كۇن سايىن شامامەن 250-گە جۋىق جانى شىرقىراعان ەڭ كىشكەنتاي پاتسيەنت جەدەل جاردەممەن ورتالىققا جەتكىزىلەدى. ويتكەنى ءالى اقىل-ەسى كىرمەگەن ويىن بالاسى اۋىر جاراقات, كوكونىستەردى تۇزدايتىن سىركە سۋى قوسىلعان سۋدى, باسقا دا سۇيىقتىقتاردى ءىشىپ قويۋ, بوگدە زاتتى جۇتىپ قويۋ, ۋلانۋ, اپپەنديتسيت نەمەسە اۋىر سوزىلمالى كەسەلدەردىڭ ءورشۋى سياقتى ساناپ تاۋىسا المايتىن جاعدايلارعا دۋشار بولىپ جاتادى. بۇعان قوسا پەرزەنتحانالاردان رەانيموبيلدەر دە ءتۋابىتتى كۇردەلى كەسەلدەرىمەن تۋعان شارانالاردى ادام قاتارىنا قوسىلىپ كەتەدى دەگەن ۇمىتپەن شۇعىل وپەراتسيا جاساتۋ ءۇشىن جەتكىزەدى. وسىندايدا ومىرگە جاڭا كەلگەن جۇدىرىقتاي عانا پاتسيەنتتىڭ قولى جەڭىل, تاجىريبەسى مول مامانداردىڭ قولىنا ءتۇسۋىن قۇدايدىڭ قاراسقانى دەپ بىلەمىز.
بۇكىل سانالى عۇمىرىن مەديتسينا عىلىمدارىن دامىتۋعا, بالالارعا حيرۋرگيالىق كومەكتى جەتىلدىرۋگە باعىشتاپ جۇرگەن ماماندار بار. ال ساعاتتارعا سوزىلعان, كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ ناتيجەسىندە تابىلعان يننوۆاتسيالار, مەديتسينالىق ازىرلەمەلەر, حيرۋرگيالىق ەمدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرى – قاراپايىم ادام ءۇشىن جاي عانا مەديتسيناداعى جەتىستىكتەر دەپ اتالادى. بىراق سول جەتىستىكتىڭ ارتىندا وراسان ەڭبەك, قاتەلىك, توگىلگەن تەر جاتقانىن بىرەۋى بىلسە, بىرەۋى بىلمەس. مىسالى, الماتى قالالىق بالالار شۇعىل مەديتسينالىق جاردەم ورتالىعىنىڭ ءىرىڭدى-توراكالدى جانە نەوناتالدى حيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, 35 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار بالالار حيرۋرگى ساماتبەك مىرزاحمەتتى سابيلەردىڭ جەبەۋشىسى دەسەك, اسىرە ءسوز ەمەس. ءتىپتى ورتالىقتىڭ ءوز ماماندارى دا ول كىسىنى سولاي اتايدى. مىڭداعان بالانىڭ ءومىرىن ۇزارتقان قاراپايىم عانا بالالار حيرۋرگىنىڭ بويىنان بىرنەشە قابىلەتتى سانامالاپ شىعۋعا بولادى. مىسالى, ساماتبەك مىرزاحمەت فيبروەزوفاگوگاستروسكوپيا, برونحوسكوپيا, فيبروكولونوسكوپيا, لاپاروسكوپيا, توراكوسكوپيا سياقتى دياگنوستيكالىق زەرتتەۋ ادىستەرىن مەڭگەرگەن. سونداي-اق بالالار مەن جاڭا تۋعان نارەستەلەردەگى كەۋدە جانە قۇرساق قۋىسى, كىشى جامباس اۋرۋلارى كەزىندەگى جەدەل حيرۋرگيالىق ەمدەۋ ادىستەرىن يگەرگەن.
«بىرىنشىدەن, يننوۆاتسيالاردى ۇزدىكسىز ىزدەۋ, ءبىلىم كوكجيەگىن ۇدايى كەڭەيتە بەرۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, تاجىريبەنى ۇنەمى جەتىلدىرۋ, ۇشىنشىدەن, باتىلدىق قاجەت. «حيرۋرگتىڭ اقىلى ۇشقىر, كوزى وتكىر, قولدارى باتىل, جۇرەگى جالىندى بولۋى كەرەك», دەگەن قاناتتى ءسوز تەككە تۋماعان», دەيدى ساماتبەك ءابدىماناپ ۇلى.
كەيىپكەرىمىز ۇنەمى تاجىريبە بايىتىپ وتىرعانىنا قاراماستان, شەت مەملەكەتتەردە, رەسەيدە لاپاروسكوپيالىق حولەتسيستەكتوميا ءادىسىن يگەرىپ, جاڭا تۋعان نارەستەلەردەگى ءتۋابىتتى كەسەلدەر مەن جۇرە پايدا بولعان پاتولوگيانى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ كۋرسىن زەرتتەۋگە باقانداي 20 جىلىن جۇمساعان. وعان قوسا نەوناتالدى حيرۋرگيا جانە وڭەش حيرۋرگياسى ماماندىعى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى. ماسەلەن, مەديتسينامەن بىرگە دامۋ دەگەنگە كەلسەك, بالالار حيرۋرگى تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا, گاستروينتەستينالدى ەندوسكوپيا, ۋرولوگيا بويىنشا تاعىلىمدامادان وتكەن. شەتەلدىك كلينيكالاردا بالالاردىڭ شۇعىل حيرۋرگيا تسيكلى, ەندوسكوپيالىق دياگنوستيكا ادىستەرى مەن جاڭا تۋعان نارەستەلەر حيرۋرگياسى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىرعانىن اتاپ وتۋگە بولادى.
ء«جاسوسپىرىم كەزىمدە سابىر اعا دەيتىن ستوماتولوگ بولدى. سول كىسى مەن ءۇشىن يدەال ەدى. كابينەتىنە كىرىپ ۇزاق ۋاقىت ونى باقىلاپ وتىراتىنمىن. اپپاق حالات كيگەنى, ءجۇرىس-تۇرىسى, ءار قۇرالدى ۇقىپتىلىقپەن پايدالانۋى, اتقارعان ءىسى قاتتى ۇناعاندىقتان, مەن دە سونداي ستوماتولوگ بولامىن دەپ شەشىم قابىلدادىم. سودان ستوماتولوگيا فاكۋلتەتىنە تاپسىرامىن دەپ جۇرگەندە ول جەرگە ىرىكتەۋدەن ءوتۋ وتە قيىن بولىپ, پەدياتريا فاكۋلتەتىنە تاپسىرۋعا ءماجبۇر بولدىم. بىراق ءبىر جىلدان كەيىن ستوماتولوگيا فاكۋلتەتىنە اۋىسامىن دەگەن وي بولدى. سودان پەدياتريا فاكۋلتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرسىن بىتىرگەننەن كەيىن وسى ويمەن دەكاناتقا باردىم. دەكان ورىنباسارى ول كەزدە ەربولات سالمەنوۆ دەگەن ادام ەدى. ول كىسى ەرىنبەي ءبىر ساعاتتاي ماعان پەدياتريا ماماندىعىنىڭ ماڭىزى جونىندە بايانداپ, وسى ماماندىقتا قالۋىما سەبەپكەر بولدى. «بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ – ۇلكەن باقىت» دەگەنى ەسىمدە. 5-كۋرستى اياقتاعاننان كەيىن مەن بالالار حيرۋرگياسىن تاڭدادىم», دەيدى دارىگەر.
«بالالار شۇعىل مەديتسينالىق كومەك ورتالىعى» شجق ءىرىڭدى-توراكالدى جانە نەوناتالدى حيرۋرگيا بولىمشەسىنە كەلسەك, قازىر مۇندا 30 توسەكتىك ورىن بار. حالىق بۇل بولىمشەنىڭ قىزمەتكەرلەرىن اق حالات كيگەن پەرىشتەلەر دەپ اتايدى. وسى ءبولىمنىڭ مىقتى ماماندارى تۋرالى جاقسى اقپارات جۇرتپەن تاراپ, ەمدەلۋگە, ءتۇرلى وپەراتسيالار جاساتۋعا رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن دە پاتسيەنتتەر كەلىپ جاتادى. ايتپاقشى, بىزبەن سۇحباتتاسقان كۇنى ساماتبەك ءابدىماناپ ۇلى تۋا سالىسىمەن پەرزەنتحانادان بىردەن ورتالىققا شۇعىل تۇردە جەتكىزىلىپ, كۇردەلى وپەراتسيانى وتكەرگەن 12 كۇندىك جاينا اتتى ءسابيدى امان-ەسەن ۇيىنە شىعارىپ جاتىر ەكەن.
«بۇل نارەستەنىڭ دامۋىندا كىنارات بولىپ, سەگىزكوز-قۇيىمشاق تەراتوماسى دەگەن دەرتپەن, قۇيىمشاق تۇبىندە ورنالاسقان ىسىكتىڭ ءبىر تۇرىمەن دۇنيەگە كەلگەن. مۇنداي ىسىك جاڭا تۋعان نارەستەلەردە ءجيى كەزدەسەدى. 10*8 سم كولەمىندەگى ىسىكتىڭ ارالاس تۇرىمەن تۋعان سابيگە جارىق دۇنيەگە كەلگەنىنە ءۇش كۇن عانا وتكەندە وپەراتسيا جاسالدى. ءبارى ءساتتى ءوتتى, ىسىكتى تولىعىمەن الىپ تاستادىق. قازىر بالانىڭ جاعدايى بىرقالىپتى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا ايىنا 100-گە جۋىق جاڭا تۋعان نارەستەگە وپەراتسيا جاسالادى. بىراق مەن كەيىنگى 10 جىلدا ديناميكا ءوستى دەپ ايتپاس ەدىم, بۇرىن دا وسىنداي بولعان. ءاربىر اتا-انا اۋرۋدىڭ سەبەبىن بىلگىسى كەلەدى, ءتۋابىتتى دەرتكە ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلار, ەكولوگيا, كليمات, تۇقىم قۋالاۋشىلىق, جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بارلىق ءتۇرى اسەر ەتەدى. بالانىڭ دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا ايەلدىڭ جۇكتىلىك كەزىندە جۇقتىرعان ۆيرۋستىق ينفەكتسيالارى دا سەبەپشى بولاتىنىنا ابدەن كوز جەتكىزدىك», دەيدى س.مىرزاحمەت.
دارىگەردى تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا كلينيكاعا شۇعىل شاقىرتۋى مۇمكىن. ساماتبەك ءابدىماناپ ۇلىن ءتۇن ورتاسىندا اۋرۋحانادان, تاڭەرتەڭ وپەراتسيا بولمەسىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى.
«ناۋقاس بالانىڭ جانىندا كۇندىز-ءتۇنى بولۋ – ءبىزدىڭ كاسىبىمىز. بالاعا تەك كومەك كەرەك. ماسەلەن, وپەراتسيالىق نەمەسە كونسەرۆاتيۆتى ەمدەۋ ماسەلەسىنە قاتىستى سۇراقتار تۋىنداعان كەزدە ناۋقاستىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ونى باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەت. ارينە, مەن ءاربىر پاتسيەنتىم ءۇشىن ۋايىمدايمىن. وپەراتسيا ءساتتى وتسە, قۋانامىن. نارەستەنىڭ تەز ساۋىعىپ ۇيىنە قايتۋى, اتا-اناسىمەن قاۋىشۋى – ءبىز ءۇشىن وراسان باقىت. وپەراتسيا الدىندا ۇيىقتاي الماي, وپەراتسيا بارىسىن, ءىس-قيمىلداردى ويلاپ جاتامىن. سوسىن كۇردەلى وپەراتسيادان كەيىن دە دۇرىس جاسادىم با, بالانىڭ جاعدايى قالاي ەكەن دەگەن ويلار مازالاپ, ەكى-ءۇش تاۋلىكتەي ۇيىقتاي الماي جۇرەمىن. ءبىز, حيرۋرگتەر بالانىڭ اكە-شەشەسىنەن دە قاتتى ۋايىمدايمىز, ويتكەنى ءسابيدى وپەراتسياعا الىپ كەتكەننەن باستاپ ونىڭ ومىرىنە جاۋاپتى ەكەنىمىزدى تۇسىنەمىز», دەدى ول.
«العاشقى قادام الداعى جولىڭدى انىقتايدى» دەگەن ءسوز بار. سول العاشقى قادامداردى جاساۋعا ۇستازدار سەپتەسەتىن بولسا, ءوز كەزەگىندە ساماتبەك ءابدىماناپ ۇلى دا – بالالار حيرۋرگتەرىنىڭ تۇتاس بۋىنىن تاربيەلەپ شىعارعان مامان. مىسالى, مەديتسينالىق ورتادا مويىندالعان ەكى جاڭا جۇلدىز بالالار جانە نەوناتالدى حيرۋرگتەرى جالعاس كۋنيازوۆ پەن مەيىرجان قۇرماناليەۆ – ساماتبەك ءابدىماناپ ۇلى ماقتان تۇتاتىن ءىزباسارلارى.
كەشەگى مايدانگەردىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن كەنجە بالا ءوز ۇستازدارى تۋرالى بىلاي دەيدى: «بىزگە مىقتى ماماندار ءتالىم بەردى. مەڭگەرۋشىمىز ۆالەري كاتاەۆ وتە ءبىلىمدى, ساۋاتتى, تاجىريبەلى, جاۋاپكەرشىلىگى مول كىسى ەدى. ۆالەري بوريسوۆيچ ادىلدىگىمەن, ۇلكەن ادامگەرشىلىك سياقتى ىزگى قاسيەتتەرىمەن دارالانىپ تۇراتىن. كوپ جىلدىق تاجىريبەسى مەن ابىروي-بەدەلىنە قاراماستان, ۇنەمى وقىپ, ىزدەنىپ جۇرەتىن, ءبىزدى دە وسىعان ۇيرەتتى».
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, ايىنا كەمى 100 شاقتى بالاعا وپەراتسيا جاسايتىن ساماتبەك مىرزاحمەت سىندى ماماندار مىڭداعان ءسابيدى اجالدان اراشالاپ وتىرعان وتاندىق مەديتسينانىڭ التىن ءبىر دىڭگەگى دەسەك تە جاراسادى.
الماتى
