ارعى تاريحقا بارماي-اق تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىن عانا ايتساق, قىزىلجاردا ايتىس ۇيىمداستىرۋ وڭاي بولمايتىن. جالعاسقان ءداستۇر جوق, تەك ناۋرىز تويىنىڭ قارساڭىندا «ال, ايتىس ۇيىمداستىرىڭدار», دەيدى جوعارى جاقتاعىلار. سودان ۇيىمداستىرۋشىلار اننان-مىننان اقىندار ىزدەپ, باسقا وبلىستاردان شاقىرىپ, ايتەۋىر حالىقتى ءبىر سەرپىلتەتىن دۇرمەك جاسايدى. سونىمەن كەلەسى ناۋرىزعا دەيىن تىم-تىرىس. ال كەلەسى ناۋرىزدا «بىلتىر جاسادىڭدار عوي, بيىل قويا قويىڭدار» دەپ ءدالدۇرىش باستىقتار تيىپ تا تاستايتىن. سولاي 2-3 جىل ۇزىلگەن سوڭ باسقا وبلىستارداعى ايتىستىڭ دۇرمەگىنە ەلەۋرەگەن حالىقتىڭ تالابىمەن ءتورتىنشى جىلى تاعى دا قولعا الىنادى. بۇل ارادا سۋىپ قالعان شابىت قايتا قوزدانا المايدى, ۇيىمداستىرۋشىلار تاعى دا باسقا وبلىستاردىڭ اقىندارىنا جۇگىنىپ, ايتەۋىر بىردەڭە قۇراستىرادى...
وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن موڭعوليادان ورالعان جاس اقىن جارقىن جۇپارحان تولتىرىپ, ايتىستى ءبىر ارناعا ءتۇسىرىپ, ۇزىلمەيتىن ۇردىسكە اينالدىرىپ كەلەدى. ايتىستىڭ قىزۋىمەن انا تىلىنە دەگەن قۇرمەت تە ارتىپ, قازاقشا سويلەيتىندەر سانى دا كوبەيە باستادى. قازاق تۇگىل ورىس جاستارىنىڭ اراسىندا قازىر قازاق ءتىلى بۇرىنعىداي جات ەمەس, قۇلاققا ءسىڭىمدى, سويلەۋگە قۇشتارلىقتى وياتقان اسەم, ءارلى بولىپ تانىلىپ جاتىر.
جارقىن جۇپارحان اتاجۇرتقا ورالعان سوڭ م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىندا وقىپ, ودان ءارى وسى وقۋ ورنىن اياقتاعان. بىرەر جىل وبلىستىق گازەتتە جۋرناليست بولىپ, بالا جاسىنان تاۋىپ سويلەيتىن, سوزگە ۇستا ەكەنى كوزگە ءتۇسىپ جۇرەتىن ول باسقا اقىندار از بولعان سوڭ, ايتىسقا توتەننەن قوسىلىپ كەتكەن. سودان بەرگى جيىرما جىلداي ۋاقىتتا ول قىزىلجار وڭىرىندەگى ايتىس ونەرىنىڭ تۋ ۇستاۋشىسىنا اينالدى. بىرنەشە حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ايتىستاردىڭ جۇلدەگەرى بولىپ, قىزىلجار وڭىرىنە ولجا سالدى. ەكى بىلەكتى ءتۇرىپ تاستاپ, ماعجان جۇماباەۆ, ءسابيت مۇقانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ, ەرىك اسقاروۆ سياقتى اعالارىنىڭ, ناۋرىز, تاۋەلسىزدىك كۇنى سياقتى مەرەكەلەردىڭ قۇرمەتىنە ايتىس ۇيىمداستىردى. ولارعا ايتىستىڭ اقتاڭگەرى ءجۇرسىن ەرمانوۆتان باستاپ بارلىق مارعاسقانى قاتىستىردى.
ايتسە دە جارقىن جۇپارحاننىڭ سولتۇستىكتەگى ۇلتتىق ونەردىڭ دامۋىنا قوسقان ەڭ ۇلكەن ەڭبەگى باسقا. ول سولتۇستىك قازاقستاننىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى, كوللەدج بەن جوو ستۋدەنتتەرى اراسىنداعى ايتىسقا بەيىمى بار بالالارعا ءجون-جوبا سىلتەپ, قابىلەتتەرىن ۇشتاۋعا اقىل-كەڭەس بەرەتىن اقىندار مەكتەبىن اشتى. بۇل تۋرالى كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوزى بىلاي دەيدى: «2019 جىلى ناۋرىز ايىندا جەرلەسىمىز, بەلگىلى اقىن, ەلىمىزدە ايتىستى دامىتۋعا زور ۇلەس قوسقان ەرىك اسقاروۆتىڭ 60 جىلدىعىندا ءبىز رەترو-ايتىس وتكىزىپ, سول جيىندا اقىندار مەكتەبىنىڭ اشىلاتىنىن جاريالادىق. وعان دەيىن ەكى جىل بويى اۋدان, قالا مەكتەپتەرىندەگى جاس تالانتتاردى ىزدەپ, ولارمەن اڭگىمە وتكىزىپ جۇرەتىنبىز. سول ىزدەنۋدىڭ ناتيجەسىندە وبلىستىق ءبىلىم جانە مادەنيەت باسقارمالارىنا اقىندار مەكتەبىن اشقىمىز كەلەتىنىن ايتىپ, ۇسىنىس تۇسىردىك. سول ۇسىنىسىمىز اقىرى قابىل بولىپ, اقىندار مەكتەبى شاڭىراعىن كوتەردى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ءجۇرسىن ەرمان اعامىز باستاعان «قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى» اتاعىن العان, كەزىندە ەرىك اسقاروۆپەن ونەر كوگىندە قاتار جۇزگەن اسەلحان قالىبەكوۆا, ءاسيا بەركەنوۆا, قونىسباي ابىلەۆ, سونىمەن بىرگە بايانعالي ءالىمجانوۆ, قۋانىش ماقسۇتوۆ, داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى, امانجول التاەۆ ت.ب. اقتاڭگەرلەردى شاقىرىپ, قاتىستىرعان ەدىك. اقىن اعا-اپالارىمىز تۇساۋىن كەسىپ, اقىندار مەكتەبىنە ەرىك اسقاروۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. مىنە, سودان بەرى اقىندار مەكتەبى جاس تالانتتاردىڭ جولىن اشىپ كەلەدى. وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ قولداۋىمەن وعان وقۋشىلار سارايىنان ارنايى ورىن بەرىلدى».
اقىندار مەكتەبىنە قابىلدانعان دارىندى بالالار قوعامدىق نەگىزدە ءتورت جىل وقيدى. جارقىن جۇپارحان ولاردى وبلىستىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جيناپ, وقۋشىلار ايتىسىندا كوزگە تۇسكەن دارىندىلارعا جەرگىلىكتى ۋنيۆەرسيتەت پەن كوللەدجدەردىڭ گرانتتارىن الىپ بەرىپ, قالاداعى وقۋىنا كومەك جاسايدى. قازىر وسى مەكتەپتە وقىپ, ءتالىم-ءبىلىم العان بالالار رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق دەڭگەيدەگى كوپتەگەن ايتىسقا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندار الىپ ءجۇر. 2022 جانە 2023 جىلعى ناۋرىزداعى ايتىسقا ءتىپتى الىستان ەشكىمدى شاقىرماي, وبلىستىق 18-20 اقىن قاتىسقان ۇلكەن ايتىس ۇيىمداستىرىلدى. سونىڭ دەنى – وسى اقىندار مەكتەبىنىڭ تۇلەكتەرى مەن وقۋشىلارى.
بويىندا اقىندىق دارىنى بار جاستار اقىندار مەكتەبىندە بەس باعىت بويىنشا ءتالىم الادى. ەڭ ءبىرىنشى باعىت – ايتىسقا باۋلۋ, باعىت-باعدار بەرۋ, ايتىس ۇلگىسىمەن تانىستىرۋ. ودان كەيىنگى باعىت – جازبا اقىندىقتىڭ جولدارىن قاراستىرادى. ودان سوڭ ولەڭدى مانەرلەپ وقۋ, ءسوز شەبەرلىگى. ءتورتىنشى باعىت – دومبىرا تارتۋ, شەبەرلىككە جەتۋ. ەڭ سوڭعى باعىت – ساحنانىڭ سىرلارىن يگەرۋ, ءتىل مادەنيەتى. سونىمەن بىرگە مەكتەپتە اقىننىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋ ماقساتىمەن وبلىس پەن رەسپۋبليكانىڭ ماقتان تۇتارلىق جەتىستىكتەرىن, تاريحىن, ادەبيەتىن, جەكە ادامداردىڭ, جەرلەستەرىنىڭ ونەردەگى, سوعىستاعى, بەيبىت زامانداعى ەرلىك ىستەرىمەن تانىستىرادى.
قىزىلجار وڭىرىندە اقىندار مەكتەبىن اشۋدى بىردەن قولداپ كەتكەندەر بولا قويماعانى انىق. وزدەرى دە قازاقشا سويلەي الماي جاتقان بالالاردىڭ اراسىنان اقىندى قايدان تاباسىڭ دەپ تەرىس سويلەگەندەر دە بولدى. بىراق جارقىن قولعا العان ءىستى اياقسىز قالدىرماي, ءوز دەگەنىنەن قايتپاي, ءبىلىم جانە مادەنيەت باسقارمالارىنان بەس ورىنعا شتات اشقىزىپ, ءبىلىمدى دە بىلىكتى دەگەن جانداردى ۇستاز ەتىپ, جاس اقىندارمەن جۇيەلى تۇردە جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ۇستازدار وزدەرىنىڭ جىلدىق جوسپارىن جاسايدى, ەڭبەكاقى الىپ وتىرعان سوڭ, مىندەتىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. ولار رەسمي تۇردە وبلىستىق حالىق شىعارماشىلىعى ورتالىعىنا بەكىتىلگەن.
اقىندار مەكتەبىن بيىل بىتىرگەن العاشقى تۇلەكتەرى ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. مىسالى, ابىلايحان ءاشىموۆ, داۋلەت قۇرماش, دياس اياعان ت.ب قازىر جۋرناليست, ۇستاز ءارى اقىن بولىپ ءجۇر. كەيبىرىنىڭ العاشقى كىتاپتارى دا جارىق كورگەن. «الايدا حالىق بىزدەن بىردەن تاۋداي ناتيجە كۇتەدى. ول دا ورىندى, بىراق وعان كوپ تەر توگىپ قانا جەتۋگە بولادى. قۇدايعا شۇكىر, بىزدە قازىر 70-كە جۋىق وقۋشىمىزدىڭ اراسىندا كوزىندە وتى, جۇرەگىندە جالىنى, بويىندا دارىنى, قارىمدى قابىلەتى بارى جەتەرلىك. ولاردىڭ اراسىنان ورەن جۇيرىكتەردىڭ شىعارىنا سەنىمدىمىن», دەيدى جارقىن جۇپارحان.
اقىندار مەكتەبى ايتىس قانا ەمەس, باسقا دا ونەر دودالارىنىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولىپ وتىر. ماسەلەن, اباي مەن ماعجاننىڭ ولەڭدەرىن بارىنشا كوپ جاتتاۋ بويىنشا دا جارىستار وتكىزىپ, دانا اقىندارىمىزدىڭ سوزدەرىن جاس بۋىننىڭ ۇنىمەن شالقىتتى. بىلتىر وبلىستا وتكىزىلگەن «ماعجاننىڭ مارجان جىرلارى» اتتى بايقاۋدا اقىندار مەكتەبىنىڭ شاكىرتى اقنيەت دۇيشەنبى باس جۇلدە الدى. دوداعا قاتىسقان بارلىق 70 ورەن اقىننىڭ كەم دەگەندە 30 ولەڭىن جاتقا قازىلارعا ايتىپ بەردى. ولاردىڭ اراسىندا وزگە ۇلت وكىلدەرى دە بولدى. «بالالاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ۇلكەن بايگە تىكتىك. مىسالى, باس بايگەگە 300 مىڭ تەڭگە بەردىك. مۇنداي ىنتالاندىرۋ بولماسا, قازىرگى بالالاردى تارتۋ قيىن. الداعى ۋاقىتتا مۇقاعاليدىڭ, ەرىك اسقاروۆتىڭ ولەڭدەرىن جاتقا ايتۋ جانە مانەرلەپ وقۋدان وسىنداي بايقاۋلار وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سوندا اقىندارىمىزدىڭ ولەڭدەرى حالىق اراسىنا تارالا تۇسەتىن بولادى», دەيدى جارقىن جۇپارحان. ايتا كەتەرلىگى, 2022 جىلى سەمەيدەگى اباي وقۋلارىنا كاۋسار تورەحان دەگەن اقىندار مەكتەبىنىڭ شاكىرتى قاتىسىپ, اقىننىڭ ولەڭدەرىن كوپ ايتۋ جانە مانەرلەپ وقۋ بويىنشا باس جۇلدەنى الىپ كەلگەن. ال ەلنۇر وڭداسىن ابايدىڭ 50 ولەڭىن جاتقا ايتقان.
مىنە, قىزىلجار وڭىرىندەگى اقىندار مەكتەبىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداي. قازاق ءتىلىنىڭ حالىق اراسىنا تارالىپ, دامي تۇسۋىنە ونىڭ قوسىپ جاتقان ۇلەسى زور.
پەتروپاۆل
