ارنايى ورام ارقىلى ءبىر شاقىرىمعا دەيىن دايىندايمىز. ءارتۇرلى ولشەمدەگى قۇبىردى ەرىتىپ قۇياتىن جابدىقتاردىڭ بارلىعى دا زاماناۋي تەحنولوگيالار», دەيدى زاۋىتتىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى.

زاۋىت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, زاۋىتتا قىتايدان اكەلگەن ارنايى قۇرىلعى ارقىلى ديامەترى 16 مەن 160 بولاتىن قۇبىرلار شىعادى. ەڭ ۇلكەن ديامەتردەگى (1000-1200 دم) قۇبىرلار نەمىس تەحنولوگياسىمەن جاسالعان بالقىتۋ اپپاراتىندا قۇيىلادى. ال ورتاشا كولەمدەگى قۇبىرلار فينليانديادان كەلگەن جابدىقتارمەن دايىندالادى ەكەن.

«قۇبىر دايىنداۋدا ەڭ قاجەتتى – «پوليەتيلەن» دەيتىن دۇنيە ءبىزدىڭ ەلدە دايىندالمايدى. ءدال وسى زاتتى وزىمىزدەن شىعارۋعا مۇمكىندىك جەتكىلىكتى. تەك تاعى دا وسى جەردە مەملەكەتىمىز جاعداي قاراستىرسا دەيمىز», دەپ ءسوزىن قورىتتى زاۋىت باسشىسى م.سادۋاقاسوۆ.