ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن اپتادا نيدەرلاندتاعى سايلاۋ تۋرالى جازعان ەدىك. قىزعالداقتى ەلدەگى ساياسي ناۋقاندا وڭشىل باعىتتاعى «ازاتتىق پارتياسى» (PVV) جەڭىسكە جەتتى. ال ونىڭ باسشىسى گەرت ۋيلدەرس يمميگراتسياعا, يسلام دىنىنە جانە ءوز ەلىنىڭ ەۋروپالىق وداققا مۇشە بولۋىنا قارسى تالاي مارتە پىكىر بىلدىرگەن-تۇعىن. سىرت كەلبەتى مەن پىكىرىنىڭ ۇقساستىعىنا قاراپ, ونى «گوللانديالىق ترامپ» اتاپ كەتكەن.
كۇتپەگەن جەردەن «ازاتتىق پارتياسىنىڭ» نيدەرلاندتا كوپشىلىكتىڭ قولداۋىن يەلەنۋى قارت قۇرلىقتى الاڭداتتى. ويتكەنى قىزعالداقتى ەل – مۇنداي ءۇردىس بايقالعان ەۋروپاداعى تۇڭعىش مەملەكەت ەمەس. ماسەلەن, فرانتسيادا وڭشىلداردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانى كەيىنگى ساياسي باسەكەلەردەن انىق اڭعارىلادى.
بىلتىر ەليسەي سارايى ەل پرەزيدەنتىن انىقتاعان. سول كەزدە تىزگىندى ۇستاۋعا قازىرگى فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرون مەن «ۇلتتىق قوزعالىس» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى مارين لا پەن تالاستى. ە.ماكروننىڭ سولشىل باعىتتاعى باسشى ەكەنى بەلگىلى. ال «ۇلتتىق قوزعالىس» تا, مارين حانىم دا وڭشىل كوزقاراس ۇستاناتىنىن اشىق ايتادى. داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىنا كوز جۇگىرتسەك, ءبىرىنشى راۋندتا ونى ەلەكتوراتتاردىڭ 23,15 پايىزى قولداعان. ەكىنشى كەزەڭدە 41 پايىزدان استام داۋىس جينادى.
مارين لا پەن ءبىرىنشى رەت پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسىپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيىنگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ونى قولدايتىندار سانى جىل سايىن ارتىپ وتىرعانى انىق اڭعارىلادى. مىسالى, 2017 جىلى ءبىرىنشى راۋندتا بيۋللەتەننىڭ 21,3 پايىزى مارين حانىمعا بۇيىردى. ەكىنشى راۋندتا وعان داۋىس بەرگەندەر 33 پايىزدان ارەڭ استى. ال 2012 جىلى ءتىپتى ەكىنشى كەزەڭگە وتە الماي قالدى.
بۇل از دەسەڭىز, «ۇلتتىق قوزعالىس» تا پارلامەنتتىك سايلاۋدا بىرتىندەپ جوعارى ورلەپ كەلەدى. 2022 جىلعى ساياسي باسەكەدە وڭشىلدار 18,68 پايىز قولداۋ يەلەنىپ, ۇلتتىق اسسامبلەيادان 89 ماندات يەلەندى. ياعني 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 81 ورىنعا ارتىق.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, فرانتسياداعى پرەزيدەنت سايلاۋى الدىندا وڭشىل ەسسەيست, تەلەجۇرگىزۋشى ەريك زەممۋر تالايدى تاڭعالدىردى. ول يسلامعا, يمميگراتسياعا قارسى ءجيى پىكىر بىلدىرەدى. ءتىپتى بىردە ە.زەممۋر اتى-ءجونى مۇحاممەد سەكىلدى «شەتەلدىكتەرگە» فرانتسياعا كىرۋگە تىيىم سالۋعا شاقىرعان بولاتىن. سونداي-اق كەيىنگى بىرنەشە جىل ىشىندە وشپەندىلىك پەن ناسىلدىك زورلىق-زومبىلىققا شاقىرعانى ءۇشىن ەكى رەت جاۋاپقا تارتىلدى.
مىنا قىزىققا نازار اۋدارىڭىز. ەريك زەممۋر بىلتىرعى ساياسي دودادا 7,07 پايىز قولداۋعا يە بولدى. وعان 2,4 ميلليوننان اسا ادام داۋىس بەرگەن. دەمەك فرانتسيادا ونىڭ پىكىرىن جاقتايتىن, يمميگراتسياعا قارسىلىق بىلدىرەتىن وسىنشا ادام بار. بۇل – ليبەرالداردى الاڭداتاتىن ءۇردىس.
گەرمانيادا دا اسىرە وڭشىلداردىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. قازىرگى تاڭدا وسىنداي ۇستانىمداعى «Alternative for Germany» (AfD) پارتياسى بۋندەستاگتا 78 ماندات يەلەنگەن. اتالعان بىرلەستىك 2013 جىلى عانا قۇرىلعان ەدى. سودان بەرى اجەپتاۋىر جاقتاس جيناپ ۇلگەردى. بۇگىندە ونىڭ مۇشەلەرى 34 مىڭعا جەتىپ, تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. سونداي-اق AfD توعىز دەپۋتاتىن ەۋروپالىق پارلامەنتكە ۇكىلەپ اتتاندىرعان. پارتيانىڭ يسلامعا, يمميگراتسياعا قارسى ەكەنىن, نەمىس ۇلتشىلدىعىن جاقتايتىنىن ەسكەرسەك, المانياداعى احۋالدىڭ دا كۇردەلەنە تۇسكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
پورتۋگاليادا ءتورت جىل بۇرىن عانا قۇرىلعان اسىرە وڭشىل «Chega» پارتياسى دا تانىمالدىلىققا يە. كەيىنگى جىلدارى ونى قولدايتىندار سانى 13,5 پايىزعا دەيىن ءوسىپتى. 2022 جىلعى سايلاۋدا «Chega»-عا 7,18 پايىز ەلەكتورات داۋىس بەردى. ناتيجەسىندە, پارتياعا 12 ماندات بۇيىردى. سوڭعى ساۋالدامالار اتالعان بىرلەستىكتىڭ تانىمالدىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ال قازىرگى تاڭدا پارلامەنتتەگى كوپشىلىك مانداتقا يە «سوتسياليستىك پارتيانى» دا, ەكىنشى ورىنداعى «سوتسياليستىك-دەموكراتيالىق پارتيانى» دا قولدايتىندار قاتارى سيرەپ بارادى.
يتاليادا دا اسىرە وڭشىلدار باسىم. بىلتىر ەلدە پارلامەنت سايلاۋى ءوتتى. سونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اسىرە وڭشىل باعىتتاعى «Fratelli d'Italia» پارتياسى جەڭىسكە جەتتى. ال بىرلەستىك باسشىسى دجوردجا مەلوني پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىن يەلەندى. سالىستىرىپ قاراساق, «Fratelli d'Italia»-عا 2022 جىلى پارلامەنتتەگى 119 ماندات بۇيىردى. بۇل 2018 جىلعى ساياسي باسەكەدەن 87-گە كوپ. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, تاياۋ شىعىستاعى كۇردەلى احۋالدان كەيىن بوسقىندار گرەكيا مەن يتالياعا اعىلعان ەدى. مەلوني حانىمنىڭ يمميگرانتتارعا قاتىستى كوزقاراسى ونىڭ ەلدەگى تانىمالدىلىعىن كۇرت ارتتىردى. ءسويتىپ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن العاش رەت اپەننين تۇبەگىندە اسىرە وڭشىل باعىتتاعى پارتيا جەڭىسكە جەتتى.
پولشادا كەيىنگى بىرنەشە سايلاۋ كومپانياسىندا ياروسلاۆ كاچينسكي باسقاراتىن «قۇقىق جانە ادىلدىك» (PiS) پارتياسى باسىمدىق تانىتىپ كەلەدى. بيىلعى ساياسي باسەكەدە ولار 194 ماندات يەلەندى. ال 2019 جىلى 187 دەپۋتاتىن سەيمگە سايلاعان ەدى. اتالعان پارتيا دەپۋتاتتارى تالاي مارتە يمميگرانتتارعا قارسى ەكەنىن اشىق ايتقانى ەسىمىزدە. ساراپشىلار «قۇقىق جانە ادىلدىكتى» وڭشىل باعىتتاعى پارتيا سانايدى.
ەۋروپاداعى وڭشىل نەمەسە اسىرە وڭشىل ۇلتشىل پارتيالار مۇنىمەن بىتپەك ەمەس. شۆەيتسارياداعى «شۆەيتساريا حالىق پارتياسى» جانە يتالياداعى «لەگا», ماجارستانداعى «فيدەس» پارتيالارى وسىنداي كوزقاراس ۇستانعان. «شۆەيتساريا حالىق پارتياسى» بيىلعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتىپ, قازىرگى تاڭدا ۇكىمەتتى باسقارىپ وتىر.
سونداي-اق فينلياندياداعى «فين پارتياسى», شۆەتسيادا «شۆەد دەموكراتتارى» جانە سەربيادا «بىرىككەن سەربيا» پارتيالارى دا ەلدە باسىمدىققا يە. سولتۇستىك ماكەدونياداعى ەكى نەگىزگى پارتيانىڭ ءبىرى – VMRO-DPMNE دا وڭشىل كوزقاراستا سانالادى.
قورىتا ايتقاندا, ەۋروپادا وڭشىلدار مەن اسىرە وڭشىلداردى قولدايتىندار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. قارت قۇرلىقتى وڭشىلدار ەلەسى كەزىپ ءجۇر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءۇردىس جالعاسا ما, الدە سولشىلدار باسىمدىقتى قايتا قولىنا الا ما, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
