رەۆماتولوگيا ورتالىعى قۇرىلادى
سونىمەن, وتكەن اپتادا وتاندىق دەنساۋلىق سالاسىندا ايتۋلى وقيعا –APLAP-2024 Cيمپوزيۋمى مەن قازاقستان رەۆماتولوگتەرىنىڭ 7-كونگرەسى ءوتىپ, ءۇش كۇنگە ۇلاسقان اۋقىمدى جيىندا جاپونيا, سينگاپۋر, گونكونگ, تايۆان, بانگلادەش, ءۇندىستان, فيليپپين, قاتار, قىتاي, تايلاند, اۋستراليا, كانادا, ۇلىبريتانيا, كولۋمبيا, گەرمانيا, رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, قازاقستان سىندى ەلدەردىڭ جەتەكشى ماماندارى ءسوز الدى. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, قازاقستان رەۆماتولوگتەرىنىڭ 7-كونگرەسى, ازيا-تىنىق مۇحيتى رەۆماتولوگتەر قاۋىمداستىعى مەن ەۋرازيالىق رەۆماتولوگتەر ليگاسى سيمپوزيۋمىندا رەۆماتيكالىق اۋرۋلار قۇرىلىمىندا رەۆماتويدتى ارتريت, جۇيەلى قىزىل جەگى, قابىنۋ ءسپونديلوارتريتى, جۇيەلى ۆاسكۋليتكە شالدىققاندار سانى ارتىپ كەلە جاتقانى ءمالىم بولدى. سوندىقتان ەلىمىزدە وتاندىق رەۆماتولوگيا عىلىمي ورتالىعىن قۇرۋ وسى باعىتتى عانا ەمەس, جالپى دەنساۋلىق سالاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قادامى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر.
– ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتى س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا قۇرۋ رەۆماتولوگيا سالاسىنىڭ دەڭگەيىن ايتارلىقتاي كوتەرەدى. بۇل ماسەلە جونىندە ۇكىمەت قاۋلىسى شىقتى. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋمەن جىلدار بويى اينالىسىپ كەلەمىز. ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتىڭ جۇمىسى ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى بارلىق جاڭالىقتى ەنگىزۋگە باعىتتالىپ, وعان قوسا وتاندىق مەديتسينانىڭ عىلىمي قىزمەتى الەمدىك قوعامداستىققا ىقپالداسادى. تاعى ءبىر ماڭىزدى ۆەكتور – كادرلىق الەۋەت پەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ. العاشقى بۋىن دارىگەرلەرىنىڭ, ەمحانالاردىڭ, ارنايى باعىتتاعى مامانداردىڭ عانا ەمەس, جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىنىڭ, تەراپەۆتەردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋ قاجەت. ويتكەنى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا اۋرۋدى اسقىندىرىپ الماۋ وتە ماڭىزدى, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس رەۆماتولوگى, قازاق رەۆماتولوگيا القاسىنىڭ (QCR) جانە ەۋرازيالىق رەۆماتولوگتەر ليگاسىنىڭ (LEAR) پرەزيدەنتى, پروفەسسور عالىمجان توعىزباەۆ.
الماتى كونگرەسىنە كەلگەن شەتەلدىك ماماندار دا قازاقستاندا رەۆماتولوگيا عىلىمي ورتالىعىن قۇرۋ قاجەت دەگەن توقتامعا كەلىپ وتىر.
– ويتكەنى بۇل وقيعا تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, وزگە مەملەكەتتەردەگى ماماندار ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. مەنىڭشە, بۇل – رەۆماتولوگيالىق مەكتەپتى دامىتۋدىڭ قيسىندى جالعاسى. ال الماتى كونگرەسى الەمدىك رەۆماتولوگيا مايتالماندارىن جيناي الدى. قازاقستاندا بىرنەشە مىقتى رەۆماتولوگيالىق مەكتەپ بار. بىرقاتار سەبەپكە بايلانىستى ۇلتتىق عىلىمي ورتالىق وسى مەكتەپتەردى بىرىكتىرۋى, شوعىرلاندىرۋى ءتيىس. بىرىنشىدەن, ول وسى سالاداعى كاسىبي كادرلاردى تاربيەلەۋدىڭ قاينار كوزىنە اينالسا, ەكىنشىدەن, اۋقىمدى عىلىمي قىزمەت. قازىر رەۆماتولوگيا جاڭا دارىلىك پرەپاراتتاردى ازىرلەۋ جاعىنان ونكولوگيادان كەيىنگى ەكىنشى ورىنعا شىقتى. بۇل – مەديتسيناداعى ورلەۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ويتكەنى جاڭا ادىستەر ەمدەۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشادى. ءححى عاسىردا قابىنۋ كەسەلدەرىنىڭ ەپيدەمياسى بار ەكەنىن ايتۋ كەرەك, ولاردىڭ ىشىندە رەۆماتولوگيا ەڭ ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى عانا ەمەس, ءومىر ساپاسى دا ۇلكەن الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە, – دەيدى رعا اكادەميگى, رەسەي رەۆماتولوگتەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەۆگەني ناسونوۆ.
تايلاند رەۆماتولوگيالىق قاۋىمداستىعى, چۋلالونگكورن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسسيسەنت پروفەسسورى سۋماپا چايامنۋاي الماتىدا وتكەن كونگرەستە وتە قىزىقتى دا پايدالى سەسسيالار وتكەنىن, رەۆماتيكالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدىڭ وزەكتى تاقىرىپتارى تالقىلانعانىن, شەبەرلىك دارىستەرىندە يننوۆاتسيالىق ەمدەۋ ادىستەرى جونىنەن تاجىريبە الماسقانىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستانعا العاش رەت جولىم ءتۇسىپ وتىر. الماتى اسەم قالا ەكەن. سيمپوزيۋم جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. پلەنارلىق كەزدەسۋلەردە رەۆماتويدتى ارتريتكە بەيىمدىلىكتى انىقتايتىن گەنەتيكاعا جانە وسى اۋرۋلاردى ەمدەۋ مەن الدىن الۋدى ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋگە ىقپال ەتەتىن باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەردى قوزعادىق. بولاشاقتا بىرىگە قيمىلداۋعا دايىنبىز, ويتكەنى تابىسقا ءوز بەتىنشە جەتۋ قيىن, ارقاشان بىلىممەن ءبولىسىپ, تاجىريبە الماسىپ وتىرۋ قاجەت, – دەدى قاتار رەۆماتولوگيالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى سامار ال ەمادي.
قىرعىزستان رەۆماتولوگتەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ابديمۋتاليب ماماسايدوۆ ەكى ەل اراسىندا عالىمدار مەن دارىگەرلەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ءبىراز ۋاقىتتان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل – وسىنداي اۋقىمداعى العاشقى سيمپوزيۋم. قازاقستان رەۆماتولوگتەرىنىڭ 7-كونگرەسىندە كوتەرىلگەن تاقىرىپتار ءاربىر رەۆماتولوگ ءۇشىن وزەكتى. كەيىنگى 20 جىلداعى رەۆماتولوگيانىڭ ۇلكەن جەتىستىكتەرى دە ايتىلدى. تاجىريبەگە رەۆماتويدتى اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەردىڭ ءومىرىن ەداۋىر جاقسارتاتىن بيولوگيالىق پرەپاراتتاردىڭ ەنگىزىلىپ, ءاربىر ماسەلە بويىنشا جەتەكشى سپيكەرلەر سويلەگەن مۇنداي فورۋم – وسى سالانىڭ دامۋىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءارتۇرلى ەلدەر ماماندارىنىڭ اۋىزبىرلىگىنىڭ دالەلى. ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ءۇشىن پاتسيەنتتىڭ دەنساۋلىعى – ءبىرىنشى ورىندا, – دەيدى رف باس رەۆماتولوگى, پروفەسسور الەكساندر ليلا.
عاسىر دەرتىنە اينالىپ بارادى
وسى ارادا ارنايى باعىتتاعى ماماندار دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى مەن رەۆماتولوگيا سالاسىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
– XXI عاسىر بۇل اۋتويممۋندىق دەرتتەر عاسىرى دەسەك تە بولادى. ال اۋتوقابىنۋلار, اۋتويممۋندىق وزگەرىستەر مەن اۋتويممۋندىق سوزىلمالى اۋرۋلار – رەۆماتولوگيانىڭ ەڭ كۇردەلى بولىگى. ونىڭ بەلگىلەرى نەۆرالوگيالىق, باسقا دا كەسەلدەرگە ۇقسايتىندىقتان, بىردەن دياگنوستيكالاۋ قيىن, بىراق دەر كەزىندە قارالۋ ارقىلى جەڭۋگە بولادى. ەڭ باستىسى – «مۇمكىندىك تەرەزەسىن» جىبەرىپ الماۋ. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دەرتتى دەر كەزىندە انىقتاپ, ەمدىك شارالاردى ەرتە باستاۋ. قازىرگى تاڭدا رەۆماتولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدە گەندىك ينجەنەرلىك-بيولوگيالىق تەراپيا, جاڭا سينتەتيكالىق پرەپاراتتار, كىشى مولەكۋلالار قولدانىلادى. ال مامانداردى اۋرۋ بەلگىسى باستالعانعا دەيىنگى كەزەڭ, «تاۋەكەل توبىنداعىلاردى» زەرتتەۋ, «ساۋ بولىپ كورىنەتىن ادامداردا» ونى قالاي بولجاۋعا بولادى دەگەن ساۋالدار قىزىقتىرادى, – دەيدى قازاقستان پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ ۇلتتىق گوسپيتالى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ رەۆماتولوگى سالتانات بەكەنوۆا.
– مەن قازاقستانعا وسىنداي ماڭىزدى كەزدەسۋگە العاش رەت كەلىپ وتىرمىن. ءىس-شارادا وستەوپوروز, ميكروكريستالدىق ارتريت سياقتى رەۆماتيكالىق اۋرۋلاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادىق. ءبىزدىڭ ەلدە نەگىزىنەن جاساندى ينتەللەكت ادىستەرىن قولدانامىز. سونداي-اق قازاقستاندا رەۆماتولوگيا عىلىمي ورتالىعىن قۇرۋ باستاماسى وتە ۇنادى. بۇل – ماڭىزدى وقيعا, پاتسيەنتتەرگە كومەكتى جاقسارتۋعا سەرپىن بەرەدى. ويتكەنى رەۆماتولوگيالىق اۋرۋلارى بار ادامداردىڭ بارلىعى الەمنىڭ ءارتۇرلى ەلدەرىندە بەيىندى تۇردە ەرەكشەلەنەدى, – دەدى كانادالىق رەۆماتولوگ ۆانەسسا وكامپو.
PANLAP – رەۆماتولوگتەر قاۋىمداستىعى پانامەريكالىق ليگاسىنىڭ باس حاتشىسى, پروفەسسور كارلوس ەنريكە تورو گۋتەررەستىڭ (كولۋمبيا, كالي) پىكىرىنە سۇيەنسەك, رەۆماتيكالىق اۋرۋلار تۇرعىلىقتى جەرىنە, قورشاعان ورتاعا, ءناسىلى مەن باسقا فاكتورلارعا بايلانىستى ەرەكشە سيپاتتا بولۋى مۇمكىن, سوندىقتان عىلىمي ورتالىقتا جيناقتالاتىن دەربەس دەرەكتەر پاتسيەنتتەرگە كومەك كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتا الادى.
قازاقستاندا وسىنداي اۋقىمدى جوبانى قۇرۋ باستاماسىن بەرليندەگى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى فرانك بۋتتگەرەيت تە قۋاتتاي كەلە, رەۆماتولوگيادا دا جاڭا ەمدەۋ ادىستەرىن جاساۋ ءۇشىن ۇنەمى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىندىكتەن, عىلىمي الەۋەتتى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
بۇل باستامانى سينگاپۋر دەلەگاتسياسى قولداپ قانا قويماي, رەۆماتولوگيانى دامىتۋ سالاسىندا قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا مۇددەلەستىك تانىتىپ, وتاندىق ساراپشىلاردى بيىل تامىزدا سينگاپۋردا وتەتىن APLAR ازيا-تىنىق مۇحيتى ليگاسىنىڭ كونگرەسىنە شاقىردى.
قورىتا ايتقاندا, ومىرتقا, بۋىن اۋرۋلارىنا دۋشار بولعانداردىڭ دەرتىن مۇگەدەكتىككە جەتكىزبەي, دەر كەزىندە ەمدەپ, وسى ارقىلى دەنساۋلىق سالاسىنداعى كەزەكتى ءبىر الەۋمەتتىك ماسەلەنى ءبىر مىسقالعا بولسا كەمىتۋ وزەكتىلىگىن جويمايدى. سوندىقتان وتاندىق رەۆماتولوگيالىق قىزمەتتىڭ دامۋىن حالىقارالىق دەڭگەيدەن كەم تۇسپەيتىن مۇلدەم جاڭا بەلەسكە كوتەرۋ ءۇشىن بارلىق شارا قابىلدانىپ جاتىر دەۋگە بولادى.
سيمپوزيۋمنىڭ رەسمي بولىگى اياقتالعاننان كەيىن شەتەلدىك قوناقتار الماتىنىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاپ, كوكتوبەگە شىقتى. ەڭ قىزىعى, سينگاپۋر پارلامەنتى سپيكەرى ءوز ەلىنەن كەلگەن سينگاپۋر رەۆماتولوگيا دەلەگاتسياسىنىڭ وكىلى يۋ-كۋانگ چەنگ مىرزامەن كۇتپەگەن جەردەن كەزدەسىپ قالعان. سينگاپۋر پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى الماتىنىڭ تورىندە ءوز وتانداسىمەن كەزدەسكەنىنە قۋانىپ قانا قويماي, قازاقستاندا حالىقارالىق اۋقىمداعى رەۆماتولوگتەر سەزى وتكىزىلىپ, الەمنىڭ ەڭ مىقتى رەۆماتولوگتەرى توعىسقانىنان حاباردار بولىپ, تاڭعالعان كورىنەدى.
وسىلايشا, ءۇش كۇندىك سيمپوزيۋمدا رەۆماتويدتىق ارتريت, ۆاسكۋليت, وستەوپوروز بەن ميكروكريستالدىق ارتريت سياقتى وتە وزەكتى كەسەلدەردى ەمدەۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى تالقىلانىپ, يننوۆاتسيالىق ازىرلەمەلەر ۇسىنىلدى, ءوزارا ارەكەتتىڭ بۇدان بىلايعى كەلەشەگى تالقىلاندى. سونداي-اق تسيفرلىق جۇيەدەگى مەديتسينالىق ءدارى-دارمەكتەر كورمەسى قاتار ءجۇردى.
الماتى
