1989-1997 جىلدارى اباي اتىنداعى قازۇپۋ پرورەكتورى جانە قازاق ءتىلى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارا ءجۇرىپ, ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋى جولىندا ايرىقشا ەڭبەك ەتكەن پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزى سانالى عۇمىرىن ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنان باستاپ, شامعالي سارىباەۆ سىندى عالىمدار ەڭبەكتەرىن زەرتتەۋ ىسىنە ارنادى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا كەڭەسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقاردى. عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 70-كە جۋىق عىلىم دوكتورى مەن كانديداتتار دايارلاندى.
«پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ ءسوزجاسام جۇيەسىنە ارناعان زەرتتەۋلەرى ءتىل ءبىلىمى عىلىمىندا ايرىقشا رولگە يە. سوندىقتان عالىمنىڭ شىعارماشىلىعى, ادىستەمەدەگى وزىندىك ورنى تۋرالى دوكتورلىق, ماگيسترلىك ديسسەرتاتسيالار قورعالۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى جيىن مودەراتورى, اكادەميك كارىمبەك قۇرماناليەۆ. بۇگىندە پروفەسسوردىڭ ءتىل ءبىلىمى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى ءتىل عىلىمىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ, وسى سالاداعى زەرتتەۋلەردىڭ وزەگىنە اينالدى.
«عالىمنىڭ ەسىمى قازاق ءتىل بىلىمىندە ء«سوزجاسام» اتالاتىن, بولەك قالىپتاسقان سالامەن تىعىز بايلانىستى. پروفەسسوردىڭ زەردەلى زەرتتەۋلەرىنىڭ ارقاسىندا قازاق ءتىل بىلىمىندە ءسوزجاسام سالاسى دامىدى. قازىرگى كەزدە ءىزباسارلارى سول سالانى الەمدىك لينگۆيستيكالىق دەڭگەيدە دامىتىپ, جەتىلدىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى», دەدى جيىن بارىسىندا ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى انار فازىلجان.
عالىمنىڭ قالامىنان تۋعان 300-دەن استام عىلىمي ماقالا, 20-دان استام وقۋلىق پەن مونوگرافيا سالا ماماندارى ءۇشىن ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. پروفەسسور وتكەن عاسىردىڭ 1988 جىلدارى جارىققا شىققان «قازىرگى قازاق تىلىندەگى سان ەسىمنىڭ ءسوزجاسامى» مونوگرافياسىن قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ ءبىر سالاسى رەتىندە ءسوزجاسامنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەرىنە ارناسا, 1989 جىلى ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ءبىر توپ عالىمدارىمەن بىرلەسىپ جازعان «قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ ءسوزجاسام جۇيەسى» اتتى مونوگرافيادا قازاق ءتىلى ءسوزجاسامىنىڭ تەوريالىق نەگىزىنە ءمان بەرىلدى. بۇعان دەيىن ءسوزجاسام ماسەلەلەرى مورفولوگيادا ءسوز تاپتارىنىڭ قۇرامىندا تۋىندى زات ەسىم, تۋىندى سىن ەسىم, ولاردى جاساۋشى جۇرناقتار اياسىندا سيپاتتاما تۇرىندە عانا ايتىلىپ كەلگەن بولاتىن. ءسوزجاسامنىڭ ءتىل ءبىلىمىنىڭ باسقا سالالارىمەن بايلانىسى, ونىڭ زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرىن دالەلدەگەن بۇل ەڭبەكتە قازاق تىلىندە بۇرىن-سوڭدى زەرتتەلمەگەن بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن.
پروفەسسور نۇرجامال ورالبايقىزىنىڭ سونىمەن بىرگە قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋداعى ەڭبەگى ايرىقشا. وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدە ماماندار دايارلاۋ, وقۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, ياعني ماماندىقتىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن قالىپتاستىرۋ جولىندا كوپ ەڭبەك ەتكەن عالىم وسى باعىتتا وقۋلىقتار, وقۋ قۇرالدارى, جاس ماماندارعا باعىت بەرەتىن عىلىمي ماقالالارىن, ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتارىن جاريالادى. بۇگىندە وسى ەڭبەكتەرىنىڭ بارلىعى دا قازاق ءتىلىنىڭ دامىتۋدا ايرىقشا رولگە يە.
جيىن بارىسىندا عالىمدار كورنەكتى ءتىل جاناشىرىنىڭ ءتىل ءبىلىمى عىلىمىن دامىتۋداعى زەرتتەۋلەرىنە توقتالىپ, ونى ءارى قاراي زەردەلەۋ ىسىنە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
الماتى
