اۆتوجولدى تىكە كەسىپ, جاناي وتكەن جەز قانات, كۇمىس باۋىر كيىكتى كورگەندە ەرىكسىز كوكەيگە: «ادامنىڭ كوزدەرىندەي ەكى كوزىڭ, ياپىرماي, ءداتىم شىداپ قالاي كوردىم؟» دەپ اڭتارىلىپ تۇرا بەرەدى ەكەنسىڭ. سويتكەن كيىكتەرگە سۇق كوزدەن بە ەكەن, سىرت كوزدەن بە ەكەن, ايتەۋىر باسىنان داۋ ارىلماي كەلەدى. ويتكەنى ەلىمىزدە سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى كيىكتەر رەتتەۋگە جاتاتىن جانۋارلار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇل تىزىمگە قاسقىرلار, شيبورىلەر, قارعالار, ۇلكەن كورمورانتتار, جىلانباس بالىقتار كىرەدى. تىزىمدەگى جانۋارلاردىڭ سانى ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قورعاۋ, قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ ماقساتىندا رەتتەلەدى. بۇيرىق 2023 جىلعى 6 قازاننان باستاپ قولدانىسقا ەندى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە كيىكتەردى «رەتتەۋ» باستالدى. رەتتەۋدىڭ رەڭى بۇزىلىپ بارا جاتقانىن بايقادى ما, ءتىپتى پارلامەنتتەگى اق جاعالىلار دا ايقاي سالدى: «وحوتزووپروم» قىزمەتكەرلەرى بۋاز كيىكتى اتپاسىن, تابيعات زاڭىن ساقتاسىن» دەپ. و زامان دا, بۇ زامان بۋاز اڭدى قازاق اتپاعان. «قۇلاننىڭ اجالى» رومانىندا اڭشى بۋاز كيىكتى اتقان, بىراق ارتى جاقسىلىققا اپارماعانىن مەڭزەپ ەدى...
قوش, سونىمەن دەپۋتاتتاردىڭ سوزىنە سالا مينيسترلىگى قۇلاق استى ما, بۇل ناۋقان ۋاقىتشا توقتايتىن بولدى. بۇعان قاتىستى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ءباسپاسوز جيىنىندا ءبىراز ماسەلە ايتىلدى. بريفينگكە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دانيار تۇرعامباەۆ, «وحوتزووپروم» ءوب» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى مارلەن اينابەكوۆ, «تابيعات» اڭشىلار مەن اڭشىلىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قاجىم جۇماليەۆ قاتىسىپ, باق وكىلدەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«كيىك رەسۋرستارىن كاسىپشىلىك يگەرۋ تەتىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن شەكتەۋلى رەتتەۋدى «وحوتزووپروم ءوب» ماماندارىمەن ەكسپەريمەنتتىك نەگىزدە جۇرگىزۋ ۇسىنىلادى. بارلىق رەتتەۋ كەزەڭىندە تابيعاتتان الىنعان كيىكتەردىڭ جالپى سانى 42 مىڭ باستى قۇرادى. بۇگىندە عىلىمي قوعامداستىقتىڭ, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارىن جانە قولايسىز اۋا رايى جاعدايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك وسى جىلدىڭ 10 اقپانىنان باستاپ كيىكتەردىڭ سانىن رەتتەۋ بويىنشا جۇمىستاردى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى», دەيدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ وكىلى.
سونىمەن قاتار كيىكتى رەتتەۋ بويىنشا جۇمىستىڭ باستالۋى كيىك رەسۋرستارىن تۇراقتى پايدالانۋعا اۋقىمدى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سەرپىن بەرگەنىن, وسىلايشا 2024-2026 جىلدارى كيىك پوپۋلياتسياسىن تۇراقتى پايدالانۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس جوسپارلانىپ جاتقانىن ايتتى.
سپيكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كيىك اۋلاۋ ۋاقىتشا توقتاتىلدى. وعان قولايسىز اۋا رايى سەبەپ بولىپ وتىر. الايدا بۇل جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا قايتا جالعاسادى.
«عالىمداردىڭ ەسەبى بويىنشا ەل اۋماعىندا كيىكتەردىڭ وپتيمالدىق پوپۋلياتسياسى – 800-900 مىڭعا دەيىن. ودان اسسا, ەڭ الدىمەن, ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەس بولىپ, ەپيزوتيالىق اۋرۋدىڭ جۇعۋى كۇشەيىپ, پوپۋلياتسيانىڭ ءبارىن جوعالتىپ الۋ قاۋپى زور. ەكىنشىدەن, كيىكتەر اۋىل شارۋاشىلىعىنا دا وراسان زيان تيگىزدى. بۇل رەتتە شارۋاشىلىقتى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», دەيدى د.تۇرعامباەۆ.
كيىكتەر پوپۋلياتسياسىنا قاتىستى ماسەلە ورال وڭىرىندە قاتتى كۇيىپ تۇرعان. جيىندا ورال جانە بەتپاقدالا پوپۋلياتسيالارىندا قانشا كيىك اۋلانعانى تۋرالى دا ايتىلدى.
«ورال جانە بەتپاقدالا پوپۋلياتسيالارىنداعى كيىك سانىنىڭ ايتارلىقتاي كوبەيۋىن, سونداي-اق قازاقستانداعى كيىكتى اۋلاۋدىڭ تاريحي تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن ازىرلەگەن كيىكتەر پوپۋلياتسياسىن باسقارۋ جونىندەگى بيولوگيالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس, 2023 جىلى ورال پوپۋلياتسياسىنىڭ تولدەۋ الدىنداعى 20%-ىنا دەيىن, ياعني 1 ملن 130 مىڭ باستان 226 مىڭ باس جانە بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسىنىڭ تولدەۋ الدىنداعى 15%-ىنا دەيىن – 745 300 باستان 111 795 باس اۋلاۋ قاراستىرىلدى», دەدى م.اينابەكوۆ.
بۇعان دەيىن كيىكتەردى اۋەسقوي اڭشىلاردىڭ اۋلاۋىنا رۇقسات بەرۋ ماسەلەسى دە ايتىلىپ كەلگەن ەدى. بۇعان قاتىستى سۇراقتارعا دا سپيكەرلەر جاۋاپ بەردى.
«مينيسترلىك جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءوز قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جينالعان ءونىمدى جەكە تۇتىنۋىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا 2024 جىلدان باستاپ كيىكتى اۋلاۋدا اۋەسقوي اڭشىلىققا رۇقسات بەرۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, اۋەسقوي اڭشىلىق سالاسىنداعى قولدانىستاعى بەس نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە ءتيىستى وزگەرىستەر مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, قوعامدىق ۇيىمدار تاراپىنان تالقىلانىپ, قابىلدانادى», دەيدى مينيسترلىك وكىلى.
جيىن بارىسىندا كيىك اتۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى قاشان باستالاتىنىن سۇراعان باق وكىلدەرىنە: «بۇل تۋرالى بيولوگيالىق نەگىزدەمە جازىلادى. نەگىزدەمەنى عىلىمي مەكەمەلەر جاسايدى. سول كەزدە مەرزىمى, مەزگىلى انىقتالادى. بيىل ماۋسىم-شىلدە ايلارىنا دەيىن نەگىزدەمە دايىن بولۋى كەرەك. مامىر ايىندا ساناق وتەدى. سول ساناق قورىتىندىسى بويىنشا دايىندالادى», دەپ جاۋاپ بەردى د.تۇرعامباەۆ.
