كونفەرەنتسيادا ەسىمى تەك قانا قازاققا عانا ەمەس, ءيسى تۇركى جۇرتىنا ءمالىم تاۋ تۇلعانىڭ قايراتكەرلىگى تالدانىپ, قازاق مەكتەپتەرىن اشۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىن قۇرۋ, ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى, حالىقتىق ونەردى دامىتۋداعى ەرەن ەڭبەگى جايلى جان-جاقتى باياندالدى.
كوسەمسوز شەبەرىنىڭ ادەبي-پۋبليتسيستيكالىق شىعارمالارى جايىندا ءسوز باستاعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى باۋىرجان يمانعاليەۆ ت.جۇرگەنوۆتىڭ جازعان كىتاپتارى مەن ماقالالارىنا ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى.
«كەشەگى 37-دە ورىلىپ تۇسكەندەردىڭ بارلىعى – كومبەسىنە جەتپەي قۇلاعان سايگ ۇلىك ءتارىزدى بويىنداعى بارىن سارقي الماي كەتكەندەر. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – قازاقستان مەن ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنداعى وقۋ-اعارتۋ, مادەنيەت جانە ادەبيەت سالاسىنىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, سىنشى-پۋبليتسيست تەمىربەك قارا ۇلى جۇرگەنوۆ.
ت.جۇرگەنوۆ – ويى ۇشقىر, قالامى قارىمدى پۋبليتسيست. ونىڭ جازۋشىلىق قىزمەتىن قايراتكەرلىك قىزمەتىنەن, قالامگەرلىگىن قايراتكەرلىگىنەن ءبولىپ قاراۋعا كەلمەيدى. قوعامدىق-الەۋمەتتىك قىزمەتى ءبىرشاما زەرتتەلسە دە, قالامگەرلىك قارىمى نازاردان تىس قالىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتىنىڭ تاساسىندا قالىپ كەلدى. قازىرگى قولداعى مالىمەت بويىنشا اعارتۋ كوميسسارىنىڭ ازىرشە 7 كىتاپ, 150-دەن اسا ادەبي-پۋبليتسيستيكالىق ماقالا جازعانى بەلگىلى بولىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى جۇرگەنوۆتانۋشى-عالىم باۋىرجان ءسابيت ۇلى ءوزىنىڭ «تەمىربەك جۇرگەنوۆ – قازاق رۋحانياتىنىڭ جارىق جۇلدىزى» اتتى بايانداماسىندا.
بۇدان كەيىن م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى, تەاتر ونەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى امانگەلدى مۇقان ت.جۇرگەنوۆتىڭ باسشىلىعىمەن 1936 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگى ۇلت مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە, ءتىپتى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋگە يگى اسەرىن تيگىزگەنىن بايانداپ بەردى.
ۇلت ءۇشىن ءالى تالاي يگى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن الاش ارداقتىسىن 1937-1938 جىلدارداعى ءستاليننىڭ «ۇلكەن تەررورى» اينالىپ وتپەدى. نەبارى 39 جىل عانا ءومىر سۇرگەن قايراتكەردى 1938 جىلدىڭ 25 اقپانى كۇنى جالعان ايىپپەن «حالىق جاۋى» دەپ اتۋ جازاسىنا كەستى. ونىڭ قالاي تەرگەلگەندىگى, ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرى تۋرالى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى حانگەلدى ءابجانوۆ ناقتى ارحيۆتىك دەرەكتەردى كەلتىرە وتىرا بايانداما جاسادى.
سونداي-اق ورتالىق ازيا مەن قازاقستانعا ورتاق تۇلعا تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايىندا وي بولىسۋگە كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ دا عالىمدارى كەلدى. تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت جۇماعۇل بايديلدەەۆ ەكى ەلدىڭ وقىعاندارىنىڭ تىعىز بايلانىس ورناتۋمەن قاتار, وقۋ-اعارتۋ سالاسىندا تالاي جۇمىستاردى بىرىگە اتقارعاندىعىن ايتىپ, سونىڭ دالەلى رەتىندە «كىرگىز-كازاك ەليتاسى: مەملەكەتتۇۇلۇك ءۇچۇن كۇروش» اتتى كىتابىن تانىستىردى.
1933-1937 جىلدارى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ حالىق اعارتۋ كوميسسارى قىزمەتتەرىن اتقارعان ت.جۇرگەنوۆتىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن «قازاقستاندا مەكتەپ جۇيەسىن رەتتەۋ جانە قازاق ورتا مەكتەپتەرىن كوبەيتۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلدانىپ, قازاق ورتا مەكتەپتەرىنىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا سەبەپكەر بولعانى, ۇلتى ءۇشىن تۋعان ۇلى تۇلعا حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىن ۇلتتىق مادەنيەتتى وركەندەتۋ شتابىنا اينالدىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
پاسسيونار تۇلعانىڭ ەل تاۋەلسىزدىگى جولىندا جاساعان ەسەلى ەڭبەكتەرى سارالانعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا سوڭىندا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ونەرپازدارى مەن قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريا ستۋدەنتتەرى كوڭىل تولقىتار كونتسەرتتىك باعدارلامالارىمەن قورىتىندىلادى.
الماتى وبلىسى
