ادام ساۋداسىنان اسقان قىلمىس جوق
ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس تۋرالى زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەندى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ وعان «ادام ساۋداسىنىڭ قۇربانى» سىندى جاڭا ۇعىمدار ەنگىزىلىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلگەنىن ايتتى.
جوبا ءتورت نەگىزگى باعىتتى قامتيدى: سەرىكتەستىك, پروفيلاكتيكا, قۋدالاۋ جانە كومەك كورسەتۋ. جابىرلەنۋشىلەرگە الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى, مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارمەن سەرىكتەستىك جۇزەگە اسىرىلادى. پروفيلاكتيكا باعىتىندا ادام ساۋداسىنىڭ قاۋپىن باعالاۋ, الدىن الۋ شارالارى جانە قۇرباندارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىمەن ولاردى ءتيىستى ورگاندارعا قايتا جولداۋ ءتارتىبى ۇسىنىلعان. قىلمىستىق قۋدالاۋ اياسىندا ادام ساۋداسىنىڭ بارلىق نىسانىنا جاۋاپكەرشىلىك قاراستىراتىن زاڭناماعا انىقتامالىق نورما ەنگىزىلەدى.
«جوبادا ادام ساۋداسى قۇرباندارىنىڭ بارلىق قولجەتىمدى قۇقىعى قاراستىرىلعان. ولاردى ءبىر زاڭ اياسىنا بىرىكتىرۋ وسى ز ۇلىمدىقپەن كۇرەسۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەدى. قۇربانداردىڭ «ازاماتتىق» مارتەبەسىنە قاراماستان قىلمىس انىقتالعان ساتتەن باستاپ ولاردىڭ «قۇربان» جاعدايىنان شىققانعا دەيىن جۇمىس ىستەۋ الگوريتمىن رەتتەيدى. سونىمەن قاتار «ىقتيمال قۇرباندارعا» كومەك كورسەتۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى قارالادى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جەكە تاراۋ ارنالعان», دەدى ەرجان سادەنوۆ.
زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مارات باشيموۆ قوسىمشا بايانداماسىندا ىلەسپە تۇزەتۋلەردە جاڭا تۋعان نارەستەنى تاستاپ كەتۋ فاكتىسى تۋرالى حابارلاماعان مەديتسينالىق ۇيىمدار مەن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان ۇيىمداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعانىن ايتتى.
«سونىمەن قاتار ادام ساۋداسىنىڭ ىقتيمال قۇرباندارىمەن جانە كامەلەتكە تولماعاندارمەن ەڭبەك شارتىن جاساماعانداردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماڭىزدى. ينتەرنەت ارقىلى سەكسۋالدىق قىزمەتتەردى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلەدى. ازاماتتاردى زاڭسىز قاناۋعا تارتۋدىڭ كەڭەيتىلگەن تاسىلدەرىمەن ادام ساۋداسىنىڭ انىقتاماسى كەڭەيتىلەدى. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا اتالعان بارلىق جاعداي بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى م.باشيموۆ.
تالقىلاۋ ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار زاڭ جوبالارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
تىعىرىقتان شىعاراتىن زاڭ
سونداي-اق ءماجىلىس كرەديت بەرۋ كەزىندەگى تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى بەرىك بەيسەنعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتپەن جۇمىس بارىسىندا دەپۋتاتتار ءبىرىنشى وقىلىمنان كەيىن وعان قوسىمشا نورمالار ەنگىزگەن.
«ولار نەسيەلەر مەن ميكروكرەديتتەر بويىنشا جىلدىق ءتيىمدى پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ شەكتى كولەمىن انىقتاۋ, 2026 جىلعا دەيىن ازاماتتاردىڭ بانكتەگى نەسيەلەرى جانە ميكروكرەديتتەر بويىنشا قارىزدارىن كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە ساتۋعا موراتوري ەنگىزۋ, جالاقىعا دەيىن دەپ بەرىلەتىن شاعىن نەسيەلەردى رەتتەۋدىڭ ەرەكشە رەجىمىن الىپ تاستاۋعا قاتىستى. بانك ومبۋدسمانىنا تەك بانكتىك نەسيەلەر بويىنشا داۋلاردى قاراۋ وكىلەتتىگى بەرىلەدى. سونىمەن بىرگە ميكروكرەديتتەر بويىنشا داۋلاردى قاراۋ قۇزىرەتىن بەرەتىن ميكروقارجى ومبۋدسمانى ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى», دەدى ب.بەيسەنعاليەۆ.
سونىمەن قاتار ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار تۇراتىن وتباسىلاردى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىندا جالعىز تۇرعىن ۇيىنەن شىعارۋعا تىيىم سالۋ ۇسىنىلدى. بانكتەرگە جانە بانك وپەراتسيالارىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدارعا جۇبايىنىڭ كەلىسىمىنسىز جەكە تۇلعاعا بانكتىك قارىز بەرۋگە تىيىم سالىنادى. اسكەري قىزمەتشىلەرگە مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتى وتكەرۋدىڭ بارلىق مەرزىمىنە بانكتىك قارىز نەمەسە ميكروكرەديت بويىنشا تولەمدەردى كەيىنگە قالدىرۋ پروتسەسى اۆتوماتتاندىرىلدى.
ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ بۇل زاڭ ازاماتتاردىڭ قارجىلىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى ارىز-شاعىمدارىنا جاۋاپ بولعانىن اتاپ ءوتتى.
«زاڭدا قاراستىرىلعان جاڭا نورمالار وتانداستارىمىزدىڭ قارىزعا باتۋىنىڭ الدىن الۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قوسا تۇتىنۋشىلاردى كوللەكتورلاردىڭ دورەكى ءىس-ارەكەتتەرىنەن قورعايدى. جالپى العاندا, قابىلدانعان زاڭ حالىق اراسىندا قارىز كولەمىنىڭ ەداۋىر ازايۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ازاماتتارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتىپ, ولارعا قارجىلىق ەركىندىك پەن سەنىمدىلىك بەرەدى», دەدى پالاتا توراعاسى.
بۇدان بولەك دەپۋتاتتار 1993 جىلعى 14 قاڭتارداعى قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
ادىلەت ءمينيسترى ازامات ەسقاراەۆ تۇزەتۋلەر قازاقستان اۋماعىندا شەتەلدىك سوتتاردىڭ شەشىمدەرى مەن وتىنىشتەرىن ورىنداۋ سالاسىندا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ جونىندەگى سوت ورگاندارىنىڭ فۋنكتسيالارىن ناقتىلايتىنىن ايتتى. بۇل قازاقستان جانە قىتاي ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعالارىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋگە ىقپال ەتەدى.
ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جەكەلەگەن باپتارىنا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.
الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى ويىن بيزنەسى, لوتەرەيالار جانە لوتەرەيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەردى جۇمىسقا الدى. سونداي-اق ماجىلىسمەندەر وزەكتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا 14 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. ولار ءماجىلىستىڭ رەسمي سايتى مەن Telegram-ارناسىندا جاريالاندى.
باعدارلامالىق قۇجات
جالپى وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتەتىنىن مالىمدەدى.
«مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ رۋحاني-يدەولوگيالىق, حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باعدارلارىن ايقىنداپ بەردى. پرەزيدەنتتىڭ كوتەرگەن كەلەلى ماسەلەلەرى مەن سويلەگەن ءسوزىن باعدارلامالىق قۇجات رەتىندە قابىلداۋعا بولادى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, ولاردى شەشۋدىڭ ستراتەگيالىق جانە شۇعىل تاسىلدەرىن اتاپ كورسەتتى. دەپۋتاتتارعا بىرقاتار مىندەت جۇكتەدى. ءبىز ەندى سولاردى ورىنداۋعا جەدەل كىرىسۋىمىز كەرەك», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
ءماجىلىس توراعاسى پرەزيدەنت قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە جاستار مەن قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ قولدانىستاعى ەلتاڭباعا قاتىستى ۇسىنىسىنا ءوز پىكىرىن بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتتى. ەلتاڭبا ماسەلەسىنە قوعامنىڭ بەيجاي قاراماۋى, ورتاق, بايىپتى شەشىمگە كەلۋى قاجەتتىگىن ايتتى. سوندىقتان مەملەكەتتىك سيمۆوليكانى زەرتتەپ جۇرگەن گەرالديكا سالاسىنىڭ كاسىپقوي ماماندارىنىڭ ۇسىنىستارى جەتە تالقىلانادى.
ء«بىزدىڭ گەرب سانعاسىرلىق تاريحىمىزدى تاڭبالايتىن, مەملەكەتىمىزدىڭ ايبىنىن اسىراتىن, حالقىمىزدىڭ اسقاق رۋحىن ايشىقتايتىن نەگىزگى سيمۆول بولۋى كەرەك. ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ بولاشاققا ۇمتىلىسىن بەينەلەيتىن بىرەگەي اتريبۋتيكاسىنا اينالۋعا ءتيىس. بۇل, ارينە, قوعام مەن ارناۋلى كوميسسيانىڭ قۇزىرەتىندەگى ماسەلە», دەدى ە.قوشانوۆ.
سونداي-اق سپيكەر پرەزيدەنت دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن لۋدومانياعا قارسى كۇرەس جونىندەگى زاڭ جوباسىن وسى سەسسيانىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋدى تاپسىرعانىن اتاپ ءوتتى. ەسىرتكىنى ءوندىرۋ مەن تاراتۋ, ۆانداليزم جانە تاعى باسقا پروبلەمالاردىڭ شەشىمى زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەۋدى تالاپ ەتەدى. ارحەولوگيا, مەملەكەتتىك رامىزدەر جانە مەملەكەتتىك ناگرادالار سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ قاجەت.
«ۇلتتىق قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن ماڭىزدى ماسەلەلەر جونىندە پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋىمىز قاجەت. سەبەبى كەلەلى جيىندا ايتىلعان ناقتى ۇسىنىستاردى ورىنداۋدا ماقسات-مىندەتتەرىمىزدى بىرگە ايقىنداۋىمىز كەرەك», دەدى ە.قوشانوۆ.
